काठमाडौं ।
कारखानामा काम गरिरहेका ह्युमनोइड रोबोट, विश्वका प्रतिस्पर्धी एआई मोडललाई चुनौती दिइरहेका चिनियाँ एआई मोडल र ठूलो स्तरमा विद्युतीय सवारीसाधन उत्पादन गरिरहेका कारखानाले विदेशी आगन्तुकलाई चीनतर्फ आकर्षित गरिरहेका छन्।
लगानीकर्ता र उद्यमीहरूले चिनियाँ कारखानामा प्रत्यक्ष अवलोकनका लागि हजारौं डलर खर्च गरिरहेका छन्। उनीहरू धेरैले अर्को ठूलो प्राविधिक क्रान्ति हुन सक्ने ठानेको क्षेत्रलाई नजिकबाट बुझ्न चीन पुगिरहेका छन्।
यो बढ्दो आगमनले ‘चाइना शक २.०’ को डर बढिरहेको देखाउँछ। पश्चिमी कम्पनीका बोर्डरुम र सरकारहरू चिनियाँ कम्पनीले उन्नत उत्पादन तथा अत्याधुनिक प्रविधिमा अग्रता लिन थालेको हुन सक्ने सम्भावनाबारे चिन्तित छन्।
सांघाईस्थित डाटा अनुसन्धान कम्पनी बैगुआनका प्रमुख कार्यकारी रोबर्ट वुले भने, “अहिले मानिसहरूले चीनलाई अध्ययन र सिकाइको विषयका रूपमा हेर्न थालेका छन्। केही वर्षअघि यस्तो प्रवृत्ति लगभग थिएन।”
उनका अनुसार चीन आउने मानिसहरूमा कतिपय गलत धारणा पनि हुन्छन्। उदाहरणका लागि, चीनको रोबोट्याक्सी क्षेत्र अमेरिकाभन्दा अगाडि छ भन्ने उनीहरूको धारणा हुन्छ। तर सम्भावित रोजगारी गुम्ने विषयमा चीनभित्रको सावधानीपूर्ण नीतिका कारण यो क्षेत्र अमेरिका भन्दा केही पछाडि रहेको वुले बताए।
वुले अहिलेसम्म दुई दर्जनभन्दा बढी लगानीकर्ता, उद्यमी र कार्यकारीका लागि दुईवटा भ्रमण आयोजना गरिसकेका छन्। पाँच दिनको यस्तो कार्यक्रमका लागि उनले १५ हजार डलरसम्म शुल्क लिने गरेका छन्। सहभागीमध्ये करिब आधा दक्षिणपूर्वी एसियाबाट आएका थिए।
उनी चीनको नवप्रवर्तन प्रणालीलाई प्रत्यक्ष रूपमा बुझ्न चाहने विदेशीको बढ्दो माग पूरा गर्ने व्यवसायमा संलग्न छन्।
रोयटर्सका अनुसार धेरै सहभागीले आफ्नो चीन भ्रमण सार्वजनिक गर्दैनन्। चीन भ्रमण गरिसकेका भनेर जानकारी भएका व्यक्तिमा अमेरिकी लगानी कम्पनी डाइमेन्सन, क्यापिटल ग्रुप र थ्राइभ क्यापिटल तथा अमेरिकी प्रविधि पोडकास्टर लेक्स फ्रिडम्यान छन्।
प्रविधिसम्बन्धी भ्रमणको तथ्यांक सीमित भए पनि चीनमा औद्योगिक पर्यटन तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। सरकारी सञ्चारमाध्यमका अनुसार चीनको औद्योगिक पर्यटन क्षेत्रले गत वर्ष १७.८ अर्ब डलर आम्दानी गरेको थियो। सन् २०२९ सम्ममा यो क्षेत्र ३०० अर्ब युआन अर्थात् ४४.६ अर्ब डलरभन्दा बढी पुग्ने अनुमान गरिएको छ।
सांघाईस्थित प्रविधि भ्रमण एजेन्सी ग्लोपेनका अनुसार सन् २०२६ मा युरोप र सिंगापुरबाट आएका ग्राहकका सोधपुछ ५० प्रतिशतले बढेका छन्। कम्पनीले अहिले हरेक महिना १०० भन्दा बढी एकदिने कम्पनी भ्रमण सञ्चालन गरिरहेको छ।
ग्लोबल सिपिङ बिजनेस नेटवर्कका प्रमुख कार्यकारी बर्ट्रान्ड चेनले भने, “कारखानाको उत्पादनस्थलमै नपुगी चिनियाँ नवप्रवर्तनको वास्तविक स्तर, गति र भौतिक स्वरूप बुझ्न सकिँदैन।”
चेनले चिनियाँ अमेरिकी लगानीकर्ता रुई माले अप्रिलमा आयोजना गरेको तीन सहरको रोबोटिक्स तथा नयाँ प्रविधिसम्बन्धी भ्रमणमा सहभागी भएका थिए।
टेक बज चाइनाकी संस्थापक तथा सन् २०१९ देखि यस्ता ११ वटा भ्रमण आयोजना गरिसकेकी माका अनुसार यस्तो भ्रमण आवश्यक जानकारी संकलन गर्ने प्रक्रियाको हिस्सा हो।
“तपाईं चीनमा सक्रिय रूपमा लगानी नगरे पनि विश्वका विभिन्न बजारमा चिनियाँ कम्पनीसँग प्रतिस्पर्धी, साझेदार, आपूर्तिकर्ता वा लगानीका रूपमा सामना गर्ने सम्भावना बढिरहेको छ,” उनले भनिन्।
यस्ता भ्रमणमा चीनका बेइजिङ, सेन्जेन, सांघाई, हाङझाउ र हेफेईजस्ता सहर समेटिन्छन्। यी सहर चीनको विद्युतीय सवारीसाधन, ब्याट्री, एआई र रोबोटिक्स उद्योगको केन्द्र हुन्।
विश्वका नेताहरू पनि सियाओमीको बेइजिङस्थित कारखाना भ्रमण गर्न पुगेका छन्। जर्मनीका चान्सलर फ्रिडरिख मर्ज हाङझाउमा युनिट्रीका नाचिरहेका ह्युमनोइड रोबोट हेर्दै गरेको भिडियो सार्वजनिक भएपछि यो चीनको प्राविधिक विकासको चर्चित उदाहरण बनेको थियो।
पछाडि पर्ने डर
रोयटर्सका अनुसार यी गतिविधि संयोगले भइरहेका होइनन्। चिनियाँ सरकारले औद्योगिक पर्यटनलाई “जोरदार रूपमा प्रवर्द्धन” गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ र १४० भन्दा बढी आधिकारिक नमुना स्थल तोकेको छ। धेरै कारखानाले प्रतिव्यक्ति करिब ६० डलर शुल्क लिएर सार्वजनिक भ्रमणको व्यवस्था गरेका छन्।
सियाओमीको विद्युतीय सवारीसाधन कारखानामा सन् २०२४ को मार्चदेखि २ लाख ५० हजारभन्दा बढी मानिसले भ्रमण गरिसकेका छन्। माग यति धेरै छ कि चिठ्ठामार्फत प्राप्त हुने प्रवेश टिकट अनलाइनमा २ हजार युआन अर्थात् करिब ३०० डलरसम्ममा बिक्री हुने गरेको छ।
उत्पादनशीलता वृद्धि सुस्त भएको र एआई तथा रोबोटिक्समा पछाडि पर्ने चिन्तामा रहेका युरोपेली कार्यकारीका लागि चीन विशेष महत्वपूर्ण गन्तव्य बनेको छ।
सांघाईस्थित प्राक्सिस एडभाइजरीका एआई परामर्शदाता एलेक्स शेङयुन लुले सन् २०२५ को अन्त्यदेखि ५० जनासम्मका सातवटा व्यावसायिक प्रतिनिधिमण्डलको नेतृत्व गरिसकेका छन्। उनका अनुसार उनीहरूमा केही असहजता देखिन्छ।
“युरोपका सबैभन्दा दक्ष मानिसहरू परिस्थितिबारे निकै सचेत छन्। असुरक्षाको भावना स्पष्ट रूपमा देखिन्छ,” उनले भने।
लुका अनुसार कार्यकारीहरू सामान्यतया दुई प्रश्नको जवाफ खोज्दै चीन आउँछन्—चिनियाँ कम्पनीबाट के सिक्न सकिन्छ र प्रविधिमा चीनको सरकारी लगानी प्रणालीबाट के सिक्न सकिन्छ।
“उनीहरू साँच्चिकै नम्र भएर सिक्ने मानसिकताका साथ यहाँ आउँछन्,” उनले भने।
गोपनीयता सम्झौताका कारण कम्पनीहरूको नाम सार्वजनिक गर्न अस्वीकार गरेका लुका अनुसार धेरै युरोपेली कार्यकारी चीनले विभिन्न प्रान्तमा ठूलो स्तरमा एआई प्रयोग कसरी समन्वय गर्छ र त्यसबाट आफ्नो देशमा के सिकाइ लागू गर्न सकिन्छ भन्ने बुझ्न चाहन्छन्।
तर केही उद्योग विश्लेषकले चीनको प्राविधिक अग्रतालाई बढाइचढाइ गर्न नहुने बताएका छन्।
टेक बजकी संस्थापक माले भनिन्, “चिनियाँबाहेकका प्रविधि कम्पनीसँग अझै पनि विश्व बजारको अधिकांश हिस्सा, सबैभन्दा उन्नत बौद्धिक सम्पत्ति र सबैभन्दा ठूलो नाफा छ।”
यति हुँदाहुँदै पनि प्रविधि बुझ्न चीन जाने विदेशीको संख्या बढिरहेको छ। अमेरिका र चीनबीच प्रविधिसम्बन्धी तनाव बढिरहेका बेला पनि अमेरिकी आगन्तुकहरू चीन पुगिरहेका छन्।
सेन्जेनमा रहेका अमेरिकी उत्पादन परामर्शदाता जोसुवा वुडार्डले भने, “भौतिक उत्पादन निर्माण गर्न प्रत्यक्ष रूपमा काम गरिरहेका मानिसलाई राजनीतिले खासै फरक पार्दैन।”
“अमेरिकी रोबोटिक्स कम्पनीहरूले अझै पनि चीनबाट ठूलो मात्रामा पार्टपुर्जा र हार्डवेयर खरिद गर्छन्। अमेरिकामै सबै कुरा आफैं बनाउन सक्छौं भन्ने हामी देखाउन खोज्छौं, तर पूर्ण रूपमा चीनबाट अलग हुन निकै कठिन छ,” उनले भने।
सेन्जेनको आकर्षण
यो प्रवृत्तिलाई चीनको कुनै पनि सहरले सेन्जेनले जति देखाउँदैन।
दक्षिणी प्रविधि केन्द्र सेन्जेनले नोभेम्बरमा यस वर्षको एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) सम्मेलन आयोजना गर्ने तयारी गरिरहेको छ। त्यससँगै उसले आफूलाई चिनियाँ नवप्रवर्तनको प्रदर्शनीस्थलका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेको छ।
गत वर्ष विदेशी आगन्तुकको संख्या ७० प्रतिशतले बढेको थियो। सन् २०२६ को पहिलो त्रैमासिकमा पनि यो संख्या ३० प्रतिशतभन्दा बढी बढेको थियो। अगस्टसम्ममा ५० लाखभन्दा बढी विदेशी प्रवेश रेकर्ड गरिएको छ।
ट्याक्सीमा अहिले अंग्रेजी भाषामा सूचना दिने व्यवस्था गरिएको छ र विदेशी प्रभावशाली व्यक्तिहरू नियमित रूपमा प्रविधि प्रदर्शनीमा देखिन थालेका छन्।
वुडार्डका अनुसार स्थानीय कम्पनीहरूले विदेशी रोबोटिक्स तथा एआई हार्डवेयर उद्यमीलाई बस्न र काम गर्न सिलिकन भ्यालीको शैलीका ‘ह्याकर हाउस’ समेत स्थापना गरिरहेका छन्।
“सिलिकन भ्याली र सेन्जेनबीच आवतजावत गर्ने ४०० जनासम्म सदस्य भएका वीच्याट समूह छन्। उनीहरूले ब्याट्री वा डिस्प्ले बनाउने कारखाना खोज्न एकअर्कासँग जानकारी लिन्छन्,” सेन्जेनमा विदेशी उद्यमीका लागि आफ्नो खाली समयमा कारखाना भ्रमण आयोजना गर्ने वुडार्डले भने।
“उद्यमीहरू १० दिनको भिसामुक्त प्रवेश नीतिको प्रयोग गर्दै अचानक यहाँ आइपुग्छन् र आफ्नो अर्को प्रोटोटाइप कसले बनाउन सक्छ भनेर खोजी गर्छन्।”
विदेशीको यो आगमनले सेन्जेन सस्तो उत्पादन केन्द्रबाट चीनको प्राविधिक नेतृत्वको अभियानको अग्रपंक्तिमा कसरी पुगेको छ भन्ने देखाउँछ।
सेन्जेनमा ११ वर्षदेखि बस्दै आएका चेक उद्यमी यान स्मेज्कलका अनुसार विदेशी स्टार्टअप संस्थापकबाट भ्रमणको अनुरोध नआएको दिन लगभग हुँदैन।
“प्रविधिलाई आफ्नो केन्द्रमा राखेर दैनिक जीवनसँग यसलाई एकीकृत गर्ने ठाउँ संसारमा सेन्जेनजस्तो अर्को छैन,” उनले भने।
प्रकाशित: १९ भाद्र २०८३, शुक्रबार
