अमेरिकाले २०३० सम्ममा चन्द्रमामा न्युक्लियर रियाक्टर बनाउनेः अन्तरिक्ष नेतृत्वको लागि आमूल योजना बनाउँदै

काठमाडौं ।

संयुक्त राज्य अमेरिकाले २०३० सम्ममा चन्द्रमामा आफ्नो पहिलो न्युक्लियर पावर प्लाण्ट (आणविक ऊर्जा संयन्त्र) निर्माण गर्ने योजनाको पुष्टि गरेको छ।

नासा र अमेरिकी ऊर्जा विभाग (डिपार्टमेण्ट अफ इनर्जी–डीओई) ले जनवरी १३ मा संयुक्त रूपमा लुनार सर्फेस रियाक्टर विकास गर्न समझदारी पत्रमा हस्ताक्षर गरेका छन्। यो परियोजनाको उद्देश्य स्थायी चन्द्र अभियानहरूको लागि भरपर्दो ऊर्जा प्रदान गर्नु र मंगल ग्रहमा भविष्यमा हुने मानव अभियानहरूको लागि एक पाइलाको रूपमा काम गर्नु हो।

केवल चन्द्रमामा फर्कनु मात्र नभएर दीर्घकालीन पूर्वाधार निर्माण गर्दै त्यहाँ मानिसहरूलाई बस्न र काम गर्न अनुमति दिनु यो परियोजनाको लक्ष्य भएको नासाले बताएको गीज्मोचाइनाले उल्लेख गरेको छ।

न्युक्लियर पावर (आणविक ऊर्जा) किन आवश्यक छ?

चन्द्रमामा बिजुली एउटा प्रमुख चुनौती हो। चन्द्रमाको रात लगभग १४ पृथ्वी दिन बराबार हुन्छ र केही क्षेत्रहरू स्थायी छायामा रहन्छन् भने सौर्य ऊर्जा अविश्वसनीय हुनेछ। न्युक्लियर (आणविक) रियाक्टरले सूर्यको प्रकाश, तापक्रमको चरम सीमा वा स्थानको पर्वाह नगरी निरन्तर बिजुली प्रदान गर्न सक्छ।

नासाले विशेष गरी चन्द्रमाको दक्षिण ध्रुव जस्ता स्रोत–सम्पन्न क्षेत्रहरूमा जीवन–समर्थन प्रणाली, वैज्ञानिक उपकरण, र दीर्घकालीन मानव अभियानहरूको लागि आणविक ऊर्जा आवश्यक रहेको बताएको छ।

प्रविधि र रणनीतिक दृष्टिकोण

नासाको फ्युजन सर्फेस पावर प्रोजेक्ट भनेर चिनिने यो परियोजनाले रिफ्युलिङ (इन्धन भर्ने कार्य) बिना धेरै वर्षसम्म सुरक्षित रूपमा सञ्चालन गर्न सक्ने कम्प्याक्ट रियाक्टर विकास गर्ने कुरामा ध्यान केन्द्रित गर्दछ। नासाका प्रशासक जेरेड आइज्याकम्यानले आणविक ऊर्जालाई “अन्तरिक्ष अन्वेषणको स्वर्ण युग” को प्रमुखको रूपमा वर्णन गर्दै दिगो चन्द्र उपस्थिति र भविष्यका मंगल ग्रह अभियानहरूलाई सक्षम बनाउने बताएका छन्।

अमेरिकी ऊर्जा सचिव क्रिस राइटले अमेरिकी वैज्ञानिक नेतृत्वको लागि परियोजनाको महत्त्वलाई प्रकाश पार्दै अपोलो मिसन जस्ता ऐतिहासिक परियोजनाहरूसँग यो प्रयासलाई तुलना गरेका छन्।

अगाडिका चिन्ता र चुनौतीहरू

सरकारको बलियो समर्थन हुदाँहुदै पनि वैज्ञानिकहरूले महत्वाकांक्षी समयरेखाको बारेमा चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। विज्ञहरूले नसुलझिएका प्राविधिक चुनौतीहरू, प्रक्षेपण सुरक्षा जोखिमहरू र चन्द्रमालाई मानवताको साझा सम्पदा घोषणा गर्ने आउटर स्पेस ट्रिटी (बाह्य अन्तरिक्ष सन्धि) सँग सम्बन्धित कानुनी प्रश्नहरूको बारेमा चेतावनी दिएका छन्।

कानुनी चिन्ताहरू

परियोजनाको वाचाको बावजुद नासाको चन्द्रमा न्युक्लियर (आणविक) योजनाले गम्भीर कानुनी र सुरक्षा जोखिमहरूको सामना गर्दछ। आलोचकहरूले १९६७ को आउटर स्पेस ट्रिटी (बाह्य अन्तरिक्ष सन्धि)लाई औंल्याउँछन् भने उक्त सन्धिले चन्द्रमाको राष्ट्रिय नियन्त्रण र हानिकारक प्रदूषणलाई निषेध गर्नुका साथै साझा चन्द्रमा क्षेत्रमा अमेरिकी–नियन्त्रित रियाक्टर सञ्चालन गर्ने बारे प्रश्न उठाउँछ।

सुरक्षा जोखिमहरू

प्रक्षेपणको समयमा रेडियोधर्मी पदार्थको रिलिजको जोखिम, चन्द्रमाको चरम वातावरणमा रियाक्टरको खराबी, अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई विकिरणको जोखिम र रियाक्टरको जीवनको अन्त्यमा पुगेपछि स्पष्ट डिस्पोजल योजनाको अभाव समावेश रहेको सुरक्षा चिन्ताहरू उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छन्।

एकसाथ, यी मुद्दाहरूले विशेष गरी महत्वाकांक्षी २०३० समयरेखा अन्तर्गत परियोजनालाई कानुनी रूपमा संवेदनशील र प्राविधिक रूपमा उच्च जोखिमपूर्ण बनाउँछ।

मुख्य विशेषताहरू

• नासा र अमेरिकी ऊर्जा विभाग (यू.एस. डिपार्टमेण्ट अफ इनर्जी–डीओई)ले २०३० सम्ममा चन्द्रमामा आणविक रियाक्टर तैनाथ गर्ने योजना बनाएका छन्।
• रियाक्टरले दीर्घकालीन चन्द्र अभियान र भविष्यमा हुने मंगल ग्रह अन्वेषणलाई समर्थन गर्नेछ।
• विज्ञहरूले बजेट कटौती, सुरक्षा जोखिम र कानुनी समस्याहरूले योजनालाई ढिलाइ गर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्।