काठमाडौं ।
बेलायतको नेशनल एजुकेशन युनियनद्वारा गरिएको सर्वेक्षणले एआई प्रयोगका कारण विद्यार्थीहरूको समालोचनात्मक क्षमता घट्दै गएको शिक्षकहरूको धारणा रहेको देखाएको छ।
बेलायतको शिक्षा युनियनले गरेको सर्वेक्षणअनुसार माध्यमिक तहका दुई तिहाइ शिक्षकहरूले एआई प्रयोगका कारण विद्यार्थीहरूको आलोचनात्मक सोच कमजोर भएको बताएका छन्।
जेनेरेटिभ एआई प्रयोग गरेर गृहकार्य गराउने सजिलो विकल्प धेरै किशोरका लागि ठूलो आकर्षण बन्ने अनुमान गर्न गाह्रो छैन। एक पुस्ताको अवधिमा बालबालिकाले किताबबाट कम्प्युटर, त्यसपछि इन्टरनेट र अहिले एआईसम्मको यात्रा गरेका छन्।
प्रत्येक चरणमा सोच्ने काम अरूलाई सुम्पने क्षमता बढ्दै गएको छ, जसले गर्दा अहिले धेरैजसो बौद्धिक काम नै मेसिनलाई दिन सकिने अवस्था आएको छ।
९,४०८ जना शिक्षक सदस्यहरूमा गरिएको उक्त सर्वेक्षणले कक्षाकोठामा एआईको प्रभाव कस्तो छ भन्ने बुझ्न खोजेको थियो। मुख्य तथ्यांकअनुसार ६६ प्रतिशत माध्यमिक शिक्षकहरूले एआईका कारण विद्यार्थीहरूको आलोचनात्मक सोच घटेको बताएका छन्। प्राथमिक तहमा भने यो संख्या २८ प्रतिशत छ, जसले साना बालबालिकाले पनि एआईको सजिलो उपयोग चाँडै अपनाएको संकेत गर्छ।
सर्वेक्षणमा सहभागी केही शिक्षकहरूले विद्यार्थीहरूले सोच्ने, सिर्जनशीलता, लेख्ने र सामान्य संवाद गर्ने जस्ता आधारभूत सीप गुमाउँदै गएको बताएका छन्। एक शिक्षकले भनेका छन्, “यदि हामीले कुनै कामका लागि मेहनत गर्नुपर्दैन भने हामी लापरवाह बन्छौं। एआईले समस्या समाधान, समालोचनात्मक सोच र सहकार्यजस्ता सिकाइको आधार नष्ट गरिरहेको छ।”
तर शिक्षकहरू आफैं पनि एआई प्रयोगबाट टाढा छैनन्। सर्वेक्षणले देखाएको छ कि धेरै शिक्षकहरूले पाठ योजना बनाउन र अध्ययन सामग्री तयार गर्न एआई प्रयोग गरिरहेका छन् र ७ प्रतिशतले त मूल्यांकन (जाँच) गर्न पनि एआई प्रयोग गरिरहेका छन्। यसले केही अवस्थामा एआईले बनाएको कामलाई एआईले नै जाँच गर्ने अवस्था समेत सिर्जना गरेको देखिन्छ।
यद्यपि एआईले शिक्षकहरूको प्रशासनिक काम घटाउन सहयोग गरे पनि यसले उनीहरूको आफ्नै सोच्ने क्षमतामा असर पार्न सक्ने चिन्ता पनि उठाइएको छ।
टेलिकम्स डटकमका अनुसार बेलायतका विद्यालयहरू एआईको तीव्र विकाससँग तालमेल मिलाउन संघर्ष गरिरहेका छन्, जहाँ आधा विद्यालयमा शिक्षक वा विद्यार्थीका लागि एआई प्रयोगसम्बन्धी स्पष्ट नीति नै छैन। केही शिक्षकहरूले कर्मचारीहरूलाई उचित तालिम नदिइएको र विद्यार्थीहरूले गृहकार्यका लागि एआई प्रयोग गरिरहेको बताएका छन्।
त्यस्तै भ्वाइस-टु-टेक्स्ट प्रविधिको बढ्दो प्रयोगले बालबालिकालाई हिज्जे सिक्न आवश्यक महसुस नहुने अवस्था सिर्जना गरेको पनि बताइएको छ।
पहिले स्पेल-चेक उपकरण भए पनि कम्तिमा आफूले पहिले लेख्न प्रयास गर्नुपर्थ्यो। तर अहिले आवाजमार्फत लेख्ने प्रविधि बढ्दै जाँदा लिखित शब्द नै कम प्रयोग हुने सम्भावना बढेको छ।
यद्यपि युनियनको आफ्नै स्वार्थ पनि हुन सक्छ, तर यस अध्ययनले शिक्षा क्षेत्रमा एआईले ल्याइरहेको सम्भावित गम्भीर समस्यातर्फ ध्यान खिचेको छ।
प्रकाशित: २२ चैत्र २०८२, आईतवार
