काठमाडौं ।
नासाका मंगल रोभरहरूले सन् १९९० को दशकको अन्त्यदेखि धेरै उपलब्धि हासिल गरेका भए पनि हाल प्रयोग भइरहेका रोभरहरूमा अझै केही सीमितता छन्। उदाहरणका लागि, तिनीहरूको गति निकै कम छ। नासाले उत्कृष्ट रोभरका रूपमा वर्णन गरेको पर्सिभेरन्सको अधिकतम गति समथर सतहमा प्रतिघण्टा ०.१ माइलभन्दा कम छ।
त्यसैगरी, कठिन भूभागले रोभरका पाङ्ग्राहरूलाई क्षति पुर्याउने गर्छ भने ढुंगा र बालुवाजस्ता अवरोध भएका ठाडा ढलानहरूले लक्ष्यसम्म पुग्न लामो घुमाउरो बाटो अपनाउन बाध्य बनाउँछन्।
यिनै चुनौती समाधान गर्न नासाले “एक्सप्लोरेशन रोभर फर नेभिगेटिङ एक्स्ट्रिम स्लोप्ड टेरेन” अर्थात् अर्नेस्ट (Ernest) नामक नयाँ प्रोटोटाइप रोभरको परीक्षण गरिरहेको छ।
नासाले अर्नेस्टको परीक्षण अमेरिकाको कोलोराडो मरुभूमिमा गरिरहेको छ। यसमार्फत मंगल र चन्द्रमाका भावी मिसनहरूमा प्रयोग गर्न सकिने नयाँ प्रविधिको परीक्षण भइरहेको छ।
इन्ग्याजेटका अनुसार अर्नेस्टमा हालका मंगल रोभरहरूमा जस्तै छ वटा नभई चार वटा पाङ्ग्रा छन्। यसको लम्बाइ करिब चार फिट छ, यद्यपि वास्तविक मिसनका लागि प्रयोग गरिने संस्करण यसको दोब्बर आकारको हुने अपेक्षा गरिएको छ।
यस रोभरको विशेषता भनेको यसले प्रत्येक पाङ्ग्रालाई अलग–अलग उठाएर अवरोधमाथि चढ्न वा पार गर्न सक्छ। हालैको परीक्षणमा अर्नेस्टले सात दिनको अवधिमा कुल ३७ घण्टाभन्दा बढी सञ्चालन हुँदै करिब १६ माइल दूरी पार गरेको नासाले जनाएको छ। परीक्षणका क्रममा यसले प्रतिघण्टा करिब ०.६ माइलको अधिकतम गति हासिल गरेको थियो।
नासाको जेट प्रोपल्सन ल्याबमा चन्द्र मिसनमा कार्यरत ग्रह वैज्ञानिक जेम्स किनले यो सवारीसाधनमार्फत चन्द्रमा वा मंगलमा वैज्ञानिक अध्ययनका लागि लामो दूरीको यात्रा सम्भव हुने बताएका छन्।
नासाका अघिल्ला मंगल रोभरहरूले “रकर–बोगी” नामक निष्क्रिय सस्पेन्सन प्रणाली प्रयोग गर्दै आएका थिए, जसले पाङ्ग्राहरूमा समान भार वितरण गर्न मद्दत गर्थ्यो। तर अर्नेस्टमा अधिक गतिशीलता हासिल गर्न सक्रिय सस्पेन्सन प्रणालीको परीक्षण भइरहेको छ।
नासाका अनुसार अगाडिका दुई शक्तियुक्त जोइन्टले गिम्बल प्रणाली सञ्चालन गर्छन्, जसले रोभरलाई विभिन्न तरिकाले चल्न सक्षम बनाउँछ। यसले शरीर बटार्दै अघि बढ्ने, पाङ्ग्रा प्रयोग गरेर हिँड्ने तथा अवरोधमाथि चढ्ने जस्ता गतिविधि गर्न सक्छ।
कार्यको आवश्यकता र ऊर्जा खपतका आधारमा अर्नेस्टले सक्रिय र निष्क्रिय सस्पेन्सन प्रणालीबीच परिवर्तन गर्न सक्छ। साथै, चारवटै पाङ्ग्रा घुमाउन मिल्ने भएकाले यो जुनसुकै दिशामा चल्न सक्षम छ।
सन् २०२२ मा परियोजना सुरु भएयता अर्नेस्टका विभिन्न संस्करणहरू विकास गरिएका छन् र टोलीले करिब एक दर्जन सक्रिय सस्पेन्सन संरचनाको परीक्षण गरिसकेको छ। पछिल्लो संस्करणमा स्वतन्त्र निर्णय लिन सक्ने क्षमता पनि थपिएको छ।
नासाको लक्ष्य अर्नेस्टमार्फत भविष्यका यस्ता रोभर विकास गर्नु हो, जसले अघिल्ला रोभरहरूको तुलनामा धेरै दूरी छिटो पार गर्न सकून् र पृथ्वीमा रहेका मानव नियन्त्रकहरूमाथिको निर्भरता कम गर्न सकून्।
प्रकाशित: ८ असार २०८३, सोमबार
