काठमाडौं ।
मेटा प्लेटफर्म्सले बालबालिकालाई फेसबुक र इन्स्टाग्रामको लत लगाउने गरी प्लेटफर्म डिजाइन गरेको, तिनको सुरक्षाबारे उपभोक्तालाई भ्रममा पारेको र प्लेटफर्म प्रयोग गर्ने बालबालिकाको व्यक्तिगत डाटा अनुचित रूपमा संकलन गरेको आरोपसम्बन्धी मुद्दा टुंग्याउन अधिकतम १६.६८ अर्ब डलरसम्म तिर्न सहमति जनाएको अदालतका कागजातले देखाएका छन्।
देशभरका राज्यहरूले मेटाविरुद्ध दायर गरेका दाबीलाई टुंग्याउन यो सम्झौता भएको हो। क्यालिफोर्नियाको संघीय अदालतमा २९ राज्यले दायर गरेको मुद्दामा सुनुवाइ चलिरहेका बेला सम्झौता भएको हो।
यससँगै सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूले युवा प्रयोगकर्तालाई पुर्याएको असरसम्बन्धी अहिलेसम्मकै चर्चित कानुनी परीक्षणमध्ये एक टरेको छ।
अदालतका कागजातअनुसार मेटाले देशभर फेसबुक र इन्स्टाग्राम प्रयोग गर्ने किशोरकिशोरीका लागि केही परिवर्तन गर्न पनि सहमति जनाएको छ। यसमा दैनिक प्रयोगको समय सीमा र रातिको समयमा प्रयोग रोक्ने व्यवस्था समावेश छ।
क्यालिफोर्नियाको मेन्लो पार्कमा मुख्यालय रहेको मेटाले सम्झौता गर्न सहमत भए पनि कुनै गल्ती गरेको अस्वीकार गरेको छ।
मेटाको शेयर बजार खुल्नुअघि भएको कारोबारमा ४.४ प्रतिशत बढेको थियो।
यी दाबीहरू राज्य सरकार, स्थानीय सरकार, विद्यालय जिल्ला र व्यक्तिहरूले दायर गरेका मुद्दाहरूको ठूलो श्रृंखलाको हिस्सा हुन्। उनीहरूले मेटा र अन्य सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूले देशभर युवाहरूको मानसिक स्वास्थ्य संकट बढाउन भूमिका खेलेको आरोप लगाएका छन्।
संघीय अदालतमा चलेको मुद्दामा क्यालिफोर्निया, कोलोराडो, केन्टकी र न्यु जर्सीले मेटाले उपभोक्ता संरक्षणसम्बन्धी राज्यका कानुन उल्लंघन गरेको आरोप लगाएका थिए।
रोयटर्सका अनुसार यसमा २९ राज्यले मेटाले संघीय बालबालिका अनलाइन गोपनीयता संरक्षण कानुन उल्लंघन गरेको आरोप पनि समावेश थियो। ती राज्यका अनुसार मेटाले बालबालिका भएको थाहा हुँदाहुँदै अभिभावकलाई जानकारी नदिई वा सहमति नलिई उनीहरूको व्यक्तिगत डाटा संकलन गरेको थियो। साथै उक्त डेटा मेसिन लर्निङ र जेनेरेटिभ एआई मोडल प्रशिक्षणमा प्रयोग गरेको आरोप पनि थियो।
मेटाले यी आरोप अस्वीकार गर्दै आफ्नो प्लेटफर्ममा बालबालिकाको सुरक्षा गर्न आफूले धेरै काम गरेको बताउँदै आएको छ। सामाजिक सञ्जालको लतलाई मान्यता प्राप्त मनोचिकित्सकीय अवस्था नमानिने भएकाले आफ्नो सेवा लत लाग्ने खालको छ कि छैन भन्ने विषयमा उपभोक्तालाई भ्रममा पार्न नसक्ने मेटाको तर्क थियो।
मुद्दा सुरु हुनुअघि अदालतमा बुझाएको कागजातमा मेटाले क्यालिफोर्निया, कोलोराडो, केन्टकी र न्यु जर्सीले १.४ ट्रिलियन डलरसम्म जरिवाना मागेको बताएको थियो।
मुद्दाको सुनुवाइ सुरु हुनुअघि ती राज्यहरूले भने उक्त रकम करिब २०० अर्ब डलर हुने बताएका थिए। राज्यहरूले थप आर्थिक क्षतिपूर्ति, आफ्नो प्लेटफर्ममा ठूलो परिवर्तन गर्न मेटालाई निर्देशन दिनुपर्ने र बालबालिकालाई खाता खोल्नबाट रोक्नुपर्ने मागसमेत गरेका थिए।
मानसिक स्वास्थ्य संकट
मेटा, स्न्यापच्याट र यसको मूल कम्पनी स्न्याप, युट्युब र यसको मूल कम्पनी अल्फाबेट तथा टिकटक र यसको मूल कम्पनी बाइटडान्सविरुद्ध संघीय र राज्य अदालतमा अझै हजारौँ मुद्दा छन्।
ती मुद्दामा कम्पनीहरूले बालबालिका र किशोरकिशोरीलाई लत लाग्ने विशेषतासहितका प्लेटफर्म जानाजान डिजाइन गरेको र यसले मानसिक स्वास्थ्य संकट बढाएको आरोप लगाइएको छ।
संघीय मुद्दाहरू अमेरिकाका जिल्ला न्यायाधीश यभोन्ने गोन्जालेज रोजर्ससमक्ष ओकल्यान्डमा एकीकृत गरिएका छन्। यसमा व्यक्ति, विद्यालय जिल्ला र राज्य सरकारहरूले दायर गरेका मुद्दा समावेश छन्।
कम्पनीहरूविरुद्ध राज्य अदालतमा थप हजारौँ मुद्दा विचाराधीन छन्। लस एन्जलसका एक न्यायाधीशले प्लेटफर्मको डिजाइनका कारण आफू वा आफ्ना परिवारका सदस्यलाई असर परेको दाबी गर्ने व्यक्तिहरूले दायर गरेका हजारौँ मुद्दाको सुनुवाइ हेर्दै आएका छन्।
अदालतका अभिलेखअनुसार करिब ३० राज्यले कम्पनीहरूविरुद्ध राज्य अदालतमा मुद्दा दायर गरेका छन्। मेटाविरुद्ध राज्यले दायर गरेको दाबीमा जुलाईदेखि न्यासभिलमा सुनुवाइ भइरहेको छ।
मेटाले न्यु मेक्सिकोले दायर गरेको महत्वपूर्ण मुद्दाको दुवै चरणमा पराजय भोगेपछि यो सम्झौता भएको हो। मार्चमा एक जुरीले मेटाले आफ्नो प्लेटफर्मको सुरक्षाबारे उपभोक्तालाई भ्रममा पारेको ठहर गर्दै ३७ करोड ५० लाख डलर तिर्न आदेश दिएको थियो। अगस्ट ६ मा एक न्यायाधीशले मेटाले सार्वजनिक समस्या सिर्जना गरेको ठहर गर्दै थप ५६ करोड ७० लाख डलर तिर्न र युवाको सुरक्षाका उपाय लागू गर्न आदेश दिएका थिए।
मार्चमै मेटा र गुगलविरुद्ध व्यक्तिले दायर गरेको दाबीमा भएको पहिलो मुद्दाको सुनुवाइ पनि वादीको पक्षमा फैसला भएको थियो। लस एन्जलसको जुरीले कालिन जीएमलाई भएको डिप्रेसन र एन्जाइटीका लागि कम्पनीहरू जिम्मेवार रहेको ठहर गर्दै दुवै कम्पनीलाई संयुक्त रूपमा ६० लाख डलर क्षतिपूर्ति तिर्न आदेश दिएको थियो।
कम्पनीहरूले ती फैसलाविरुद्ध अपिल गर्ने बताएका छन्।
संघीय अदालतमा सुनुवाइका लागि तय गरिएको पहिलो मुद्दा पनि चारवटै कम्पनीले सम्झौतामार्फत टुंग्याएका थिए। केन्टकीको एक विद्यालय जिल्लाले विद्यार्थीलाई भएको क्षतिका लागि कम्पनीहरू जिम्मेवार रहेको दावी गरेको थियो। सार्वजनिक अभिलेखअनुसार ब्रेथिट काउन्टी स्कुल डिस्ट्रिक्टले संयुक्त रूपमा २ करोड ७० लाख डलर पाउने भएको थियो।
प्रकाशित: १२ भाद्र २०८३, शुक्रबार
