काठमाडौं ।
विश्व बैंकले मंगलबार विकासशील देशहरूलाई राम्रो शासन परिणामहरू प्रदान गर्न कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधि उपकरणहरू अँगाल्न आह्वान गरेको छ, र यदि तिनीहरूले त्यसो गर्न असफल भएमा तिनीहरू पछाडि छोडिने जोखिममा पर्ने चेतावनी दिएको छ।
“एआईले विकासशील अर्थतन्त्रहरूलाई जीवनरेखा बनाएको छ, र तिनीहरूले यसबाट फाईदा लिनुपर्छ,” विश्व बैंक समूहका प्रमुख अर्थशास्त्री इन्द्रमित गिलले संगठनले आफ्नो वार्षिक विश्व विकास प्रतिवेदन लन्च गर्दा भने।
स्वास्थ्य, शिक्षा, न्याय र कृषि क्षेत्रमा परिणामहरू प्रदान गर्न स्थानीय परिस्थितिहरूमा न्यून लागतका एआई टूलहरूको अनुकूलनको वकालत गर्दै उनले भने, “यसको फाइदा उठाउन उनीहरूलाई ठूला मोडेलहरू वा ठूला डाटा सेन्टरहरूको आवश्यकता पर्दैन।”
संयुक्त राज्य अमेरिका र चीनमा ठूलो मात्रामा विकसित उन्नत एआई मोडेलहरूले डाटाको द्रुत विश्लेषण गर्ने र धेरै कार्यहरू स्वचालित गर्ने क्षमता प्रदान गर्दछन जुन अन्यथा दक्ष मानिसहरूलाई गर्न लामो समय लाग्छ।
यद्यपि, यी एआई मोडेलहरूलाई विशाल डाटा सेन्टरहरू र ठूलो मात्रामा जटिल कम्प्युटिङ पावर चाहिन्छ, जसले ठूलो मात्रामा बिजुली र पानी प्रयोग गर्दछ र जलवायु परिवर्तनको लागि प्रभाव पार्छ।
“आज विकासशील अर्थतन्त्रहरू तीन दशकमा उनीहरूको सबैभन्दा कमजोर औसत वृद्धि प्रदर्शनको बीचमा छन्,” रिपोर्टसँगै रहेको विश्व बैंकको विज्ञप्तिमा भनिएको छ।
“मानिसहरूलाई मूर्त लाभ प्रदान गर्दै २०२० को दशक अन्त्य हुनुभन्दा अगाडि एआईले त्यो कार्यसम्पादनलाई उल्लेखनीय रूपमा बढाउन सक्छ।”
प्रतिवेदनले देशहरूलाई एआई प्रयोग गरेर महँगो चिकित्सा, कानुनी, शैक्षिक र कृषि सेवाहरूबाट वञ्चित अर्बौं मानिसहरूलाई सेवा विस्तार गर्न मद्दत गर्न आह्वान गर्दछ। एक दशकमा त्यस्तो काम गर्न जुन अन्यथा एक शताब्दी लाग्न सक्ने प्रतिवेदनले भनेको छ।
बैंकको नयाँ प्रतिवेदनले विकासशील देशहरूलाई स्थानीयकृत एआई टूलहरू र समाधानहरूसँग अहिले नै काम गर्न र बिजुली उत्पादन तथा वितरणमा लगानी गर्न; कम्प्युटिङ पावरमा पहुँच विस्तार गर्न; र स्थानीय डेटाको उपलब्धता सुधार गर्न वकालत गर्दछ।
“यो अहिले प्राप्त गर्ने झ्याल साँघुरो छ,” रिपोर्टका निर्देशक गौरव नायरले भने।
“एआईले पुस्तादेखि समाधानको प्रतिरोध गर्ने समस्याहरू समाधान गर्ने जीवनमा एक पटक आउने अवसर प्रस्तुत गर्दछ,” उनले थपे।
कम आय भएका र विकासशील देशहरूमा बस्ने ६.८ अर्ब मानिसहरू अर्थात मानवताको ८३ प्रतिशतको लागि, एआई टूलहरूलाई उनीहरूको आवश्यकताहरू पूरा गर्न अनुकूलित गर्नुपर्नेछ।
प्रतिवेदनले शासनमा एआई एप्लिकेसनहरूको उदाहरणहरू साझा गर्दछ, जस्तै- बंगलादेशमा मधुमेह स्क्रिनिङ मात्रा बढाउने, वा उन्नत मौसम पूर्वानुमान मार्फत भारतीय किसानहरूको लागि लागत घटाउने।
समाधानहरूले, मानिसहरूलाई भेट्न आवश्यक हुनेछ जहाँ तिनीहरू छन् भन्नेमा रिपोर्टले जोड दिन्छ।
“उदाहरणका लागि, एआई समाधानहरू आधारभूत मोबाइल फोनहरूमा भ्वाइस कलहरू मार्फत डेलिभर गर्नुपर्नेछ जो स्मार्टफोन पढ्न वा किन्न सक्दैनन्,” यसले भन्छ।
“एआई मोडेल आयात गर्नुको सामान्यतः अर्थ यसले स्थानीय रूपमा राम्रोसँग काम गर्नेछ भन्ने होइन।”
कडा चेतावनी
प्रतिवेदनले नीति निर्माताहरूलाई एआई प्रयोग विस्तार गर्दा सार्वजनिक विश्वास निर्माण गर्न पनि आह्वान गर्दछ।
“सुधारिएको सार्वजनिक सेवाहरू र विद्यालयहरूमा राम्रो सिकाइ परिणामहरूले विश्वासलाई सुदृढ बनाउनेछ-तर यदि एआईले सरकारी निर्णयहरूमा पूर्वाग्रहलाई एम्बेड गर्छ वा डाटा गोपनीयतालाई क्षय गर्छ भने, त्यो विश्वास पुन: प्राप्त गर्न गाह्रो हुनेछ,” विज्ञप्तिमा भनिएको छ।
प्रतिवेदनले कडा चेतावनी पनि दिन्छ: “एआईले देशहरू बीचको खाडल फराकिलो बनाउन सक्छ, तिनीहरू भित्र असमानता बढाउन सक्छ, बजार शक्ति केन्द्रित गर्न सक्छ, सार्वजनिक संस्थाहरूमा विश्वास कमजोर बनाउन सक्छ, र सुरक्षा, अधिकार र सामाजिक एकताको लागि नयाँ जोखिमहरू सिर्जना गर्न सक्छ।”
र विकासशील देशहरूमा रोजगारीको जोखिम हाल कम भए पनि, यसले चेतावनी दिन्छ कि लामो समयसम्म एआई टूलहरूले यसलाई सक्षम पार्ने धेरै मध्यम-वर्गीय रोजगारहरूलाई कटौती गरेर आर्थिक गतिशीलतालाई काट्न सक्छ।
एक खुलासा अनुसार, यो रिपोर्ट विश्वका धेरै उन्नत एआई उपकरणहरूको सहयोगमा लेखिएको थियो, जसमा ओपनएआई, डीपसिक, गुगल र एन्थ्रोपिकका प्रस्तावहरू समावेश छन्।
प्रकाशित: १९ श्रावण २०८३, मंगलवार
