काठमाडौं ।
स्याटेलाइट सञ्चार क्षेत्र बेलायत सरकारले सार्वजनिक गरेको नयाँ अन्तरिक्ष रणनीतिबाट ठूलो लाभ लिने क्षेत्रमध्ये एक बन्ने भएको छ। सन् २०३० सम्म ७.८ अर्ब पाउन्ड सार्वजनिक लगानीसहित ल्याइएको यो रणनीतिले सरकारका अन्तरिक्षसम्बन्धी विभिन्न लगानी र गतिविधिलाई एउटै योजनामा समेट्ने लक्ष्य राखेको छ।
यो रकममध्ये २.८ अर्ब पाउन्ड कनेक्टिभिटी सुधारमा खर्च गरिनेछ। यसमा यूके सेनाको स्काइनेट स्याटेलाइट नेटवर्क र लो अर्थ अर्बिट (एलईओ) कनेक्टिभिटी कार्यक्रम (सी-एलईओ) समावेश छन्। त्यस्तै, रेलमा कनेक्टिभिटी सुधार गर्न यातायात विभागले ५७ मिलियन पाउन्ड लगानी गर्नेछ। व्यवसाय, नवप्रवर्तन, विज्ञान तथा व्यापार विभाग (डीबीआईएसटी) का अनुसार यसबाट ग्रामीण क्षेत्र र रेल सेवामा इन्टरनेट कनेक्टिभिटी सुधार हुनेछ।
टेलिकम्स डटकमका अनुसार यस रणनीतिअन्तर्गत यूरोपेली रकेट कार्यक्रमहरूमा १४८ मिलियन पाउन्ड लगानी गरिनेछ। त्यस्तै, शेटल्यान्डस्थित साक्सा भोर्ड स्पेसपोर्टको निर्माण पूरा गर्न ६० मिलियन पाउन्ड खर्च गरिनेछ, जसमा ३० मिलियन पाउन्ड निजी क्षेत्रबाट आउनेछ। निर्माण पूरा भएपछि यो स्थलले व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगका लागि रकेट प्रक्षेपण सेवा उपलब्ध गराउनेछ।
रक्षा क्षेत्र पनि नयाँ रणनीतिको प्रमुख आधारमध्ये एक हो।
डीबीआईएसटीका अनुसार यूकेको अन्तरिक्ष नियन्त्रण तथा सूचना, निगरानी र जासुसी क्षमता बढाउन ८८० मिलियन पाउन्ड खर्च गरिनेछ। यसअन्तर्गत जमिनमा भइरहेको सैन्य गतिविधि र स्याटेलाइटमाथि हुन सक्ने सम्भावित आक्रमणको निगरानी गर्न सक्ने प्रविधिको विकास गरिनेछ।
थप ४० मिलियन पाउन्ड कक्षामै स्याटेलाइटको सेवा, संयोजन र निर्माणसम्बन्धी प्रविधि (आईएसएएम) विकास गर्न खर्च गरिनेछ। डीबीआईएसटी का अनुसार यी प्रविधिले अन्तरिक्षको फोहोर, सौर्य आँधी वा ‘शत्रुतापूर्ण हस्तक्षेप’ का कारण क्षति भएका स्याटेलाइटको मर्मत र संरक्षण गर्न सहयोग गर्नेछन्। साथै, कक्षामा रहेका जोखिमपूर्ण वस्तु हटाउन पनि यी प्रविधि प्रयोग गर्न सकिनेछ।
बजेटको केही हिस्सा मौसम पूर्वानुमान र खगोल विज्ञान सुधार तथा अन्तरिक्षको फोहोरको निगरानीमा पनि खर्च गरिनेछ।
नयाँ अन्तरिक्ष रणनीतिको मुख्य उद्देश्य यूकेको अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई विस्तार गर्नु हो। डीबीआईएसटीका अनुसार यूकेको अन्तरिक्ष क्षेत्रको हालको मूल्य १८.६ अर्ब पाउन्ड छ र यसले ५५ हजारभन्दा बढी दक्ष रोजगारीलाई सहयोग गरिरहेको छ।
“अन्तरिक्ष आर्थिक र सैन्य प्रतिस्पर्धाको नयाँ क्षेत्र बन्दै जाँदा, यो योजनाले स्याटेलाइट प्रक्षेपण गर्ने, खतराको पहिचान गर्ने र मानिसहरूले दैनिक रूपमा निर्भर गर्ने सेवाको सुरक्षा गर्ने हाम्रो क्षमता बलियो बनाएर बेलायतलाई सुरक्षित राख्न सहयोग गर्नेछ,” व्यवसाय, नवप्रवर्तन, विज्ञान तथा व्यापारमन्त्री जोनाथन रेनोल्ड्सले भने।
“यससँगै, यो योजनाले यूकेको उत्कृष्ट उद्योगलाई अन्तरिक्षको नयाँ युगका असीमित अवसर उपयोग गर्न, दक्ष रोजगारी सिर्जना गर्न, आर्थिक वृद्धि बढाउन र सबैका लागि कनेक्टिभिटी सुधार गर्न सक्षम बनाउनेछ,” उनले भने।
यूकेको अन्तरिक्ष रणनीति विस्तार गर्नु सरकारको व्यापक पुनःऔद्योगिकीकरण योजनाको हिस्सा हो, जसमा प्रविधिले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ। जीएसएमएका अनुसार यसले युरोपमा यूकेको स्थान पनि बलियो बनाउन सक्छ।
“यूकेको नयाँ अन्तरिक्ष रणनीति स्याटेलाइटमा पैसा लगानी गर्ने विषय मात्र होइन। सही ढंगले कार्यान्वयन भएमा यो अझ व्यापक औद्योगिक रणनीतिको हिस्सा बन्न सक्छ—स्वदेशी प्रविधिलाई सहयोग गर्ने, यूकेका कम्पनीका लागि अवसर सिर्जना गर्ने र तीव्र रूपमा विकास भइरहेको युरोपेली स्याटेलाइट क्षेत्रमा यूकेको स्थान बलियो बनाउने,” जीएसएमए इन्टेलिजेन्सका अनुसन्धान प्रमुख टिम ह्याटले भने।
“यूकेसँग शेटल्यान्डमा रकेट प्रक्षेपण क्षमता र युरोपेली स्याटेलाइट समूहका कम्पनीलाई प्रविधि बेच्न सक्ने घरेलु प्रविधि कम्पनीजस्ता महत्वपूर्ण अवसर छन्। युरोपसँगको नजिकको सहकार्यले महादेशसँग बलियो आर्थिक साझेदारी बनाउने सरकारको व्यापक लक्ष्यलाई सहयोग गर्नेछ। साथै, सञ्चार, मौसम निगरानी र रक्षाजस्ता महत्वपूर्ण सेवाका लागि स्टारलिङ्कजस्ता अमेरिकी स्वामित्वका स्याटेलाइट समूहमा अत्यधिक निर्भर हुने जोखिम पनि कम हुनेछ,” उनले भने।
ह्याटका अनुसार जीएसएमए इन्टेलिजेन्सले निगरानी गरेका विश्वव्यापी दूरसञ्चार–स्याटेलाइट साझेदारीमध्ये युरोपको हिस्सा हाल करिब १५ प्रतिशत छ र यो हिस्सा बढाउन युरोप इच्छुक छ। युरोपेली संघको आगामी आईरिस२ स्याटेलाइट समूहजस्ता पहलले पनि आफ्नो स्याटेलाइट क्षमता विस्तार गर्ने यूरोपको चाहना देखाउँछन्।
“यूकेका लागि अवसर भनेको यो क्षेत्र विकास हुँदै गर्दा त्यसमा आफ्नो अर्थपूर्ण भूमिका सुनिश्चित गर्नु हो,” उनले भने।
हामीलाई थाहा छ, निर्वाचन र सरकारको नेतृत्वमा हुने परिवर्तनले सत्तामा आउने व्यक्तिको प्राथमिकताअनुसार सरकारको दिशा नाटकीय रूपमा परिवर्तन गर्न सक्छ। ब्रेक्जिटपछि यूकेमा यस्तो परिवर्तन निराशाजनक रूपमा बारम्बार भइरहेको छ।
त्यसैले नयाँ अन्तरिक्ष रणनीति यूकेको उद्देश्यको स्वागतयोग्य घोषणा भए पनि यो वास्तवमै पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन हुनेछ भन्ने कुनै ग्यारेन्टी छैन।
प्रकाशित: २५ भाद्र २०८३, बिहीबार
