काठमाडौं ।
चीनको मार्स रोभर झुरोङले रातो ग्रहको सबैभन्दा न्यानो क्षेत्र, न्यून मंगल अक्षांशमा तरल पानीको प्रमुख अवलोकन प्रमाण उपलब्ध गराएको छ। सो तथ्यांक बारेमा यस हप्ता साइन्स एडभान्स जर्नलमा प्रकाशित नयाँ अध्ययनले देखाएको छ।
अघिल्लो अध्ययनहरूले प्रारम्भिकरुपमा मंगल ग्रहमा ठूलो मात्रामा तरल पानी भएको प्रमाण फेला पारे, तर नाटकीय जलवायु परिवर्तनले धेरै कम दबाब र पानीको वाष्प सामग्रीलाई निम्त्यायो। जसले तरल पानीलाई वर्तमान ग्रहमा दिगो रूपमा अवस्थित हुन गाह्रो बनाएको उल्लेख छ। वैज्ञानिकहरू विश्वास गर्छन् कि पानी अब ठोस वा ग्यास रूपहरूमा मात्र अवस्थित छ।
तर, नासाको फिनिक्स मार्स ल्यान्डरको रोबोटिक पाखुरामा देखिएका थोपाहरूले गर्मीमा मंगल ग्रहमा उच्च अक्षांशहरूमा नुनिलो तरल पानी देखा पर्न सक्ने प्रमाणित गर्छ। संख्यात्मक सिमुलेशनले यो पनि सुझाव दिन्छ कि तरल पानीको लागि उपयुक्त मौसमी अवस्था मंगल ग्रहको केहि निश्चित क्षेत्रहरूमा हुन सक्छ। तर ग्रहको कम अक्षांशहरूमा तरल पानीको प्रमाण, जहाँ सतहको तापक्रम उच्चतम छ, अझै पनि अभाव रहेको छ।
झुरोङ्ग रोभरको खोजहरूले अब त्यो खाली ठाउँ भर्ने शिन्ह्वाले रिपोर्ट गरेको छ।
झुरोङ्ग चीनको तियान्वेन १ मंगल ग्रह अन्वेषण अभियानको एक हिस्सा हो। यो मे १५, २०२१ मा मंगल ग्रहको उत्तरी गोलार्धको विशाल मैदान युटोपिया प्लानिटियामा अवतरण भएको थियो। यसले लगभग २ किलोमिटर यात्रा गरी निष्क्रिय मोडमा स्विच गर्नुअघि डाटाको टोरेन्ट पृथ्वीमा पठाएको छ। यसको अवतरण साइट मंगल ग्रहको तल्लो वा न्यून अक्षांश क्षेत्रमा थियो।
चाइनिज एकेडेमी अफ साइन्सेसका २० भन्दा बढी अनुसन्धानकर्ताहरूको समूहले रोभरमा सवार क्यामरा र डिटेक्टरहरूबाट प्राप्त डाटालाई विभिन्न स्तरको सतह सुविधाहरू र अवतरण क्षेत्रमा ड्यून्सको सामग्री संरचनाहरू अध्ययन गर्न प्रयोग गरेको छ।
तिनीहरूले ड्यून्सको सतहहरूमा केही महत्त्वपूर्ण मोर्फोलजिकल विशेषताहरू फेला पारे, जस्तै क्रस्टहरू, दरारहरू, दानाहरू, बहुभुज रिजहरू र पट्टी-जस्तो ट्रेसहरू छन्। डाटा विश्लेषणले पत्ता लगाएअनुसार ड्यून्स सतही तह हाइड्रेटेड सल्फेट, हाइड्रेटेड सिलिका र फेरिहाइड्रेट लगायतका खनिजहरूमा समृद्ध छ।
“झुरोङ्ग र अन्य मार्स रोभरहरूबाट मापन गरिएको मौसम विज्ञान डाटा अनुसार, हामीले अनुमान लगायौं कि यी ड्यून्सको सतह विशेषताहरू तरल नुन पानीको संलग्नतासँग सम्बन्धित छन् जुन शीत र हिउँ पछि पग्लिएर नुनयुक्त टिब्बाको सतहहरूमा ठुलो हुँदा चिसो हुन्छ,” एकेडेमीको इन्स्टिच्युट अफ जियोलोजी एन्ड जियोफिजिक्समा काम गर्ने प्रमुख अनुसन्धानकर्ता किन सियाओगुआङले भने।
किनले बताएअनुसार ड्यून्समा नुनले चिसो र हिउँ कम तापक्रममा पग्लेर नुनिलो तरल पानी बनाउँछ। जब नुनिलो पानी सुक्छ, अवक्षेपित हाइड्रेटेड खनिजहरूले बालुवाको कणहरूलाई बालुवा जम्मा र क्रस्ट बनाउनको लागि बाँध्छ। त्यसपछि क्रस्ट संकुचनद्वारा थप क्र्याक हुन्छ। यो प्रक्रिया पछि दोहोरिन्छ, जसको परिणामस्वरूप क्रस्ट सतहमा रिजहरू र स्ट्रिप-जस्तो ट्रेसहरू हुन्छन्।
अध्ययनमा, अन्वेषकहरूले अनुमान लगाएका छन् कि झुरङले फेला परेका ड्यून्स करिब ४००,००० देखि १४ लाख वर्षअघि बनेका थिए। यस अवधिमा उच्च र तल्लो अक्षांशहरू बीचको जलवाष्पको आदानप्रदानले तल्लो मंगल अक्षांशहरूमा बारम्बार आर्द्र वातावरणको नेतृत्व गर्यो, त्यसपछि यस क्षेत्रमा तापमान घट्दा नुनिलो पानीको बारम्बार घटनाहरू देखा पर्यो।
रिपोर्टअनुसार खोजले मंगल ग्रहको तल्लो अक्षांशहरूमा तरल पानीको मुख्य प्रमाण प्रदान गर्दछ, जहाँ सतहको तापक्रम अपेक्षाकृत न्यानो हुन्छ र उच्च अक्षांशहरू भन्दा जीवनको लागि बढी उपयुक्त हुन्छ।
यसले मंगल ग्रह रोभरहरूको लागि भविष्यको अन्वेषण रणनीतिहरूको डिजाइनको लागि जानकारी पनि प्रदान गर्ने अनुसन्धानकर्ताहरूले अध्ययनमा भनेका छन्।
प्रकाशित: २० बैशाख २०८०, बुधबार
