ब्रह्माण्डको अन्त्य कसरी हुन्छ? अझै कति समय बाँकी छ? यस्तो छ वैज्ञानिक तथ्य

काठमाडौं ।

ब्रह्माण्ड “अन्त्य” हुन्छ कि हुँदैन भन्ने निश्चित छैन तर उपलब्ध सबै प्रमाणले यो धेरै–धेरै लामो समयसम्म मानवताको घर बनेर रहने संकेत गर्छ। सम्पूर्ण समय, स्थान, पदार्थ र ऊर्जाको संयोजनबाट निर्मित ब्रह्माण्ड करिब १४ अर्ब वर्षअघि ‘बिग ब्याङ’ नामक तीव्र विस्तारबाट सुरु भयो।

त्यसपछि भने यो निरन्तर परिवर्तनको अवस्थामा रहँदै आएको छ। सुरुमा यो प्रोटोन, न्युट्रोन र इलेक्ट्रोन जस्ता कणहरूको फैलिएको ग्यासले भरिएको थियो। पछि यही ग्यास स्टार र ग्यालेक्सीहरूमा परिणत भयो।

हामीले आज देखिरहेका वस्तु र प्रक्रियाहरूका आधारमा ब्रह्माण्डको भविष्यबारे बुझ्ने गर्छौँ। खगोल भौतिक विज्ञानका हिसाबले टाढाका ग्यालेक्सीहरू जस्ता वस्तुहरू अवलोकन गर्न सकिन्छ  जसले तारा र ग्यालेक्सी समयक्रममा कसरी परिवर्तन हुन्छन् भन्ने अध्ययन गर्न मद्दत गर्छ। यसैबाट भविष्यमा ब्रह्माण्ड कसरी बदलिन सक्छ भन्नेबारे सिद्धान्त बनाइन्छ।

आजको अध्ययनबाट भविष्यको अनुमान?

स्पेस डटकमका अनुसार आज देखिएका कुरालाई विस्तार गरेर भविष्यको अनुमान लगाउने प्रक्रियालाई ‘एक्स्ट्रापोलेसन’ भनिन्छ। यसमा जोखिम पनि हुन्छ किनकि अनपेक्षित केही पनि हुन सक्छ। त्यसको तुलनामा ‘इन्ट्रापोलेसन’ अर्थात् उपलब्ध तथ्यहरू जोडेर अनुमान निकाल्ने विधि बढी सुरक्षित हुन्छ।

तपाईंको ५ वर्ष र ७ वर्ष उमेरका दुई तस्बिर छन् भने कसैले ६ वर्षको अनुहार कस्तो होला भनेर सजिलै अनुमान गर्न सक्छ। तर ८ वा ९ वर्षको अनुहार कस्तो होला भनेर ठ्याक्कै भन्न गाह्रो हुन्छ, किनकि केही वर्षमै तपाईंले चश्मा लगाउन थाल्न सक्नुहुन्छ वा आकस्मिक रूपमा अग्लिन सक्नुहुन्छ।

वैज्ञानिकहरूले आजका तथ्यका आधारमा केही अर्ब वर्षपछि ब्रम्हाण्ड कस्तो देखिन सक्छ भनेर अनुमान गर्न सक्छन्, तर धेरै टाढाको भविष्यमा घटनाक्रम फेरिन पनि सक्छ।

भविष्यमा ताराहरू कसरी बदलिन्छन्?

हाम्रो सुर्य, मध्यम आकारको पहेंलो तारा, अझै अर्बौँ वर्षदेखि चम्किरहनेछ। यसको आयु करिब १० अर्ब वर्षको बीचमा छ। ताराको आयु आकारमा निर्भर हुन्छ। ठूला, नीला र अत्यन्त ताता तारा छिट्टै मर्छन् जबकि साना, चिसा तथा राताहरू धेरै लामो समयसम्म बाँच्छन्।

आज केही ग्यालेक्सीले नयाँ तारा बनाइरहेका छन्, तर केहीले आफ्नो ग्यास सकिसकेका छन्। जब ग्यालेक्सीमा तारा बन्न बन्द हुन्छ, नीला ताराहरू छिट्टै ‘सुपरनोभा’ भएर हराउँछन्। त्यसपछि अर्बौँ वर्षमा सूर्यजस्ता पहेंला ताराले बाहिरी तह फालेर नेबुला बनाउँछन् र अन्त्यमा रातो साना तारा मात्र बच्छन्।

अन्ततः सबै ग्यालेक्सीले नयाँ तारा बनाउने प्रक्रिया रोकिनेछ, र ब्रह्माण्डको उज्यालो क्रमशः रातो हुँदै धमिलो हुँदै जानेछ। ट्रिलियन वर्षपछि अहिलेको उमेरभन्दा सयौँ गुणा लामा यी राता ताराहरू पनि हराउँदै जानेछन्। तर त्यो समयसम्म त उज्यालो र तातो दिने धेरै तारा बाँकी रहनेछन्।

भविष्यमा ग्यालेक्सीहरू कसरी बदलिन्छन्?

समुद्र किनारामा बालुवा थुपारेर बनाइएको महल जस्तै ग्यालेक्सीहरू पनि समयसँगै साना ग्यालेक्सीलाई ‘खाएर’ बढ्छन्। यी ग्यालेक्सीहरूको संयोजन भविष्यमा पनि जारी रहनेछ। ग्यालेक्सी क्लस्टरहरूमा सयौँ ग्यालेक्सी एउटै केन्द्रतिर खस्दै जान्छन्, जसले अव्यवस्थित टक्कर निम्त्याउँछ। यस्तो टक्करमा घुम्ने आकारका ‘स्पाइरल’ ग्यालेक्सीहरू भत्किएर अस्तव्यस्त ‘इलिप्टिकल’ ग्यालेक्सीमा परिणत हुन्छन्।

यही कारण दीर्घकालमा ब्रह्माण्डमा स्पाइरल ग्यालेक्सी घट्दै जानेछन् र इलिप्टिकल ग्यालेक्सी बढ्दै जानेछन्।

मिल्की वे र छिमेकी एन्ड्रोमेडा ग्यालेक्सी पनि केही अर्ब वर्षमा एक आपसमा मिसिन सक्छन्। चिन्ता लिनु पर्दैन: दुई ग्यालेक्सीका तारा एकअर्कासँग ठोक्किँदैनन्, र भविष्यका दर्शकले यी दुई ग्यालेक्सी जोडिँदै गरेको अद्भुत दृश्य हेर्न पाउनेछन्।

भविष्यमा ब्रम्हाण्ड आफैं कसरी बदलिन्छ?

बिग ब्याङले सुरु गरेको विस्तार सम्भवत: भविष्यमा पनि जारी रहनेछ। ब्रम्हाण्डका तारा, ग्यालेक्सी, ग्यास र डार्क म्याटर सबैको गुरुत्वाकर्षणले विस्तार केही ढिलो गराइरहेको छ, र केही सिद्धान्तले विस्तार कहिले स्थिर हुन सक्ने सुझाव पनि दिन्छन्।

तर केही प्रमाणले एउटा अज्ञात शक्तिले विस्तार थप तेज बनाइरहेको देखाउँछ। वैज्ञानिकहरूले यसलाई ‘डार्क एनर्जी’ भन्छन्, तर यसको बारेमा धेरै थाहा छैन। कुकी बेक गर्दा किशमिश एकअर्काबाट टाढा जाँदा जस्तै, ग्यालेक्सीहरू एकअर्काबाट झनै छिटो टाढा जानेछन्। यो यस्तै रहे, भविष्यमा अन्य ग्यालेक्सी मिल्की वेबाट देखिनै नसकिने ठाउँमा पुग्नेछन्।

आजसम्मको सबैभन्दा सम्भावित अनुमान यस्तो छ

तारा बन्ने प्रक्रिया बन्द हुनेछ, ग्यालेक्सीहरू पुराना, रातो, धमिला तारा मात्र भएका ठाउँ बन्दै जानेछन्। ग्यालेक्सी समूह र क्लस्टरहरू मिलेर एउटा ठूलो इलिप्टिकल ग्यालेक्सी बन्नेछन्। ब्रम्हाण्डको तीव्र विस्तारले स्थानीय समूह बाहेक अन्य ग्यालेक्सी देख्न असम्भव बनाइदिनेछ।

यसरी ब्रह्माण्ड अन्ततः ट्रिलियन वर्षसम्म रहिरहने अन्धकारमय अवस्थातिर जान सक्छ। तर नयाँ तथ्यले यो कथालाई बदल्न पनि सक्छ, र भविष्यको ब्रम्हाण्ड अहिले कल्पना गरेभन्दा पूर्ण रूपमा फरक वा सुन्दर हुन सक्छ।

यो सोच्दा कस्तो लाग्छ? कतैकतै हल्का उदासी लाग्न सक्छ, तर अहिले नै हामी ब्रम्हाण्डको अत्यन्त रोचक अध्यायमा बाँचिरहेका छौँ — सुरुवातमै, ताराहरू र ग्यालेक्सीले भरिएको समयमा। ब्रम्हाण्डले मानव समाज र जिज्ञासालाई अर्बौँ वर्षसम्म साथ दिन सक्छ, त्यसैले खोजी र अनुसन्धानका लागि प्रशस्त समय अझै बाँकी छ।