काठमाडौं ।
मेटाले अन्तरिक्षबाट पठाइने सौर्य ऊर्जामार्फत राति पनि बिजुली उत्पादन गर्ने सम्झौता गरेको छ।
कम्पनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का मोडेलहरू चलाउन आवश्यक विद्युत् सुरक्षित गर्ने प्रतिस्पर्धा नयाँ स्तरमा पुगेको छ। मेटाले ओभरभ्यू एनर्जी नामक स्टार्टअपसँग सम्झौता गरेको छ, जसअनुसार हजारौं स्याटेलाइटले इन्फ्रारेड प्रकाश पठाएर रातिको समयमा सोलार फार्ममार्फत डाटा सेन्टरहरूलाई ऊर्जा उपलब्ध गराउन सक्छन्।
सन् २०२४ मा मेटाका डाटा सेन्टरहरूले १८ हजार गिगावाट-घण्टाभन्दा बढी विद्युत् प्रयोग गरेका थिए, जुन करिब १७ लाख अमेरिकी घरलाई एक वर्षसम्म बिजुली दिन पुग्ने बराबर हो।
कम्पनीको कम्प्युटिङ शक्ति आवश्यकतामा निरन्तर वृद्धि भइरहेको छ। यसले ३० गिगावाट नवीकरणीय ऊर्जा स्रोत निर्माण गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ, जसमा औद्योगिक स्तरका सोलार प्लान्टहरूमा विशेष ध्यान दिइएको छ।
सामान्यतया सोलार ऊर्जा प्रयोग गर्ने डाटा सेन्टरहरूले रातिमा सञ्चालनका लागि ब्याट्री भण्डारणमा लगानी गर्नुपर्छ वा अन्य स्रोतमा निर्भर रहनुपर्छ।
टेकक्रञ्चका अनुसार चार वर्षअघि स्थापना भएको र डिसेम्बरमा सार्वजनिक भएको ओभरभ्यू एनर्जीले फरक समाधान प्रस्तुत गरेको छ। कम्पनीले अन्तरिक्षमा प्रशस्त सौर्य ऊर्जा संकलन गर्ने यान विकास गरिरहेको छ।
त्यसपछि उक्त ऊर्जालाई नजिकको इन्फ्रारेड प्रकाशमा रूपान्तरण गरी सयौं मेगावाट क्षमताका ठूला सोलार फार्मतर्फ पठाइनेछ, जसले उक्त प्रकाशलाई फेरि विद्युत्मा रूपान्तरण गर्नेछ।
ओभरभ्यूका अनुसार फराकिलो इन्फ्रारेड किरण प्रयोग गर्दा उच्च शक्ति भएका लेजर वा माइक्रोवेभमार्फत पृथ्वीमा ऊर्जा पठाउने क्रममा आउने प्राविधिक, सुरक्षा र नियामकीय समस्याहरूबाट बच्न सकिन्छ। कम्पनीका सीईओ मार्क बर्टेले उक्त किरण सुरक्षित हुने र यसलाई सिधै हेर्दा पनि कुनै हानि नहुने बताएका छन्।
यो प्रविधि सफलतापूर्वक ठूलो स्तरमा लागू गर्न सकिएमा सोलार फार्ममा गरिएको लगानीको प्रतिफल बढ्ने र जीवाश्म इन्धनमा निर्भरता घट्ने अपेक्षा गरिएको छ।
ओभरभ्यूले यसअघि विमानबाट जमिनतर्फ ऊर्जा प्रसारण सफल परीक्षण गरिसकेको जनाएको छ। कम्पनीले सन् २०२८ जनवरीमा लो-अर्थ अर्बिटमा स्याटेलाइट प्रक्षेपण गरी अन्तरिक्षबाट पहिलो पटक ऊर्जा प्रसारण गर्ने योजना बनाएको छ।
आजको घोषणामा मेटाले ओभरभ्यूसँग पहिलो ‘क्षमता आरक्षण’ सम्झौता गरेको जनाएको छ, जसअनुसार कम्पनीका स्याटेलाइटबाट अधिकतम १ गिगावाट ऊर्जा प्राप्त गर्न सकिनेछ। यद्यपि, यसका लागि कुनै आर्थिक लेनदेन भएको हो वा होइन भन्ने स्पष्ट छैन।
ओभरभ्यूले यस सम्झौताका लागि ‘मेगावाट फोटोन’ भन्ने नयाँ मापन इकाइ प्रयोग गरेको छ, जसले एक मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न आवश्यक प्रकाशको मात्रा जनाउँछ।
बर्टेका अनुसार सन् २०३० बाट यस योजनाअन्तर्गत स्याटेलाइट प्रक्षेपण सुरु गरिनेछ, जसको लक्ष्य जियोसिन्क्रोनस कक्षमा १ हजार यान राख्ने हो। यो यस्तो उच्च कक्षा हो जहाँ प्रत्येक स्याटेलाइट पृथ्वीको एउटै स्थानमाथि स्थिर रहन्छ। प्रत्येक स्याटेलाइटले १० वर्षभन्दा बढी समयसम्म ऊर्जा उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।
अन्तरिक्षमा पुगेपछि यी स्याटेलाइटहरूको समूहले पृथ्वीको करिब एक तिहाइ भाग कभर गर्न सक्ने बर्टेले बताएका छन्। प्रारम्भिक चरणमा यो सेवा अमेरिकाको पश्चिमी किनारदेखि पश्चिमी युरोपसम्म पुग्नेछ। पृथ्वी घुम्दै जाँदा र ग्राहकका सोलार फार्महरू साँझ वा रातमा प्रवेश गर्दा, अन्तरिक्षबाट थप प्रकाश पठाएर ऊर्जा उत्पादन बढाइनेछ।
ऊर्जा उत्पादन र प्रसारण दुवैलाई संयोजन गर्ने यस मोडेलमा जहाँ र जुन बेला आवश्यक हुन्छ त्यहीँ ऊर्जा पुर्याउन सकिने भएकाले ठूलो अवसर रहेको बर्टेको भनाइ छ।
“कुनै एउटा ऊर्जा बजारमा मात्र रहनु र सबै ऊर्जा बजारमा उपस्थित हुनुबीच ठूलो फरक हुन्छ,” उनले भने।
प्रकाशित: १५ बैशाख २०८३, मंगलवार
