काठमाडौं ।
चीनको सर्वोच्च जन-अदालतले गत साता कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को दुरुपयोग तथा अनुचित प्रयोगलाई सम्बोधन गर्न र डिजिटल युगमा व्यक्तिको अधिकारको संरक्षणलाई सुदृढ पार्न एउटा निर्देशिका जारी गरेको छ।
देशको सर्वोच्च अदालतद्वारा जारी गरिएको यो एआई सम्बन्धित मुद्दाहरूको निरूपणसम्बन्धी पहिलो न्यायिक नियमहरूको सँगालो हो।
२४ धारा भएको यस दस्तावेजले विगत केही वर्षयता सार्वजनिक बहसको विषय बनेका महत्त्वपूर्ण मुद्दाहरू-जस्तै एआईमार्फत अनुहार साट्ने (face-swapping), आवाजको नक्कल गर्ने (voice cloning) र ‘डक्सिङ’ (doxing) लाई सम्बोधन गर्दछ। यसले व्यक्तिको ‘व्यक्तित्वसम्बन्धी अधिकार’ (personality rights) को उल्लङ्घन गर्न एआईको प्रयोग गर्नेहरूलाई पहिचान गर्ने मापदण्डहरू तोक्नुका साथै उनीहरूलाई जवाफदेही बनाउने व्यवस्था पनि गरेको छ।
निर्देशिका अनुसार, कसैको सहमति बिना उनीहरूको आवाजको गुण, लवज र बोल्ने शैलीको नक्कल गर्ने गरी ‘सिन्थेटिक स्पीच’ (कृत्रिम बोली) सिर्जना गर्नु उनीहरूको ‘आवाजसम्बन्धी अधिकार’ को उल्लङ्घन मानिन्छ।
त्यसैगरी, अनुमति बिना कुनै व्यक्तिको नाम वा हुलिया प्रयोग गरी चिन्न सकिने डिजिटल अवतार सिर्जना गर्नु र वितरण गर्नुलाई उनीहरूको नाम र हुलियासम्बन्धी अधिकारको उल्लङ्घन मानिन्छ।
एसपीसीको अनुसन्धान कार्यालयका प्रमुख झोउ जियाहाईले यस निर्देशिकाको मुख्य उद्देश्य विकास र सुरक्षाबीच सन्तुलन कायम गर्नु रहेको बताए।
उनले भने, “यसले डिजिटल युगमा मानिसहरूको अधिकारको न्यायिक संरक्षणलाई सुदृढ पार्न एआईको दुरुपयोग नियन्त्रण गर्ने र एआईको स्वस्थ विकास सुनिश्चित गर्न प्राविधिक तथा औद्योगिक नवीनतालाई समर्थन गर्ने कार्यबीच सन्तुलन कायम गर्दछ।”
हालैका वर्षहरूमा चिनियाँ अदालतहरूले एआईसँग सम्बन्धित मुद्दाहरूको सुनुवाइ गर्दै आएका छन्।
एआईको प्रयोग गरी मानिसहरूको नाम, आवाज र प्रतिष्ठासम्बन्धी अधिकारको उल्लंघन गर्नेहरू विरुद्ध कडा कारबाहीको माग गर्दै, उक्त निर्देशिकाले ‘डक्सिङ’ अर्थात् अरूको व्यक्तिगत जानकारी अनलाइनमार्फत पत्ता लगाउने र सार्वजनिक गर्ने कार्य विरुद्ध पनि अझ कडा कारबाही गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ।
यसका साथै, निर्देशिकाले एआईको सन्दर्भमा उपभोक्ता अधिकारको संरक्षण, बौद्धिक सम्पत्तिको सुरक्षा र स्वायत्त सवारी साधन (autonomous driving) सञ्चालनसम्बन्धी प्रावधानहरू पनि समेटेको छ।
प्रकाशित: २९ भाद्र २०८३, सोमबार
