काठमाडौं ।
क्रिप्टो कारोबारमा विश्वभर ४६ हजार भन्दा बढी मानिसहरूले २०२१ को सुरुदेखि १ अर्ब डलर अर्थात करिब १२५ अर्ब नेपाली रुपैयाँ भन्दा बढी गुमाएका अमेरिकी संघीय व्यापार आयोग (एफटीसी) ले शुक्रबार जारी गरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ।
गत वर्षको घाटा सन् २०१८ मा भएको भन्दा लगभग ६० गुणा थियो, र औसतमा व्यक्तिगत घाटा २,६०० डलर रहेको सीएनबीसीले समाचारमा उल्लेख गरेको छ।
एफटीसीले नोट गरेअनुसार शीर्ष क्रिप्टोकरेन्सी मानिसहरूले स्क्यामरहरूलाई भुक्तान गर्न बिटकोइन ७० प्रतिशत, टिथर १० प्रतिशत, र ईथर ९ प्रतिशत प्रयोग गर्ने बताएका थिए।
बिटक्वाइन जस्ता क्रिप्टोकरेन्सीहरूको एउटा प्रमुख विशेषता भनेको भुक्तानी स्थानान्तरणहरू अन्तिम हुन्छन् र त्यसलाई पुनः उल्टाउन सकिँदैन। यो सधैं राम्रो कुरा होइन। उपभोक्ताहरूलाई सुरक्षित गर्न डिजाइन गरिएको चार्जब्याक्स नामक उपकरणको एक प्रकारमार्फत यदि उनीहरूले आफूले प्राप्त नगरेको राम्रो वा सेवाको लागि जालसाजीको रूपमा शुल्क लगाइएको दाबी गर्छन् भने उपभोक्ताहरूलाई लेनदेन उल्टाउन अनुमति दिन्छ।
२०२१ बाट स्क्याममा क्रिप्टो हराएको रिपोर्ट गर्ने झन्डै आधा मानिसहरूले यो सोशल मिडिया प्लेटफर्ममा कुनै प्रकारको सन्देशबाट सुरु भएको बताएका थियो। यस्ता उजुरीहरूमा उल्लेख गरिएका शीर्ष प्लेटफर्महरू इन्स्टाग्राम (३२ प्रतिशत), फेसबुक (२६ प्रतिशत), ह्वाट्सएप (९ प्रतिशत), र टेलिग्राम (७ प्रतिशत) थिए।
नक्कली लगानी अवसरहरू स्क्यामको सबैभन्दा सामान्य प्रकार थिए। २०२१ मा, ५७ करोड ५० लाख डलर बराबरको मिलियन क्रिप्टो धोखाधडीलाई लगानीका अवसरहरूसँग सम्बन्धित रहेर एफटीसीमा रिपोर्ट गरिएको थियो।
मानिसहरूले रिपोर्ट गरेअनुसार लगानी वेबसाइटहरू र एपहरूले उनीहरूलाई उनीहरूको क्रिप्टोको वृद्धि ट्र्याक गर्न दिने बताएको, तर ती एपहरू नक्कली थिए। र जब उनीहरूले आफ्नो पैसा बाहिर निकाल्ने प्रयास गरे तर सकेनन्।
“संदिग्ध लेनदेनहरू फ्ल्याग गर्न र यस्तो हुनु अघि धोखाधडी रोक्न प्रयास गर्न कुनै बैंक वा अन्य केन्द्रीकृत अधिकार छैन,” एफटीसीले आफ्नो रिपोर्टमा चेतावनी दिएको छ, “यी विचारहरू क्रिप्टो लेनदेनको लागि अद्वितीय छैनन्, तर ती सबै स्क्यामरहरूको हातमा खेल्छन्।”
रोमान्स स्क्यामहरू क्रिप्टो धोखाधडी घाटाको दोस्रो-सबैभन्दा सामान्य स्रोत हो, त्यसपछि व्यापार र सरकारी प्रतिरूपण घोटालाहरू, जसलाई एफटीसीले प्रायः अमेजन वा माइक्रोसफ्ट जस्ता प्राविधिक कम्पनीहरूबाट आएको नक्कली सन्देशहरूबाट सुरु हुन सक्ने बताएको छ।
युवा उपभोक्ताहरू क्रिप्टो स्क्यामहरूमा फस्ने सम्भावना बढी रहेको बताईएको छ। एफटीसीले रिपोर्ट गरेअनुसार २० देखि ४९ उमेरका मानिसहरूद्वारा स्क्यामरले क्रिप्टो चोरेको रिपोर्ट गर्ने बढी उमेर समूहको तुलनामा तीन गुणा बढी थियो।
यसबाट बच्न सुरक्षाका उपायहरुसमेत एफटीसीले दिएको छ।
प्रकाशित: २२ जेष्ठ २०७९, आईतवार
