काठमाडौं ।
माइक्रोसफ्टले आफ्नो सबैभन्दा महत्वाकांक्षी स्वच्छ ऊर्जा लक्ष्यहरूमध्ये एकलाई ढिलाइ गर्ने वा सीमित बनाउने विषयमा विचार गरिरहेको छ। यसको मुख्य कारण एआई डाटा सेन्टरको तीव्र विस्तारले ती लक्ष्य पूरा गर्ने क्षमतामा दबाब सिर्जना गर्नु हो।
माइक्रोसफ्टले यसबारे सार्वजनिक घोषणा गरिसकेको छैन, तर ब्लूमबर्गका अनुसार कम्पनीभित्र प्रति घण्टा स्वच्छ ऊर्जा मिलान लक्ष्यबारे आन्तरिक छलफल भइरहेको छ।
प्रविधि कम्पनी माइक्रोसफ्टले सन् २०३० सम्म आफ्नो कुल प्रति घण्टा ऊर्जा प्रयोगको १०० प्रतिशत स्वच्छ ऊर्जासँग उही विद्युत् ग्रिडमा मिलाउने लक्ष्य राखेको जनाएको थियो। तर एआई डाटा सेन्टर निर्माणको तीव्र गतिले उक्त प्रतिबद्धता कम्पनीका महत्वाकांक्षाका लागि बाधक बनेको हो कि भन्ने बहस सुरु गरेको बताइएको छ।
माइक्रोसफ्टले प्रति घण्टा ऊर्जा मिलान लक्ष्यसम्बन्धी आन्तरिक छलफलबारे टिप्पणी गर्न अस्वीकार गरेको छ। बरु कम्पनीका एक प्रवक्ताले टेकक्रन्चलाई माइक्रोसफ्टले “वार्षिक मिलान लक्ष्य कायम राख्ने अवसरहरू खोजिरहेकै” बताएका छन्।
टेकक्रञ्चका अनुसार माइक्रोसफ्टले तय गरेको जस्तो प्रति घण्टा लक्ष्य वार्षिक लक्ष्यभन्दा कडा मानिन्छ। विद्युत् ग्रिड सन्तुलित प्रणाली भएकाले बिजुलीको आपूर्ति र माग लगभग तत्काल मिलाउनुपर्छ। त्यसैले प्रति घण्टा मिलानले कम्पनीको प्रयोग ढाँचासँग बढी मेल खाने स्वच्छ ऊर्जा स्रोत विकास गर्न मद्दत गर्छ।
वार्षिक लक्ष्य भने तुलनात्मक रूपमा सहज हुन्छ। उदाहरणका लागि कुनै कम्पनीले दिउँसो प्रयोगभन्दा बढी सौर्य ऊर्जा खरिद गर्न सक्छ। त्यो ऊर्जा ग्रिडका अन्य ग्राहकले प्रयोग गरे पनि सौर्य प्यानलका लागि पैसा तिरेको कम्पनीले त्यसलाई आफ्नो नवीकरणीय ऊर्जा प्रयोगको रूपमा दावी गर्न पाउँछ।
यस्तो व्यवस्थाले पवन, सौर्य र ब्याट्री प्रविधिको विस्तार तीव्र बनाएको छ। तर वार्षिक लक्ष्यले मात्रै जीवाश्म इन्धन पूर्ण रूपमा हटाउन सक्दैन। प्रति घण्टा लक्ष्यले वास्तविक नेट-शून्य संसारमा आवश्यकजस्तै नवीकरणीय ऊर्जा विकासलाई प्रोत्साहन गर्छ।
माइक्रोसफ्ट, मेटा, गुगल र एप्पलजस्ता ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले उत्सर्जन घटाउने विषयमा आक्रामक नेट-शून्य लक्ष्य तय गर्दै नेतृत्व गर्दै आएका छन्। धेरै कम्पनीले वार्षिक आधारमा आफ्नो कार्बन उत्सर्जन हटाइसकेको दाबी गरेका छन्। माइक्रोसफ्टले पनि गत वर्ष उक्त लक्ष्य पूरा गरेको जनाएको थियो।
तर डाटा सेन्टरको संख्या र आकार बढ्दै जाँदा ती कम्पनीहरू प्राकृतिक ग्यासतर्फ मोडिन थालेका छन्। माइक्रोसफ्ट पनि त्यही सूचीमा पर्छ। गत महिना कम्पनीले शेभरन र इन्जिन नम्बर १ सँग मिलेर पश्चिम टेक्सासमा विशाल प्राकृतिक ग्यास विद्युत् केन्द्र निर्माण गरिरहेको जनाएको थियो, जसले भविष्यमा ५ गिगावाटसम्म ऊर्जा उत्पादन गर्न सक्नेछ।
पश्चिम टेक्सास परियोजनाका बाबजुद माइक्रोसफ्टलाई नेट-शून्य उत्सर्जनतर्फ अग्रसर प्रविधि कम्पनीमध्ये प्रमुख रूपमा हेरिन्छ। कम्पनीले सन् २०३० सम्म आफ्ना सञ्चालनबाट उत्सर्जित कार्बनभन्दा बढी कार्बन वातावरणबाट हटाउने लक्ष्य राखेको छ।
कम्पनीको नवीकरणीय ऊर्जा अभियानको एउटा हिस्सा आन्तरिक कार्बन करबाट प्रेरित रहेको बताइएको छ। माइक्रोसफ्टका प्रवक्ताले कम्पनीको कार्बन करबारे सोधिएको प्रश्नको जवाफ दिएका छैनन्। यदि यो प्रणाली कायम रहेमा प्रति घण्टा ऊर्जा मिलानसम्बन्धी आन्तरिक बहस लागत र लाभ विश्लेषणसँग जोडिएको हुन सक्ने बताइएको छ।
यदि माइक्रोसफ्टले आफ्नो प्रति घण्टा मिलान लक्ष्य त्यागेमा डाटा सेन्टरबारे जनतालाई विश्वस्त पार्ने प्रयासमा कम्पनीले केही प्रभाव पनि गुमाउन सक्छ।
डाटा सेन्टर विस्तारसँगै प्रदूषण, विद्युत् मूल्य वृद्धि र पानीको प्रयोगबारे चिन्ता जनाउँदै सर्वसाधारणबाट विरोध बढ्न थालेको छ। माइक्रोसफ्टले आफ्नै स्वच्छ ऊर्जा परियोजनामा ल्याउँदा तीमध्ये दुई चिन्ता समाधान गरेको दाबी गर्न सक्छ। तर त्यो नभए नयाँ डाटा सेन्टरलाई सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गराउन अझ कठिन हुन सक्छ।
प्रकाशित: २५ बैशाख २०८३, शुक्रबार
