काठमाडौं ।
चीनले बुधबार समुद्रबाट आफ्नो ‘ग्राभिटी–१’ वाई३ वाहक रकेट सफलतापूर्वक प्रक्षेपण गर्दै नौवटा स्याटेलाइटलाई निर्धारित अन्तरिक्ष कक्षमा पठाएको छ। चीनको पूर्वी तटीय सहर साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रबाट गरिएको यो प्रक्षेपण व्यावसायिक अन्तरिक्ष अभियानका दृष्टिले महत्वपूर्ण मानिएको छ।
चीनको ताइयुआन स्याटेलाइट प्रक्षेपण केन्द्रले सञ्चालन गरेको उक्त अभियान स्थानीय समयअनुसार बिहान ६ बजे भएको थियो। ग्राभिटी–१ वाई३ रकेटमा छ्यानफान स्याटेलाइट तारामण्डलका नयाँ उपग्रहहरू तथा एउटा ईयूएचटी प्रविधि परीक्षण उपग्रह राखिएको थियो।
प्रक्षेपणपछि सबै नौवटा स्याटेलाइटलाई निर्धारित कक्षमा सफलतापूर्वक पुर्याइएको र अभियान पूर्ण रूपमा सफल भएको घोषणा गरिएको छ।
समुद्री प्रक्षेपणमा नयाँ कीर्तिमान
रकेट निर्माण तथा विकास गर्ने चिनियाँ व्यावसायिक अन्तरिक्ष कम्पनी ओरायनस्पेसका अनुसार, यस अभियानले चीनको एकल समुद्री प्रक्षेपणसम्बन्धी दुईवटा नयाँ कीर्तिमान कायम गरेको छ।
पहिलो, यसपटक रकेटले तीन टनभन्दा बढी शुद्ध पेलोड बोकेको थियो। दोस्रो, स्याटेलाइटहरूलाई करिब ८०० किलोमिटर उचाइको कक्षमा प्रवेश गराइएको थियो।
यसअघि भएका समुद्री प्रक्षेपणको तुलनामा बढी तौलका उपग्रह र बढी उचाइको कक्षमा पेलोड पुर्याउन सक्नुले चीनको समुद्री प्रक्षेपण प्रणालीले मध्यम तथा ठूलो आकारका स्याटेलाइट बोकेर अन्तरिक्षमा पठाउन सक्ने क्षमता थप बलियो भएको देखाएको कम्पनीको भनाइ छ।
ग्राभिटी–१ को चौथो सफल समुद्री प्रक्षेपण
ग्राभिटी–१ रकेटले हालसम्म चारवटा समुद्री प्रक्षेपण पूरा गरिसकेको छ। कम्पनीका अनुसार यी सबै प्रक्षेपण सफल भएका छन्।
बुधबारको अभियान भने विशेष रूपमा महत्वपूर्ण रहेको छ, किनभने यो ठूलो निम्न पृथ्वी कक्षीय उपग्रह इन्टरनेट तारामण्डलको सञ्जाल विस्तारका लागि ग्राभिटी–१ प्रयोग गरिएको पहिलो अभियान हो।
निम्न पृथ्वी कक्षा भन्नाले पृथ्वीको सतहबाट तुलनात्मक रूपमा कम उचाइमा रहेको अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई जनाउँछ। यस्तो कक्षमा रहेका धेरै स्याटेलाइटलाई एउटै सञ्जालमा जोडेर तीव्र सञ्चार तथा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले विभिन्न देश र कम्पनीहरूले ठूला उपग्रह तारामण्डल निर्माण गरिरहेका छन्।
‘छ्यानफान’ स्याटेलाइट तारामण्डलको विस्तार
यस अभियानमा पठाइएका अधिकांश स्याटेलाइट ‘छ्यानफान’ स्याटेलाइट तारामण्डलसँग सम्बन्धित छन्। यस्तो तारामण्डलमा ठूलो संख्यामा उपग्रहहरूलाई पृथ्वीको निम्न कक्षमा राखेर एकअर्कासँग समन्वय गराइन्छ।
स्याटेलाइटहरूको संख्या क्रमशः बढाउँदै लैजाँदा पृथ्वीका विभिन्न क्षेत्रमा सञ्चार तथा इन्टरनेट सेवा उपलब्ध गराउने क्षमता विस्तार गर्न सकिन्छ। बुधबारको प्रक्षेपणलाई यही उद्देश्यअन्तर्गतको अर्को चरणका रूपमा हेरिएको छ।
साङ्घाईमै निर्माण र साङ्घाईनजिकैबाट प्रक्षेपण
यस अभियानको अर्को विशेषता स्याटेलाइट निर्माण र प्रक्षेपणबीचको भौगोलिक समन्वय हो। ओरायनस्पेसका अनुसार यसपटक प्रक्षेपण गरिएका स्याटेलाइटहरू साङ्घाईमै निर्माण गरिएका थिए। निर्माणपछि तिनलाई साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रमा लगेर त्यही क्षेत्रबाट अन्तरिक्षमा पठाइएको थियो।
कम्पनीले यस्तो स्थल–समुद्र समन्वयले व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगको समग्र कार्यक्षमता बढाउन सक्ने जनाएको छ। स्याटेलाइट निर्माणस्थल र प्रक्षेपणस्थलबीचको दूरी तथा ढुवानीसम्बन्धी प्रक्रियालाई व्यवस्थित गर्न सकिएमा समय र सञ्चालन लागत घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।
चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षेत्रमा बढ्दो गतिविधि
पछिल्ला वर्षहरूमा चीनले सरकारी अन्तरिक्ष कार्यक्रमसँगै व्यावसायिक अन्तरिक्ष क्षेत्रलाई पनि विस्तार गर्दै आएको छ। निजी तथा व्यावसायिक कम्पनीहरूले रकेट निर्माण, स्याटेलाइट विकास, प्रक्षेपण सेवा र उपग्रह सञ्जाल निर्माणजस्ता क्षेत्रमा सक्रियता बढाएका छन्।
समुद्रबाट रकेट प्रक्षेपण गर्ने प्रविधिले पनि यस क्षेत्रमा थप विकल्प प्रदान गर्छ। समुद्री प्रक्षेपणस्थल प्रयोग गर्दा केही अवस्थामा प्रक्षेपण मार्ग र सुरक्षा व्यवस्थापनमा थप लचकता प्राप्त गर्न सकिन्छ।
बुधबारको सफल अभियानले ग्राभिटी–१ रकेटको समुद्री प्रक्षेपण क्षमता, ठूलो पेलोड बोक्ने क्षमता तथा स्याटेलाइट तारामण्डल निर्माणका लागि यसको प्रयोगसम्बन्धी अनुभव थप विस्तार गरेको छ।
यसरी साङ्घाईमै स्याटेलाइट निर्माण गरी साङ्घाईनजिकैको समुद्री क्षेत्रबाट प्रक्षेपण गरिएको यो अभियान चीनको व्यावसायिक अन्तरिक्ष उद्योगमा उत्पादनदेखि प्रक्षेपणसम्मको एकीकृत प्रणाली विकास गर्ने प्रयासको उदाहरणका रूपमा देखिएको छ।-रासस
प्रकाशित: ३१ भाद्र २०८३, बुधबार
