काठमाडौं ।
सञ्चार तथा सूचना प्रविधि मन्त्रालय राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रले हालै र्यान्समवेयर आक्रमणबाट सुरक्षित रहनका लागि साइबर सुरक्षा एडभाइजरी जारी गरेको छ।
केन्द्रका अनुसार र्यान्समवेयर त्यस्तो सफ्टवेयर हो जसको आक्रमणमा कम्प्युटर, मोबाइल वा अन्य डिभाइस वा यसमा रहेका फाइल/डाटालाई लक/इन्क्रिप्ट गरी पहुँच अवरुद्ध गर्छ र सो फाइल/डाटालाई पुनः प्राप्त गर्नको लागि फिरौती (र्यान्सम) माग गर्दछ।
हालका दिनहरुमा सूचना प्रविधि प्रणालीहरुमा र्यान्समवेयर आक्रमणका घटनाहरू उल्लेखनीय रुपमा वृद्धि भइरहेका छन्। सर्वसाधारण नागरिकलाई यस प्रकारका आक्रमणबाट हुन सक्ने क्षतिबाट बच्नको लागि सचेत गराउने उद्देश्यले यो एडभाइजरी जारी गरिएको हो।
र्यान्समवेयरके हो?
यो एक प्रकारको हानिकारक सफ्टवेयर (मालवेयर) हो, जसले तपाईंको फाइल वा सिस्टमलाई लक वा इन्क्रिप्ट गरी खोल्नै नदिने वा खुले पनि प्रयोग गर्न नसकिने बनाउँछ। फाइल वा सिस्टममा पुनः पहुँच प्राप्त गर्नको लागि फिरौती (र्यान्सम) माग गर्दछ।
र्यान्समवेयरले तपाईंलाई के असर गर्न सक्छ?
तपाईंको महत्वपूर्ण डाटा, फाइल, कागजात वा पूरे उपकरणमा पहुँच रोक्न सक्छ। २.२. तपाईंको संस्था/निकायले प्रदान गरेका सेवाहरु अवरुद्ध हुन सक्छ। २.३. तपाईंको महत्वपूर्ण र संवेदनशील डाटा/सूचना चोरी वा लिक हुन सक्ने भएकोले गोपनीयता सम्बन्धी जोखिम हुन सक्छ। २.४. तपाईंको डाटा/सूचना अनलक वा पूनप्राप्तिको लागि फिरौती माग्ने हुँदा आर्थिक नोक्सानी हुन सक्छ।
के गर्दा र्यान्समवेयरले तपाईंको डाटामा आक्रमण गर्न सक्छ?
र्यान्समवेयरबाट जोगिन के गर्ने?
यदि र्यान्समवेयरआक्रमण भइहालेमा के गर्ने?
• र्यान्समवेयरलागेको शंका लागेमा सो मालवेयर अन्य उपकरणहरुमा फैलन नदिन तुरुन्तै उक्त उपकरणलाई इन्टरनेट/इन्ट्रानेटबाट अलग गर्नुहोस्।
• इमेल, सिस्टम लगइन आदिको पासवर्ड तुरुन्त परिवर्तन गर्नुहोस्।
• आक्रमणकारीले माग गरेको रकम तुरुन्त नतिर्नुहोस्। रकम तिरेपछि पनि डाटा फिर्ता हुने सुनिश्चित हुँदैन। यसले आक्रमणकारीलाई झन् प्रोत्साहन दिनुका साथै भविष्यमा पुनः आक्रमण हुनसक्ने जोखिम बढ़ाउँछ।
• ब्याकअपबाट सिस्टम रिस्टोर गर्नुहोस्।
• घटनाको विस्तृत विवरणसहित नेपाल प्रहरीको साइबर ब्यूरोमा रिपोर्ट गर्नुहोस् र राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्रमा समेत जानकारी गराउनुहोस्।
• र्यान्सम नोट, स्क्रीन मेसेज, लग फाइल लगायतका प्रमाणहरु सुरक्षित राखुहोस्।
माथि उल्लिखित सावधानीहरू अपनाई र्यान्समवेयरजस्ता खतराबाट आफ्नो सूचना प्रणाली र डाटालाई सुरक्षित राख् सम्बन्धित केन्द्रले सबैलाई अनुरोध गरेको छ। साइबर सुरक्षा सम्बन्धी विषयमा थप जानकारी वा सहयोग आवश्यक परेमा राष्ट्रिय साइबर सुरक्षा केन्द्र (एनसीएससी) सँग समन्वय गर्न पनि सुझाइएको छ।
प्रकाशित: ७ बैशाख २०८३, सोमबार
