काठमाडौं ।
खाद्य उद्योगमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), नयाँ प्रविधि र नयाँ प्रकारका खाद्य सामग्रीको प्रयोग बढ्दै गएको छ। यिनै प्रविधि र नयाँ उपायबारे जानकारी दिन स्पेनको बार्सिलोनामा खाद्य उद्योगसम्बन्धी ठूलो प्रदर्शनी आयोजना भइरहेको छ।
अक्टोबर ६ देखि ८ सम्म आयोजना भइरहेको अलिमेन्टेरिया फुडटेक नामक प्रदर्शनीमा २२ देश तथा क्षेत्रका ३३० भन्दा बढी कम्पनी सहभागी रहेका छन्। सहभागी कम्पनीहरूले खाद्य तथा पेय पदार्थ उत्पादन, प्रशोधन र सुरक्षित राख्न प्रयोग हुने नयाँ उपकरण तथा प्रविधि प्रस्तुत गरिरहेका छन्।
खाद्य उद्योगमा उत्पादन बढाउने, समय र खर्च घटाउने, खाद्य पदार्थको गुणस्तर कायम राख्ने तथा वातावरणमा पर्ने असर कम गर्ने चुनौती छन्। यी चुनौती समाधान गर्न नयाँ प्रविधिको प्रयोगलाई प्रदर्शनीमा विशेष महत्व दिइएको छ।
प्रदर्शनीमा उत्पादनको क्रममा खाद्य पदार्थमा मिसिएका दूषित पदार्थ तथा उत्पादनमा भएका खराबी पत्ता लगाउन सक्ने कृत्रिम बुद्धिमत्ता प्रणाली प्रस्तुत गरिएको छ। यस्ता प्रविधिले उत्पादनको गुणस्तर जाँच गर्न सहयोग गर्नुका साथै खराब उत्पादन बजारमा पुग्नबाट रोक्न मद्दत गर्न सक्नेछन्।
त्यस्तै, खाद्य पदार्थलाई लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न सकिने चिसो उच्च दबाबमा प्रशोधन गर्ने प्रविधि पनि प्रदर्शनमा राखिएको छ। यस प्रविधिले खाद्य पदार्थको आयु बढाउन र लामो समयसम्म सुरक्षित राख्न सहयोग गर्ने बताइएको छ।
खाद्य उत्पादनका क्रममा हुने नोक्सानी कम गर्न र पानीको प्रयोग घटाउन सक्ने संवेदक तथा अन्य उपकरण पनि प्रदर्शनीका आकर्षण बनेका छन्। यस्ता प्रविधिले उत्पादनमा आवश्यक स्रोतको सही प्रयोग गर्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यस वर्ष प्रदर्शनीमा नयाँ कम्पनीहरूलाई पनि विशेष स्थान दिइएको छ। करिब ३० वटा नयाँ कम्पनीले खाद्य उद्योगमा प्रयोग गर्न सकिने नयाँ प्रविधि र समाधान प्रस्तुत गरिरहेका छन्। उनीहरूले खाद्य उत्पादनदेखि प्याकेजिङसम्मका विभिन्न क्षेत्रमा नयाँ उपाय देखाइरहेका छन्।
प्रदर्शनीसँगै विभिन्न छलफल र प्रस्तुति पनि भइरहेका छन। कार्यक्रममा कम्पनी, प्रविधि केन्द्र र विश्वविद्यालयका १४० भन्दा बढी स्वदेशी तथा विदेशी विज्ञ सहभागी छन्। उनीहरूले खाद्य उद्योगमा आगामी वर्षहरूमा देखिने परिवर्तन र नयाँ प्रविधिको प्रभावबारे आफ्ना धारणा राखिरहेका छन्।
कार्यक्रममा खाद्य सुरक्षालाई पनि महत्वपूर्ण विषयका रूपमा उठाइएको छ। खाद्य पदार्थ सुरक्षित र गुणस्तरीय बनाउन नयाँ प्रविधिले कसरी सहयोग गर्न सक्छ भन्ने विषयमा विज्ञहरूले चर्चा गरिरहेका छन्।
त्यस्तै, खाद्य पदार्थ प्याक गर्ने नयाँ सामग्रीको विकासमा पनि जोड दिइएको छ। वातावरणमा कम असर पर्ने र खाद्य पदार्थलाई सुरक्षित राख्न सक्ने प्याकेजिङ सामग्रीको खोजीलाई उद्योगको महत्वपूर्ण आवश्यकता मानिएको छ।
स्वस्थ र वातावरणमैत्री वैकल्पिक खाद्य सामग्री पनि प्रदर्शनीको अर्को महत्वपूर्ण विषय हो। बदलिँदो उपभोक्ता रुचि र वातावरणीय चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै कम स्रोत प्रयोग गरेर उत्पादन गर्न सकिने स्वस्थ खाद्य सामग्रीको विकासमा विभिन्न कम्पनीले काम गरिरहेका छन्।
आयोजकका अनुसार आगामी दिनमा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्रयोग, खाद्य सुरक्षा, नयाँ प्याकेजिङ सामग्री तथा स्वस्थ र वातावरणमैत्री वैकल्पिक खाद्य सामग्रीले खाद्य उद्योगमा ठूलो प्रभाव पार्नेछन्।
प्रदर्शनीले खाद्य उद्योगमा प्रविधिको प्रयोग केवल उत्पादन बढाउन मात्र नभई खाद्य पदार्थलाई सुरक्षित, गुणस्तरीय र वातावरणमैत्री बनाउन पनि महत्वपूर्ण हुने देखाएको छ।–रासस
प्रकाशित: २३ आश्विन २०८३, शुक्रबार
