काठमाडौं ।
क्रिप्टोकरेन्सी उद्योगले क्वान्टम कम्प्युटिङबाट उत्पन्न हुन सक्ने जोखिमको सामना गर्न तयारी सुरु गरेको छ। हालै भएका प्राविधिक प्रगतिका कारण क्वान्टम कम्प्युटरले छिट्टै क्रिप्टो कारोबार र डिजिटल वालेटको सुरक्षा गर्ने इन्क्रिप्सन प्रणाली तोड्न सक्ने चिन्ता बढेको छ।
क्वान्टम कम्प्युटरले अहिलेका अत्याधुनिक कम्प्युटरभन्दा धेरै छिटो जटिल गणितीय समस्या समाधान गर्न सक्छ। यसले डिजिटल जानकारी सुरक्षित राख्न प्रयोग हुने परम्परागत इन्क्रिप्सन प्रणाली पनि तोड्न सक्ने सम्भावना छ।
यसले पुरानो प्रकारको क्रिप्टोग्राफीमा आधारित करिब २ ट्रिलियन अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी क्रिप्टोकरेन्सी बजारलाई जोखिममा पार्न सक्छ। यो बजार पहिले पनि ठूला ह्याकिङ घटनाबाट प्रभावित भइसकेको छ।
यो प्रविधि अझै प्रयोगात्मक चरणमै भए पनि मार्चमा अल्फाबेटअन्तर्गतको गुगलले सार्वजनिक गरेको अनुसन्धानपछि क्रिप्टो उद्योगमा चिन्ता बढेको छ। अनुसन्धानले क्वान्टम कम्प्युटरले पहिले अनुमान गरिएभन्दा छिट्टै हालको क्रिप्टोग्राफी तोड्न सक्ने संकेत दिएको थियो।
गुगलले सन् २०२९ सम्ममा इन्क्रिप्सन तोड्न सक्ने क्षमताको क्वान्टम कम्प्युटर आउन सक्ने जनाएको छ। यसअघि यस्तो प्रविधि आउन अझै कम्तीमा एक दशक लाग्ने अनुमान गरिएको थियो।
रोयटर्सका अनुसार सिटीग्रुपलगायतका संस्थाको हालैको अनुसन्धानले पनि क्वान्टम कम्प्युटिङ र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा भएको प्रगतिले क्रिप्टोकरेन्सी ह्याकिङको जोखिम बढ्ने समय अपेक्षाभन्दा छिट्टै आउन सक्ने निष्कर्ष निकालेको छ।
यस प्रविधिले सार्वजनिक र निजी दुवै क्षेत्रमा जोखिम बढाउन सक्ने स्वीकार गर्दै अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले गत महिना अमेरिकाको क्वान्टम क्षमता सुदृढ गर्न कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए।
केही क्रिप्टो कम्पनी र ब्लकचेन विकासकर्ताले क्वान्टम प्रतिरोधी नयाँ क्रिप्टोग्राफी प्रयोग गर्न आफ्नो नेटवर्क स्तरोन्नति गर्ने योजना बनाइरहेका छन्। यो प्रक्रिया पूरा हुन वर्षौं लाग्न सक्छ र डिजिटल सम्पत्तिको आधारभूत संरचनामै ठूलो परिवर्तन आवश्यक पर्न सक्छ।
क्वान्टम सुरक्षामा काम गर्ने बीटीक्यू टेक्नोलोजिजका क्वान्टम नवप्रवर्तन प्रमुख क्रिस ट्यामले भने, “यो क्रिप्टोकरेन्सी र क्रिप्टो नेटवर्कका लागि सबैभन्दा प्रत्यक्ष र अस्तित्वकै लागि ठूलो खतरा हो।”
अधिकांश ब्लकचेनले दशकौँ पुरानो एलिप्टिक–कर्भ क्रिप्टोग्राफी प्रयोग गर्छन्। यसैबाट सार्वजनिक र निजी ‘की’ तथा डिजिटल हस्ताक्षर तयार गरिन्छ, जसले क्रिप्टो सम्पत्तिको स्वामित्व प्रमाणित गर्ने र कारोबार स्वीकृत गर्ने काम गर्छ।
सार्वजनिक ‘की’ निजी ‘की’बाट गणितीय रूपमा तयार हुन्छ। धेरै ब्लकचेनमा क्रिप्टो कारोबार भएपछि यी सार्वजनिक ‘की’ सबैलाई देख्न मिल्ने हुन्छन्।
साधारण कम्प्युटरले सार्वजनिक ‘की’बाट निजी ‘की’ निकाल्न सम्भव हुँदैन। तर पर्याप्त शक्तिशाली क्वान्टम कम्प्युटरले त्यसो गर्न सक्ने सम्भावना छ। त्यसपछि ह्याकरले नक्कली डिजिटल हस्ताक्षर बनाएर अवैध कारोबार गर्न सक्छन्।
यो जोखिम सार्वजनिक क्रिप्टो नेटवर्कमा अझ बढी हुन्छ, किनभने परम्परागत बैंकिङ कारोबारजस्तो एकपटक भएको क्रिप्टो कारोबार फिर्ता गर्न सकिँदैन।
क्रिप्टो लगानीकर्ता मुन पर्सुट क्यापिटलका व्यवस्थापक साझेदार उत्कर्ष आहुजाले भने, “ब्लकचेन पारदर्शी र स्थायी हुने भएकाले क्रिप्टो विशेष रूपमा जोखिममा छ।”
सबैभन्दा ठूलो क्रिप्टोकरेन्सी बिटक्वाइनलाई विशेष रूपमा बढी जोखिम भएको मानिएको छ। यसको १७ वर्षको कारोबार इतिहासका कारण धेरै सार्वजनिक ‘की’ खुला रूपमा उपलब्ध छन्।
स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ता अहमद रजा मोहम्मद उमरको जुन २०२६ को एक कार्यपत्रअनुसार बिटक्वाइनको चलनचल्तीमा रहेको करिब ३५ प्रतिशत हिस्सा क्वान्टम कम्प्युटिङबाट हुने आक्रमणको जोखिममा पर्न सक्छ। गत वर्षका अन्य अनुसन्धानले यो अनुपात ५० प्रतिशतसम्म हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्।
मुडिज रेटिङ्सका डिजिटल सम्पत्ति विभागका उपाध्यक्ष तथा वरिष्ठ विश्लेषक क्रिस्टियानो भेन्ट्रिचेलीका अनुसार यदि कुनै ह्याकरले ठूलो परिमाणमा कुनै टोकन चोरी गरेर बजारमा बिक्री गरिदियो भने त्यसको मूल्य निकै घट्न सक्छ। उनले भने, “यसको असर सबैले भोग्नुपर्ने हुन्छ।”
यही जोखिमका कारण केही लगानीकर्ताले बिटक्वाइनमा लगानी गर्ने रणनीति पनि परिवर्तन गर्न थालेका छन्। जेफरिजका विश्वव्यापी इक्विटी रणनीति प्रमुख क्रिस्टोफर वुडले जनवरीमा आफ्नो नमुना लगानी पोर्टफोलियोबाट बिटक्वाइनको १० प्रतिशत हिस्सा हटाएका थिए। उनले यसको कारण क्वान्टम कम्प्युटिङबाट दीर्घकालीन रूपमा उत्पन्न हुने “अस्तित्वकै जोखिम” बताएका थिए।
यद्यपि आहुजासहित धेरै विज्ञले क्वान्टम कम्प्युटरले ब्लकचेन तोड्न अझै केही वर्ष लाग्ने विश्वास व्यक्त गरेका छन्। उनीहरूका अनुसार त्यसअघि नै उद्योगले क्वान्टम प्रतिरोधी नयाँ प्रकारको क्रिप्टोग्राफी अपनाउन सक्नेछ।
धेरै क्रिप्टो कम्पनीका अधिकारीले भने अहिले नै हतारमा नयाँ प्रणाली अपनाउँदा उल्टै नयाँ सुरक्षा कमजोरी देखिन सक्ने चेतावनी दिएका छन्।
क्वान्टम प्रतिरोधी क्रिप्टोग्राफी अझै तीव्र रूपमा विकास भइरहेको छ।
यस्ता डिजिटल हस्ताक्षर परम्परागत हस्ताक्षरभन्दा आकारमा धेरै ठूला हुने भएकाले भण्डारण र इन्टरनेट ब्यान्डविथ बढी आवश्यक पर्छ। विशेषगरी बिटक्वाइनजस्ता निश्चित ब्लक आकार भएका ब्लकचेनमा यसले लागत बढाउने र प्रयोगकर्ताको अनुभव कमजोर बनाउन सक्ने ग्रेस्केलका अनुसन्धान प्रमुख ज्याक पान्डलले बताए।
तर उनले अन्ततः ब्लकचेनहरूले यी समस्या समाधान गर्ने विश्वास व्यक्त गरे। उनले भने, “अगाडि इन्जिनियरिङ चुनौती छ, तर त्यसका समाधान पनि पहिले नै उपलब्ध छन्।”
यो चुनौती समाधान गर्न वर्षौं लाग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। एक प्रमुख क्रिप्टो कम्पनीका वरिष्ठ साइबर सुरक्षा अधिकारीका अनुसार आफ्नो कम्पनीलाई पूर्ण रूपमा क्वान्टम प्रतिरोधी बनाउन करिब दुई वर्ष लाग्नेछ।
उनका अनुसार यो काम सन् २००० को ‘वाई–टु–के’ समस्या समाधान गर्न विश्वभर ३०० अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी खर्च गरिएको जस्तै ठूलो स्तरको प्रविधि सुधार हुनेछ।
बीटीक्यू टेक्नोलोजिजका ट्यामका अनुसार ब्लकचेन अधिकांश विकेन्द्रीकृत भएकाले यो समस्या झन् जटिल छ। समुदायले एउटै समाधानमा सहमति गर्न नसक्ने सम्भावना हुन्छ।
यस समाचारका लागि कुराकानी गरिएका व्यक्तिहरूका अनुसार विश्वका शीर्ष २० ब्लकचेनमध्ये कुनैले पनि हालसम्म क्वान्टम प्रतिरोधी डिजिटल हस्ताक्षर प्रणाली लागू गरेका छैनन्।
बिटक्वाइनमा कुन समाधान अपनाउने र कहिले लागू गर्ने भन्ने विषयमा विकासकर्ता र बजार सहभागीबीच मतभेद रहेको उनीहरूले बताएका छन्।
इथेरियमलाई समर्थन गर्ने इथेरियम फाउन्डेसनले सन् २०२९ सम्ममा क्वान्टम कम्प्युटिङबाट पूर्ण सुरक्षा हासिल गर्ने लक्ष्य राखेको जनाएको छ।
पहिलेदेखि नै क्वान्टम प्रतिरोधी क्रिप्टोग्राफी प्रयोग गरिरहेको ब्लकचेन कम्पनी क्वान्टसका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत क्रिस्टोफर स्मिथले भने, “सबैभन्दा खराब अवस्था भनेको यो प्रविधि हामीले सोचेभन्दा धेरै छिट्टै आइपुग्नु हो।”
अल्गोरान्ड ब्लकचेनलाई समर्थन गर्ने अल्गोरान्ड फाउन्डेसन भने यस दिशामा प्रारम्भिक कदम चाल्ने संस्थामध्ये एक हो। करिब ७८ करोड अमेरिकी डलर बजार मूल्य भएको यसको टोकनका लागि फाउन्डेसनले गत महिना क्वान्टम प्रतिरोधी योजना सार्वजनिक गरेको थियो।
फाउन्डेसनका प्रमुख प्रविधि अधिकृत ब्रुनो मार्टिन्सका अनुसार यस वर्षभित्रै क्वान्टम प्रतिरोधी खातालाई समर्थन गर्न सुरु गरिनेछ। उनले भने, “अहिलेदेखि नै योजना बनाएर काम सुरु गर्नु जिम्मेवार कदम हो भन्ने हामीलाई लाग्यो।”
प्रकाशित: २५ असार २०८३, बिहीबार
