काठमाडौं ।
अमेरिकी वायुसेनाले हालै अन्तरिक्षमा पठाइएको स्पेसएक्सको स्टारफल कार्गो क्याप्सुलबारे जानकारी सार्वजनिक गरेको छ। क्याप्सुलले अन्तरिक्षमा पुर्याएका सामानसमेत सार्वजनिक गरिएको छ।
अमेरिकी वायुसेनाको अनुसन्धान प्रयोगशाला (एएफआरएल) ले गोप्य रूपमा विकास गरिएको मानवरहित पुनःप्रवेश यान प्रयोग गरी एक स्थानबाट अर्को स्थानमा रकेटमार्फत सामान पुर्याउने परीक्षण पूरा गरेको छ। प्रयोगशालाले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रशान्त महासागरबाट सामानसहितको क्याप्सुल सफलतापूर्वक फिर्ता ल्याइएको पुष्टि गरेको छ।
अक्टोबर २६ मा एक्समा गरिएको पोस्टमा एएफआरएलले भनेको छ, “स्पेसएक्सको सहयोगमा एएफआरएलका तीव्र ढुवानीका लागि तयार गरिएका कार्गो पोडहरू समुद्रमा अवतरण गरेपछि सुरक्षित रूपमा निकालिएका छन्।”
स्पेस डटकमका अनुसार स्टारफल क्याप्सुल स्पेसएक्सको ब्यान्डवागन–५ मिसनअन्तर्गत फाल्कन ९ रकेटबाट प्रक्षेपण गरिएको थियो। उक्त रकेट अक्टोबर २० मा केप क्यानाभेरल स्पेस फोर्स स्टेसनबाट उडेको थियो।
स्टारफलले एएफआरएलले विकास गरेका केही कार्गो पोड बोकेको थियो। यी पोड अन्तरिक्ष हुँदै सैन्य उपकरण पृथ्वीमा पुर्याउन डिजाइन गरिएका हुन्। पोडहरू सफलतापूर्वक फिर्ता ल्याउनुलाई एक स्थानबाट अर्को स्थानमा रकेटमार्फत सामान पुर्याउने (पी२पी) मिसनको सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने अमेरिकी वायुसेनाको प्रयासमा महत्त्वपूर्ण उपलब्धि मानिएको छ।
एएफआरएलको प्रविधि हस्तान्तरण कार्यालयका निर्देशक एडम रेमालीले अक्टोबर २० मा जारी विज्ञप्तिमा भनेका छन्, “भविष्यको सैन्य बलका लागि एक स्थानबाट अर्को स्थानमा रकेटमार्फत सामान पुर्याएर विश्वव्यापी रूपमा तीव्र गतिमा आवतजावत गर्न सकिने सम्भावना प्रदर्शन गर्नु यो महत्त्वपूर्ण उपलब्धि हो।”
एएफआरएलले सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरेका तस्बिरमा सैन्य कर्मचारीहरूले फिर्ता ल्याइएको कार्गो पोड खोलेर निरीक्षण गरिरहेको देखिन्छ। प्रत्येक पोडमा प्रक्षेपण, पृथ्वीको वायुमण्डलमा पुनःप्रवेश र समुद्रमा अवतरणका क्रममा तापक्रमको अवस्था निगरानी गर्ने सेन्सर राखिएको थियो। साथै, सामानमा पर्ने झट्का र कम्पनको प्रभाव मापन गर्ने उपकरण पनि राखिएका थिए।
स्टारफलको पहिलो मिसनका लागि एएफआरएलले कार्गो पोडमा चिकित्सा उपकरण, खाद्यान्नका प्याकेट र अन्य सैन्य सामग्री राखेको थियो। परम्परागत यातायातबाट पुग्न कठिन स्थानमा आपत्कालीन अवस्था आएमा यस्ता सामग्री उपयोगी हुन सक्छन्।
यसै उद्देश्यले एएफआरएलले स्टारफलभित्र यूएनआई–प्याक थ्री जीवनरक्षक राफ्ट अटाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने परीक्षण पनि गरेको थियो। भविष्यका परीक्षणमा यस्तो राफ्ट समावेश गर्न सकिने सम्भावना छ।
एएफआरएलले आफ्नो विज्ञप्तिमा भनेको छ, “अनुसन्धानकर्ताहरूले विद्युतीय उपकरण र जीवनरक्षाका सामग्रीमा विशेष ध्यान दिएका थिए। यसमा स्याटेलाइट सञ्चार प्रणाली (स्याटकम) मार्फत काम गर्ने ट्र्याकर, ब्याट्री, समुद्री पानीलाई पिउनयोग्य बनाउने रिभर्स अस्मोसिस उपकरण, जीवनरक्षाका सामग्री र आपत्कालीन चिकित्सा उपकरण समावेश थिए।”
स्पेसएक्सको डिस्क आकारको स्टारफल क्याप्सुल पहिलोपटक जुन महिनामा फाल्कन ९ रकेटमार्फत प्रक्षेपण गरिएको थियो। त्यसयता कम्पनीले यस यानबारे धेरै जानकारी सार्वजनिक गरेको छैन।
स्टारफलबारे उपलब्ध अधिकांश जानकारी यस वर्षको सुरुमा सार्वजनिक गरिएको अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) को वातावरणीय मूल्याङ्कन प्रतिवेदनबाट प्राप्त भएको हो।
उक्त प्रतिवेदनअनुसार हकी पकजस्तो देखिने यो यानको व्यास करिब १०.२ फिट (३.१ मिटर) छ। यसले अन्तरिक्षबाट २ हजार २०० पाउन्ड (१ हजार किलोग्राम) सम्मका सामान पृथ्वीमा फिर्ता ल्याउन सक्छ।
यानमा पृथ्वीको वायुमण्डलमा पुनःप्रवेश गर्दा उत्पन्न हुने तापबाट जोगाउन कार्बन फाइबरको तापप्रतिरोधी ढाल राखिएको छ। पुनःप्रवेशका क्रममा यानको दिशा नियन्त्रण गर्न संकुचित ग्यासबाट चल्ने थ्रस्टर र सही स्थानमा अवतरण गराउन प्यारासुट प्रणाली पनि जडान गरिएको छ।
अक्टोबर २० को मिसनबाट प्राप्त तथ्याङ्कको एएफआरएलले मूल्याङ्कन गर्नेछ। यो अध्ययन वायुसेनाको व्यापक रकेट कार्गो कार्यक्रमका लागि उपयोगी हुनेछ। वायुसेनाले प्रत्येक प्रक्षेपणमा दर्जनौँ टन सामान ढुवानी गर्न सक्ने प्रणाली विकास गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
यति ठूलो परिमाणमा सामान ढुवानी गर्ने लक्ष्य स्टारफलको क्षमताभन्दा बढी हो। तर, रकेट कार्गो कार्यक्रमका लागि अमेरिकी सेनाले विचार गरेको स्टारफल एक मात्र यान होइन।
स्पेसएक्सको विकासकै क्रममा रहेको ठूलो स्टारसिप रकेट पनि यस कार्यक्रमका लागि सम्भावित विकल्प हो। अमेरिकी वायुसेनाले प्रशान्त महासागरको दुर्गम जोनस्टन एटोलमा सामान ढुवानीसम्बन्धी परीक्षणका लागि स्टारसिप अवतरण गराउने दुईवटा स्थान निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरेको थियो। उक्त क्षेत्र चराचुरुङ्गीको संरक्षणका लागि छुट्याइएको स्थान हो।
यद्यपि वातावरणीय चिन्ताका कारण सन् २०२५ को जुलाईमा ती योजना स्थगित गरिएका थिए। त्यसको विकल्पका रूपमा अर्को स्थान खोज्ने काम कहाँसम्म पुगेको छ भन्ने स्पष्ट छैन।
प्रकाशित: १३ कार्तिक २०८३, शुक्रबार
