काठमाडौं ।
ब्ल्याक होलहरू हाम्रो अन्तरिक्षमा सबैभन्दा रोचक र रहस्यमय चीजहरू हुन्। तिनीहरूसँग धेरै ठूलो गुरुत्वाकर्षण शक्ति छ। यस कारण, यसले कुनै पनि चीजलाई त्यहाँबाट बाहिर जान दिँदैन। जब प्रकाश पनि भित्र पस्छ, त्यो पनि हराउँछ।
एमआईटीका अन्वेषकहरूले हाम्रो मिल्की वे ग्यालेक्सीमा ८ नयाँ इको ब्ल्याक होल बाइनरीहरू पत्ता लगाएका छन्। अहिलेसम्म त्यस्ता ब्ल्याक होल २ ओटा मात्रै भएको थाहा थियो। इको ब्ल्याक होल बाइनरीहरू ताराको परिक्रमा गर्ने प्रणालीहरू हुन्।
‘रिभरबरेसन मेसिन’ भनिने नयाँ स्वचालित खोज उपकरण प्रयोग गरेर, अनुसन्धानकर्ताहरूले नजिकैको ब्ल्याक होल एक्स-रे बाइनरीहरूबाट निस्कने चमक र प्रतिध्वनि अवलोकन गरेका थिए। यो अनुसन्धानलाई अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासाले पनि सहयोग गरेको थियो।
इको अर्थात प्रतिध्वनि तुलना गर्दै, अनुसन्धानकर्ताहरूले एउटा तस्विर बनाए र विस्फोटको बेला ब्ल्याक होल कसरी विकसित हुन्छ भनेर बुझ्ने प्रयास गरे।
यसमा तिनीहरूले ब्ल्याक होल पहिले ‘कडा’ चरण मार्फत जान्छ भन्ने पत्ता लगाए । त्यसले उच्च-ऊर्जा भएको फोटानको कोरोनाको साथसाथै कणहरूको जेटमा दबाब दिन्छ। एक निश्चित बिन्दुमा, ब्ल्याक होलबाट उज्यालो चमक आउँछ र त्यस पछि ऊ शान्त हुन्छ।
यी निष्कर्ष ‘एस्ट्रोफिजिकल जर्नल’ मा प्रकाशित भएका छन्। यसबाट हाम्रो ग्यालेक्सीमा ठूला ब्ल्याक होलहरू कसरी बनेका थिए भन्ने कुराबाट बुझ्न सकिन्छ। एमआईटीका भौतिकशास्त्रका सहायक प्रोफेसर एरिन काराले एक विज्ञप्तिमा ग्यालेक्सी इभोलुसनमा ब्ल्याक होलको भूमिका आधुनिक एस्ट्रोफिजिक्सको राम्रो प्रश्न भएको बताए। काराले यी साना ब्ल्याक होल बाइनरीहरूमा विस्फोटहरू बुझेर, उनीहरूले सुपरमासिभ ब्ल्याक होलहरूमा भएका यस्तै विस्फोटहरूले उनीहरूको ग्यालेक्सीलाई कसरी असर गर्छ भनेर बुझ्ने आशा राख्छन्।
यस अध्ययनको लागि, टोलीले २६ ओटा ब्ल्याक होल एक्स-रे बाइनरी प्रणालीहरू छनोट गर्यो, जुन एक्स-रे विस्फोटहरूलाई बाहिर ल्याउनका लागि जानिन्छ। उनीहरूको अध्ययनमा, टोलीले पत्ता लगायो कि १० प्रणालीहरूमा विस्फोटहरू बीचको एक्स-रे प्रतिध्वनि पत्ता लगाउन पर्याप्त उज्यालो थिए। १० मध्ये ८ ब्ल्याक होल यस्ता थिए कि तिनिहरुले प्रतिध्वनि उत्पादन गर्छन भन्ने थाहा थिएन।
प्रकाशित: २३ बैशाख २०७९, शुक्रबार
