काठमाडौं ।
वैज्ञानिकहरूले मानिस र महत्वपूर्ण प्रविधिलाई हानिकारक विकिरणबाट जोगाउन सक्ने नयाँ सामग्री विकास गरेका छन्, जुन मानव कपालभन्दा पनि पातलो छ र रबरजस्तै तन्किन सक्छ।
अन्तरिक्षमा जाने क्रममा विकिरण ठूलो चुनौती हो र यो केवल अन्तरिक्षको विकिरण मात्र नभई त्यहाँ लगिने मेडिकल उपकरण, सेमिकन्डक्टर, विद्युत् उत्पादन संयन्त्र र अन्तरिक्षयानहरूमा पनि विभिन्न प्रविधिहरुमा पनि विविध प्रकारका विकिरण प्रयोग हुन्छन्।
यस्ता विकिरण प्रविधिको कामका लागि आवश्यक भए पनि यसले नजिकका अन्य उपकरणमा असर पार्न सक्छ र मानिसको स्वास्थ्यका लागि पनि जोखिम हुन सक्नेर स्पेस डटकमले उल्लेख गरेको छ।
यस समस्यालाई समाधान गर्न अनुसन्धानकर्ताहरूले नयाँ, तन्किन सक्ने र हल्का सामग्री विकास गरेका छन्, जसले अन्तरिक्ष प्रविधिलाई विद्युतचुम्बकीय तरंग र न्यूट्रोन विकिरणबाट जोगाउन सक्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूको लक्ष्य यसलाई अन्तरिक्षसँग सम्बन्धित उपकरण र मानिसको सुरक्षाका लागि हल्का विकल्प बनाउने हो।
अनुसन्धानका प्रमुख लेखक जू यङ-हो ले भनेका छन्, “यो सामग्री सुरक्षा प्रविधिमा पूर्ण रूपमा नयाँ अवधारणा हो — टेपजस्तै पातलो र रबरजस्तै लचिलो भए पनि यसले एकै समयमा विद्युतचुम्बकीय तरंग र विकिरण दुवैलाई रोक्न सक्छ।”
अन्तरिक्षमा हुने विकिरणका जोखिमबारे सोच्दा प्रायः अन्तरिक्ष विकिरण सम्झिन्छौं, जसले अन्तरिक्ष यात्रीलाई असर पार्छ। तर अन्तरिक्षमा जान र अन्वेषण गर्न प्रयोग हुने प्रविधिहरूमा पनि विभिन्न प्रकारका विकिरण हुन्छन्, जसले अन्य समस्या निम्त्याउन सक्छ। उदाहरणका लागि, एक उपकरणबाट निस्कने विद्युतचुम्बकीय तरंग वा न्यूट्रोन विकिरणले अर्को उपकरणका सेमिकन्डक्टरलाई बिगार्न सक्छ।
अझै अन्तरिक्ष क्षेत्रमा केवल अन्तरिक्ष यात्री मात्र नभई इन्जिनियरदेखि प्राविधिकसम्म धेरै मानिस संलग्न हुन्छन्, जसलाई पनि राम्रो विकिरण सुरक्षा आवश्यक पर्छ।
यो नयाँ सामग्री दुई प्रकारका न्यानोट्युबबाट बनाइएको हो: कार्बन न्यानोट्युब र बोरन नाइट्राइड न्यानोट्युब। कार्बन न्यानोट्युब विद्युत् र ताप प्रवाह गर्न सक्षम हुन्छन् र यी दुवै न्यानोट्युबले विद्युतचुम्बकीय तरंगलाई सोस्ने र परावर्तन गर्ने काम गर्छन्। बोरन नाइट्राइड न्यानोट्युबले भने न्यूट्रोन समात्ने काम गर्छ। यी दुवै मिलेर ९९.९९९ प्रतिशत विद्युतचुम्बकीय तरंग र ७२ प्रतिशत न्यूट्रोन विकिरण रोक्न सक्छन्।
स्पेस डटकमका अनुसार यसको हल्का तौल र उच्च सुरक्षा क्षमताका साथै, यसको लचिलोपन पनि महत्वपूर्ण छ। यो सामग्री आफ्नो लम्बाइको दोब्बरसम्म तन्किन सक्छ, जसले यसलाई थ्रीडी प्रिन्ट गर्न पनि सम्भव बनाउँछ। अनुसन्धानकर्ताहरूले विभिन्न थ्रीडी डिजाइन परीक्षण गर्दा मौरीको चाकाजस्तो संरचनामा बनाउँदा विकिरण रोक्ने क्षमता १५ प्रतिशतले बढेको पाएका छन्।
समग्रमा, अनुसन्धानकर्ताहरूले यो सामग्रीलाई अतिरिक्त तौल नथपिकन विकिरण रोक्ने क्षेत्रमा ठूलो परिवर्तन ल्याउने सम्भावित प्रविधि मानेका छन् — जुन अन्तरिक्ष मिसनका लागि निकै महत्वपूर्ण छ, किनकि सानो तौल पनि महत्वपूर्ण हुन्छ। यसबाट स्याटेलाइटदेखि अन्तरिक्ष स्टेशनसम्म र अन्तरिक्ष क्षेत्रमा काम गर्ने व्यक्तिहरूका सुरक्षात्मक सामग्रीसम्म धेरै क्षेत्रमा फाइदा पुग्न सक्छ।
यो अनुसन्धान मार्च ४ मा एडभान्स्ड मटेरियल्समा प्रकाशित गरिएको थियो।
प्रकाशित: २१ बैशाख २०८३, सोमबार
