काठमाडौं ।
म्याड्रिडस्थित अनुसन्धान तथा विकास संस्था आईएमडीईए नेटवर्क्सले सिक्सजीसँग सम्बन्धित थप चार अनुसन्धान परियोजनाका लागि यूरोपेली संघबाट आर्थिक सहयोग प्राप्त गरेको छ।
परियोजनाहरू प्रोस्पेरो,पाइसेस-सिक्सजी, आईओटी-जेरो र प्राइम-सिक्सजी नामका छन्। ती परियोजनाहरूले दिगोपन, सुरक्षा, औद्योगिक रूपान्तरण तथा भविष्यका नेटवर्क संरचनालगायत विभिन्न क्षेत्र समेट्नेछन्।
यो आर्थिक सहयोग सार्वजनिक–निजी साझेदारी संस्था स्मार्ट नेटवर्क्स एण्ड सर्भिसेज जोइन्ट अन्डरटेकिङ (एसएनएस जेयू) मार्फत प्रदान गरिएको हो। यस संस्थाले युरोपेली संघबाट ९० करोड यूरोसम्मको रकम उपलब्ध गराउनेछ, जसमा निजी क्षेत्रले पनि बराबर रकम लगानी गर्ने भएकाले कुल कोष १.८ अर्ब यूरो पुग्नेछ।
एसएनएस जेयूका विभिन्न प्रस्ताव आह्वानहरूमा आईएमडीईए को नाम बारम्बार देखिने गरेको छ।
समय–समयमा जारी हुने यी आह्वानहरू फरक–फरक रकमद्वारा समर्थित हुन्छन्। पछिल्लो सातौं आह्वान गत महिना अन्त्यतिर खुलाइएको थियो, जुन सिक्सजी फ्रन्ट-एन्ड मोड्युलको डिजाइनसँग सम्बन्धित छ।
इच्छुक पक्षहरूले ३ सेप्टेम्बरसम्म आफ्ना प्रस्ताव बुझाउन सक्नेछन्। छनोट हुने आवेदकहरूले यस पहलका लागि छुट्याइएको १ करोड ४० लाख युरोमध्ये हिस्सा प्राप्त गर्नेछन्।
छनोट भएका परियोजनामध्ये २० प्रतिशतमा आईएमडीईए संलग्न भएकाले यो संस्था युरोपका प्रमुख सिक्सजी अनुसन्धान केन्द्रमध्ये एकका रूपमा स्थापित भएको छ।
गत मे महिनामा आईएमडीईए को नेतृत्वमा सञ्चालन भएको युरोपेली संघ समर्थित इनेबल-सिक्सजी परियोजना सम्पन्न भएको थियो। यसमा टेलिफोनिका, एनईसी यूरोप, प्रविधि परामर्शदाता ब्लुस्पेस तथा एलईडी अनुसन्धान कम्पनी पीआई लाइटिङको सहभागिता रहेको थियो।
उक्त अनुसन्धान कम-शक्ति सञ्चार तथा सेन्सिङ, पुनःकन्फिगर गर्न मिल्ने बुद्धिमान सतहहरू तथा गोपनीयता सुरक्षित गर्ने मेसिन लर्निङलगायतका क्षेत्रमा केन्द्रित थियो।
हाल दूरसञ्चार क्षेत्रमा भइरहेका धेरै गतिविधिहरूझैं यी चार नयाँ परियोजनाहरूमा पनि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) को व्यापक प्रयोग गरिनेछ।
आईएमडीईएका अनुसार प्रोस्पेरो परियोजनामा कार्यरत अनुसन्धानकर्ताहरूले एआई-आधारित स्वचालन तथा डिजाइनमै दिगोपन समेट्ने सिद्धान्त प्रयोग गरी एकीकृत र सरल सिक्सजी संरचना विकास गर्नेछन्।
यसको उद्देश्य लागत घटाउनुका साथै दिगोपन र नेटवर्कको स्थायित्व सुधार गर्नु हो। यसले एउटै ढाँचाभित्र कनेक्टिभिटी, बुद्धिमत्ता र स्रोतको प्रभावकारी प्रयोगलाई समेट्दै विभिन्न प्रणालीबीचको विभाजन कम गर्ने तथा स्वामित्वयुक्त प्रविधिमाथिको निर्भरता घटाउने बताइएको छ।
यसलाई पूरक रूपमा पाइसेस-सिक्सजी परियोजनाले एआई र मेसिन लर्निङ समेटिएको सुरक्षित, बुद्धिमान तथा विस्तारयोग्य सिक्सजी पूर्वाधार विकासमा काम गर्नेछ, जसले नेटवर्कको कार्यसम्पादन र दक्षता सुधार गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
प्राइम-सिक्सजी परियोजनाले औद्योगिक उत्पादन वातावरणमा सिक्सजीको कार्यसम्पादन सुधारमा ध्यान केन्द्रित गर्नेछ। यसमा पनि एआईको प्रयोग हुनेछ। निर्धारणयोग्य कनेक्टिभिटी, बहु-मोड सेन्सिङ तथा डिजिटल ट्विन्स प्रयोग गर्ने समाधानहरूको परीक्षण वास्तविक कारखाना वातावरणमा गरिने आईएमडीईए ले जनाएको छ। यसले युरोपेली संघको स्मार्ट उत्पादन सम्बन्धी दीर्घकालीन लक्ष्यमा योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
अर्कोतर्फ आईओटी-जेरो परियोजना केही फरक प्रकृतिको भएकाले विशेष आकर्षक मानिएको छ।
यस परियोजनाअन्तर्गत अनुसन्धानकर्ताहरूले अत्यन्त कम ऊर्जा खपत गर्ने सञ्चार प्रविधि र ऊर्जा सङ्कलन प्रविधि प्रयोग गर्ने इन्टरनेट अफ थिङ्स (आईओटी) उपकरण विकास गर्नेछन्, जसले लगभग शून्य ऊर्जा खपत हासिल गर्ने लक्ष्य राख्छ।
यस्ता उपकरणहरूले घटनामा आधारित सेन्सिङ र मानव मस्तिष्कको संरचना तथा कार्यप्रणालीको नक्कल गर्ने न्युरोमोर्फिक कम्प्युटिङ प्रविधि पनि प्रयोग गर्नेछन्। यसले ब्याट्रीबिनाका, लामो समयसम्म सञ्चालन गर्न सकिने उपकरणहरू विकास गर्न मद्दत गर्नेछ, जुन सम्पत्ति ट्र्याकिङजस्ता क्षेत्रमा प्रयोग गर्न सकिनेछ।
“यी परियोजनामार्फत आईएमडीईए नेटवर्क्सले उच्च कार्यसम्पादनयुक्त मात्र नभई सुरक्षित, दिगो र युरोपेली रणनीतिक प्राथमिकतासँग मेल खाने सिक्सजी इकोसिस्टम निर्माणमा योगदान पुर्याइरहेको छ,” आईएमडीईए ले जनाएको छ।
यी परियोजनाहरूले सिक्सजी पूर्वाधारले आफ्ना महत्वाकांक्षी लक्ष्य पूरा गर्न कति सक्षम हुनुपर्नेछ भन्ने देखाउँछन्। दशकको अन्त्यअघि नै व्यावसायिक सिक्सजी नेटवर्क सञ्चालनमा आउने अपेक्षा गरिएकाले उद्योगले यस दिशामा तीव्र गतिमा काम गर्नुपर्ने देखिन्छ।
प्रकाशित: २३ जेष्ठ २०८३, शनिबार
