काठमाडौं ।
विभिन्न डिभाइसका ब्याट्री तुलना गर्दा वा आफ्नो डिभाइसले कति राम्रो काम गरिरहेको छ भनेर हेर्दा प्रायः दुईवटा शब्द सुनिन्छन्—‘ब्याट्री क्षमता’ र ‘ब्याट्री लाइफ’।
यी दुवै एकअर्कासँग सम्बन्धित भए पनि फरक मापन हुन्। यी दुईबीचको फरक थाहा पाउँदा ब्याट्रीले कति समय काम गर्न सक्छ भन्ने अनुमान गर्न र ब्याट्री कहिले फेर्नुपर्ने हुन सक्छ भन्ने बुझ्न सजिलो हुन्छ। यो स्मार्टफोन, पोर्टेबल ब्याट्री प्याक, ल्यापटपलगायतका डिभाइसमा लागू हुन्छ।
इन्ग्याजेटका अनुसार ब्याट्री क्षमताले ब्याट्रीले भण्डारण गर्न सक्ने अधिकतम ऊर्जाको मात्रा जनाउँछ। साना डिभाइस जस्तै फोन र पावर बैंकमा यसलाई मिलिएम्पियर आवर (एमएएच) र ल्यापटपजस्ता ठूला डिभाइसमा वाट आवर (डब्लूएच) मा मापन गरिन्छ।
ब्याट्री लाइफ भने डिभाइसलाई फेरि चार्ज गर्नुअघि कति समयसम्म चलाउन सकिन्छ भन्ने हो। यसलाई सामान्यतया घण्टामा मापन गरिन्छ।
ब्याट्रीसँग सम्बन्धित अर्को महत्वपूर्ण मापन ब्याट्री हेल्थ हो। ब्याट्री हेल्थ नयाँ हुँदा रहेको क्षमताको तुलनामा अहिले कति प्रतिशत क्षमता बाँकी छ भन्ने हो। यो ब्याट्रीले पूरा गरेको चार्ज साइकलको संख्यासँग सम्बन्धित हुन्छ। ब्याट्री १०० प्रतिशतबाट शून्य प्रतिशतसम्म प्रयोग हुँदा एउटा साइकल पूरा भएको मानिन्छ। यो एकैपटक १०० बाट शून्यमा झर्नुपर्छ भन्ने छैन।
उदाहरणका लागि, गुगल पिक्सेल ८एबाट सुरु गर्दा, पिक्सेल डिभाइसहरू १,००० वटा पूरा चार्ज साइकलपछि पनि ८० प्रतिशतसम्म ब्याट्री क्षमता कायम राख्ने गरी मूल्यांकन गरिएका छन्। त्यसैले तपाईंले हरेक दिन डिभाइसमा १०० प्रतिशत बराबरको चार्ज प्रयोग गर्नुभयो भने करिब २.५ वर्षमा ब्याट्री फेर्नुपर्ने हुन सक्छ।
यी ब्याट्री मापनहरू एकअर्कासँग सम्बन्धित भए पनि ब्याट्रीको वास्तविक कार्यसम्पादन बुझ्न अन्य पक्षलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।
ब्याट्री क्षमता बढी भएमा डिभाइसले बढी ऊर्जा भण्डारण गर्न सक्छ। यसले सैद्धान्तिक रूपमा एकपटक चार्ज गर्दा डिभाइस चल्ने समय अर्थात् ब्याट्री लाइफ बढाउँछ।
त्यसैले कागजमा ५,००० एमएएच ब्याट्री भएको फोन ४,२०० एमएएच ब्याट्री भएको फोनभन्दा लामो समय चल्नुपर्ने हो। त्यसैगरी, सैद्धान्तिक रूपमा पावर बैंकको क्षमताले त्यसले तपाईंको फोनलाई कति पटक चार्ज गर्न सक्छ भन्ने संकेत गर्छ।
उदाहरणका लागि आईफोन १८ प्रो (अमेरिकी मोडल) को ब्याट्री क्षमता ४,२८८ एमएएच छ। त्यसैले १०,००० एमएएच क्षमताको पावर बैंकले सैद्धान्तिक रूपमा यसलाई दुईपटकभन्दा केही बढी पूर्ण चार्ज गर्न सक्नुपर्ने हो।
तर चार्जिङ पूर्ण रूपमा प्रभावकारी हुँदैन। सामान्य चार्जिङमा २० देखि ३० प्रतिशतसम्म ऊर्जा नोक्सान हुन सक्छ। फास्ट चार्जिङ र वायरलेस चार्जिङमा बढी ताप उत्पन्न हुने भएकाले ऊर्जा नोक्सानको प्रतिशत अझ बढी हुन सक्ने इन्ग्याजेटले उल्लेख गरेको छ।
वास्तविक प्रयोगमा ब्याट्री लाइफमा यस्ता धेरै कुराले प्रभाव पार्छन्। डिभाइसले कति छिटो ऊर्जा खपत गर्छ र ब्याट्री कति प्रभावकारी छ भन्ने कुरा पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। ठूलो क्षमताको ब्याट्री भएको ल्यापटपमा उच्च ग्राफिक्स सेटिङमा आधुनिक गेम खेल्दा, कम क्षमताको ब्याट्री भएको तर केवल वर्ड प्रोसेसिङका लागि प्रयोग गरिएको ल्यापटपभन्दा ब्याट्री छिटो सकिन सक्छ।
स्क्रिनको आकारले पनि फरक पार्छ। आईप्याडमा आईफोनभन्दा ठूलो ब्याट्री हुन्छ, तर यसको स्क्रिन पनि धेरै ठूलो हुन्छ र यसले बढी ऊर्जा खपत गर्छ। तापक्रमले पनि ब्याट्री लाइफमा असर गर्छ।
गर्मीको समयमा बाहिर फोटो खिच्दा फोनको ब्याट्री छिटो सकिएको तपाईंले महसुस गर्नुभएको हुन सक्छ। अपरेटिङ सिस्टम र हार्डवेयरको प्रभावकारिताले पनि भूमिका खेल्छ। यही कारण एप्पल सिलिकन भएका म्याकबुकहरू पुराना इन्टेल मोडलभन्दा धेरै लामो समय चल्छन्।
ब्याट्री लाइफलाई कहिल्यै पूर्ण मापनका रूपमा लिन सकिँदैन, किनभने हामी हरेक दिन डिभाइसलाई एउटै तरिकाले प्रयोग गर्दैनौं। त्यसैले कम्पनीहरूले प्रायः भिडियो फाइल चलाउँदा डिभाइस कति घण्टा चल्छ भन्ने आधारमा ब्याट्री लाइफको संख्या सार्वजनिक गर्छन्। एप्पलले आफ्ना केही नयाँ डिभाइसमा ‘सामान्य ब्याट्री लाइफ’ को संख्या पनि दिने गरेको छ।
ब्याट्री पुरानो हुँदै जाँदा यसको क्षमता घट्दै जान्छ। त्यसैले ब्याट्री हेल्थ थाहा पाउनु महत्वपूर्ण हुन्छ। १,००० चार्ज साइकलपछि ब्याट्रीको आइकनमा देखिने ‘१०० प्रतिशत’ ले नयाँ डिभाइस हुँदाको १०० प्रतिशत जति क्षमता जनाउँदैन।
ब्याट्रीको क्षमता जस्तोसुकै भए पनि डिभाइस प्रयोग गर्ने तरिका परिवर्तन गरेर ब्याट्री लाइफ बढाउन सकिन्छ। डिभाइसलाई नयाँ अपरेटिङ सिस्टममा अपडेट गर्ने, स्क्रिनको उज्यालो कम गर्ने, आवश्यक नभएका ब्याकग्राउन्ड गतिविधि बन्द गर्ने र कुन एपले बढी ब्याट्री खपत गरिरहेको छ भनेर जाँच गर्ने गर्न सकिन्छ।
लामो समयसम्म ब्याट्री हेल्थ कायम राख्न सकेसम्म ब्याट्रीलाई २० देखि ८० प्रतिशतको बीचमा राख्नु राम्रो हुन्छ। ब्याट्री पूर्ण रूपमा सकिएपछि मात्र चार्ज गर्ने र हरेकपटक १०० प्रतिशतसम्म चार्ज गर्ने बानीबाट बच्नु राम्रो हुन्छ।
हामीले जे गरे पनि ब्याट्री समयसँगै रासायनिक रूपमा पुरानो हुँदै जान्छ। ब्याट्रीको क्षमता ८० प्रतिशतमा झरेपछि त्यसलाई फेर्नुपर्ने संकेतका रूपमा लिन सकिन्छ। धेरै स्मार्टफोनमा सेटिङ्सको ब्याट्री सेक्सनमा ब्याट्री हेल्थ प्रतिशत हेर्न सकिन्छ। ब्याट्री धेरै कमजोर भएपछि केही फोनले चेतावनी पनि दिन सक्छन्। तर सामान्य प्रयोगमा ब्याट्री लामो समयसम्म चल्न सक्छ। उदाहरणका लागि, आईफोन १७ प्रो प्रयोग गरेको एक वर्षपछि ३१६ वटा पूरा चार्ज साइकल पूरा हुँदा पनि ब्याट्री हेल्थ ९४ प्रतिशत रहेको छ।
पछिल्ला केही डिभाइसमा सिलिकन–कार्बन ब्याट्री प्रयोग गर्न थालिएको छ। यस्ता ब्याट्रीले सानो ठाउँमा बढी क्षमता राख्न सक्छन्। त्यसैले डिभाइसलाई धेरै भारी वा बाक्लो नबनाई लामो ब्याट्री लाइफ दिन सकिन्छ। तर यस्ता ब्याट्री व्यापक रूपमा प्रयोग हुन अझै केही समय लाग्न सक्छ।
प्रकाशित: २० आश्विन २०८३, मंगलवार
