काठमाडौं ।
कृत्रिम बुद्धिमता – एआईको विकास जुन गतिमा भइरहेको छ, त्यो डरलाग्दो छ। निरन्तर सक्रिय रहने विश्वहरूको सञ्जालमार्फत यसले पूरै इन्टरनेटलाई नियन्त्रणमा लिन सक्ने एन्थ्रोपिकका प्रमुख डारियो अमोडेईले बताएका छन्।
उनले कृत्रिम बुद्धिमताका मोडलको विकासको गति कम गर्न आग्रह गरेका छन्। विश्वभर यी विषयमा छलफल भइरहेका बेला कोसोभो भने हरेक दिन मध्ययुगीन सोचतर्फ झन् गहिरिँदै गएको छ।
कोसोभोको राजनीतिक वर्ग नियमअनुसार संसद् गठन गर्न असमर्थ छ, राष्ट्रपतिको निर्वाचनमा सहमत हुन सकेको छैन र भविष्यमा देश कसरी सञ्चालन गर्ने, प्राथमिकता के हुने, के परिवर्तन गर्ने र देशबाट के हटाउने भन्ने विषयमा ठोस र विश्वसनीय योजना बनाउन सकेको छैन। उता विश्व भने बिल्कुलै फरक क्षेत्रमा अघि बढिरहेको छ।
उदाहरणका लागि, शनिबार कृत्रिम बुद्धिमता कम्पनी एन्थ्रोपिकका प्रमुख डारियो अमोडेईले एउटा गम्भीर लेख प्रकाशित गर्दै कृत्रिम बुद्धिमता (एआई) उद्योगलाई नयाँ मोडल विकास गर्ने गति कम गर्न आग्रह गरेका छन्।
एआई विकासको गतिले मानिसमा “गम्भीर” असर पार्न सक्ने भन्दै अमोडेई चिन्तित छन्। उनले लेखेका छन्, “हामीले कृत्रिम बुद्धिमता मोडलको क्षमता सुधार गर्ने गति कम गर्न आवश्यक छ। प्रगति तीव्र नै देखिइरहनेछ र हामीले पाएको समयलाई बुद्धिमतापूर्वक प्रयोग गर्न आवश्यक छ।”
अमोडेईका अनुसार यस गर्मीयाममा कृत्रिम बुद्धिमताको विकास निकै तीव्र भएको छ। यसको ठूलो कारण एआईले आफैं कृत्रिम बुद्धिमताको अर्को पुस्ता विकास गर्न सक्ने क्षमता बढ्नु हो। हो, तपाईंले सही पढ्नुभयो, कृत्रिम बुद्धिमताले आफैं कृत्रिम बुद्धिमताको अर्को पुस्ता विकास गरिरहेको छ।
अमोडेईको अर्को चिन्ता ओपनएआई र हगिङ फेससँग जोडिएको हालैको घटनासँग सम्बन्धित छ। जुलाईमा एआई एजेन्टहरू परीक्षणका लागि बनाइएको वातावरणबाट बाहिर निस्केर अर्को कम्पनीको प्रणाली ह्याक गर्न पुगेका थिए। अमोडेईले लेखेका छन्, “एआईको क्षमतामा तीव्र विकास भइरहेको अवस्थामा, आगामी ६ देखि १२ महिनाभित्र यस्तो समूहले निरन्तर सक्रिय रहने विश्वहरूको सञ्जालमार्फत पूरै इन्टरनेटलाई नियन्त्रणमा लिन सक्ने मेरो डर छ।”
उनले एआई उद्योगका ठूला कम्पनीहरूलाई बाह्य लेखापरीक्षकलाई स्थायी पहुँच दिन आग्रह गरेका छन्। यसमार्फत एआईको विकासमा केही बाह्य नियन्त्रण कायम गर्न सकिने उनको भनाइ छ। यस्ता लेखापरीक्षकलाई कम्पनीका आफ्नै कर्मचारीसरह पहुँच दिनुपर्ने उनले बताएका छन्। यसरी सुरक्षा नियम र दायित्व पालना भए नभएको बाहिरबाट निगरानी गर्न सकिनेछ।
सायद यो सप्ताहन्तमा कोसोभोको संसद् गठन होला, नहोला पनि। तर राज्य सञ्चालनप्रतिको यस्तो खेलाँचीपूर्ण दृष्टिकोणका कारण राष्ट्रपतिको निर्वाचन पनि चाँडै हुने सम्भावना कम छ।
चौथो पटक संसदीय निर्वाचनमा जानुपर्ने जोखिम अझै ठूलो छ। यस्तो अवस्था आएमा हरेक पक्षले यसको दोष विपक्षी दललाई दिनेछ। तर कुनै पनि पक्षले आफूलाई पहिलो प्रश्न सोध्दैन–निर्वाचन हुन नदिन पार्टी नेतृत्वका रूपमा हाम्रो योगदान के हो?
राजनीतिक संकट टार्ने जिम्मेवारी दलहरूको हो। सांसदहरूले नागरिकको विश्वास प्राप्त गरेका छन् र उनीहरू संसद्बाहिरका तथा राज्यविरोधी एजेन्डा कार्यान्वयन गर्न त्यहाँ पुगेका होइनन्। अराजकतालाई व्यापार बनाउँदा कोसोभोका विरोधीहरूलाई मात्र फाइदा हुन्छ। उनीहरू कोसोभोबाहिर मात्र छैनन्।
कोसोभोको राजनीतिक संसार झन् गहिरोसँग मध्ययुगीन सोचमा डुबिरहेका बेला कृत्रिम बुद्धिमता सायद यस्तो अवस्थामा पुग्न सक्छ, जहाँ उसले कोसोभोको राष्ट्रपति समेत चयन गर्न सक्नेछ। त्यसपछि कोसोभोका राजनीतिज्ञहरू बाल्कनका बार र कबाब पसलहरूमा आफ्नो देशभक्तिपूर्ण भाषण जारी राख्न सक्छन् र सहज रूपमा दाउराले चुरोट सल्काउँदै भालाले एकअर्कालाई आक्रमण गर्न सक्छन्।
विश्वसँग कोसोभोका लागि पर्खिरहने समय छैन। डारियो अमोडेईको लेख प्रकाशित भएपछि उनका एक प्रमुख प्रतिस्पर्धी तथा च्याटजीपीटी विकास गर्ने कम्पनी ओपनएआईका प्रमुखले प्रतिक्रिया दिएका छन्।
साम अल्टम्यानले अनलाइन प्लेटफर्म एक्समा शक्तिशाली कृत्रिम बुद्धिमता मोडलको विकासको गति नियन्त्रण गर्नुपर्ने बताएका छन्। अर्थात् विश्व नियन्त्रणबाहिर नजाओस् भनेर नियन्त्रण आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ। कोसोभो भने यसअघि नै नियन्त्रणबाहिर गइसकेको छ।
मैले यो लेख पूरा गर्दै गर्दा जर्मन पत्रिका ‘डेर स्पिगेल’को ‘ब्रेकिङ न्युज’ मेरो फोनमा आयो। शीर्षक थियो–सुरक्षासम्बन्धी चिन्ताका कारण ओपनएआईले आईपीओ स्थगित गर्यो। सायद ओपनएआईले कोसोभोमा नयाँ राजनीतिक वर्ग निर्माण गरिरहेको थियो।
एडी रामाको डिएल्लालाई उदाहरणका रूपमा लिन सकिन्छ। ‘उनी’लाई तिरानामा मन्त्री नियुक्त गरिएदेखि भ्रष्टाचार भएको छैन, लागूऔषध गिरोह देखिएका छैनन्, रकम शुद्धीकरण भएको छैन, एडी रामाका कुनै सहयोगीको पालासा क्षेत्रमा रहेको भिल्ला फेला परेको छैन।
डिएल्लाको हस्तक्षेपपछि अल्बानियामा अशान्ति फैलाउन गएका केही घृणित कोसोभोवासीलाई पनि तिरानाको प्रदर्शनबाट हटाइएको छ, जहाँ कमरेड डिएल्लाको गौरवशाली नेतृत्वमा जनता यति खुसी, सन्तुष्ट र जीवन्त छन्।
प्रकाशित: २९ भाद्र २०८३, सोमबार
