काठमाडौं ।
नासाले निजी अन्तरिक्ष यात्री अभियानहरूलाई तल्लो पृथ्वी कक्षा (एलईओ) मा अमेरिकी नेतृत्व मजबुत बनाउने अवसरका रूपमा लिएको जनाएको छ। “निजी अन्तरिक्ष यात्री अभियानहरूले अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष केन्द्र (आईएसएस) सम्म पहुँच मात्र नभई नयाँ सोच, कम्पनी र क्षमताको विकासको अवसर सिर्जना गर्छन्,” नासाका प्रशासक ज्यारेड आइज्याकम्यानले बिहीबार जारी वक्तव्यमा बताएका छन्।
उनले थपे, “यो बढ्दो व्यावसायिक साझेदारहरूको समुदायमा भास्टलाई स्वागत गर्न पाउँदा हामी गर्व गर्छौं। हरेक नयाँ सहभागीले अनुसन्धान र प्रविधि अघि बढाउन तथा चन्द्रमा, मंगल र त्यसपछिका अभियानका लागि तयारी गर्न मद्दत पुर्याउँछ।”
हालसम्म ISS मा चारवटा निजी अन्तरिक्ष यात्री अभियान प्रक्षेपण भइसकेका छन्, जसलाई सबैलाई Axiom Space ले सञ्चालन गरेको थियो। पाँचौँ अभियान पनि एक्जिअमले नै सञ्चालन गर्नेछ जसको प्रक्षेपण सन् २०२७ को जनवरीभन्दा अगाडि नहुने बताइएको छ।
एक्जिअमका चार सदस्यीय उडानहरूमा SpaceX को Falcon 9 रकेट र Crew Dragon क्याप्सुल प्रयोग गरिन्छ। यी अभियानहरू प्रक्षेपणदेखि समुद्रमा अवतरणसम्म करिब दुई हप्ता लामो हुन्छन्।
नासाका अनुसार भास्टको २०२७ को अभियान पनि यही ढाँचामा सञ्चालन हुनेछ। तर उक्त अभियानमा को–को उड्ने भन्ने विषयमा अझै निर्णय भएको छैन। कम्पनीले प्रस्तावित चार सदस्यीय टोलीको नाम नासा र ISS का अन्य साझेदारहरूसमक्ष समीक्षा तथा स्वीकृतिका लागि पेश गर्नेछ।
भास्ट र एक्जिअम दुवैको दीर्घकालीन लक्ष्य समान छ। दुवै कम्पनीले तल्लो पृथ्वी कक्षामा निजी अन्तरिक्ष केन्द्र स्थापना र सञ्चालन र्ने योजना बनाएका छन्। आईएसएसतर्फ पर्यटक उडानहरू आयोजना गर्नु नै उक्त लक्ष्यतर्फको एक कदम भएको उनीहरूको भनाइ छ।
“अन्तरिक्ष केन्द्रको बाँकी आयु विज्ञान र अनुसन्धानमुखी व्यावसायिक मानव अभियानमार्फत उपयोग गर्नु निजी अन्तरिक्ष केन्द्रतर्फको संक्रमण र कक्षीय अर्थतन्त्रलाई पूर्ण रूपमा विकास गर्न महत्त्वपूर्ण छ,” भास्टका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत म्याक्स हाओटले बताएका छन्।
एक्जिअमले सन् २०२७ देखि आईएसएसमा केही मोड्युलहरू प्रक्षेपण गर्ने योजना बनाएको छ। पछि यी मोड्युलहरू ISS बाट अलग भई स्वतन्त्र रूपमा उड्ने एक्जिअम स्टेशन बन्नेछन्।
भास्टले सन् २०२७ मा ह्याभन-१ नामक परीक्षण अन्तरिक्ष केन्द्र एलईओमा पठाउने योजना बनाएको छ। त्यसपछि प्राप्त अनुभवका आधारमा आगामी वर्षहरूमा बहु-मोड्युलयुक्त ह्याभन-२ निर्माण र सञ्चालन गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। कम्पनीले गत नोभेम्बरमा करिब १,१०० पाउन्ड (५०० किलोग्राम) तौलको ह्याभन डेमो यान प्रक्षेपण गरी आवश्यक प्रविधि परीक्षण गरिसकेको छ।
अन्य कम्पनीहरूले पनि एलईओमा अन्तरिक्ष केन्द्र स्थापना गर्ने योजना बनाएका छन्। उदाहरणका लागि ब्लू ओरिजिन र सिएरा स्पेसले मिलेर अर्बिटल रीफ नामक केन्द्र विकास गरिरहेका छन्। त्यस्तै नानोर्याक्स र भोयजर स्पेस सम्मिलित समूहले स्टारल्याब परियोजना अघि बढाइरहेको छ।
यीमध्ये केही परियोजनाले नासाबाट आर्थिक सहयोग पाएका छन्। पछिल्ला पाँच वर्षमा नासाले LEO मा व्यावसायिक अन्तरिक्ष केन्द्र विकासका लागि ५० करोड डलरभन्दा बढी सहयोग प्रदान गरेको जनाएको छ।
यदि यी निजी अन्तरिक्ष केन्द्रहरू सफल भएनन् भने आईएसएस सन् २०३० मा निष्क्रिय भएपछि तल्लो पृथ्वी कक्षामा बाँकी रहने सम्भावित एकमात्र केन्द्र चीनले निर्माण गरेको Tiangong हुनेछ, जुन सन् २०२२ को अन्त्यमा पूरा भएको थियो।
यसैबीच, नासाले क्यालिफोर्नियास्थित स्टार्टअप Vast लाई आईएसएसका लागि छैटौँ निजी अन्तरिक्ष यात्री उडान सञ्चालन गर्न छनोट गरेको छ। उक्त उडान सन् २०२७ को गर्मीयामभन्दा अगाडि नहुने बताइएको छ। यो निर्णय Vast का लागि मात्र होइन, सन् २०३० मा ISS अवकाशपछि निजी कम्पनीहरूले जिम्मेवारी सम्हालून् भन्ने नासाको दीर्घकालीन योजनाका लागि पनि महत्वपूर्ण मानिएको छ।
प्रकाशित: ६ फाल्गुन २०८२, बुधबार
