काठमाडौं ।
चीनमा खाना डेलिभरीसम्बन्धी सब्सिडीको मूल्य युद्ध केही कम भए पनि यसको ठूलो प्रभाव उपभोक्ताको अपेक्षामा देखिएको छ। अहिले इलेक्ट्रोनिक्स, फूलदेखि औषधिसम्मका सामान अनलाइन अर्डर गरेको एक घण्टाभित्रै डेलिभरी हुन थालेका छन्।
मितुआन, अलिबाबा र जेडी डटकमले एक वर्षमा कुपन, निःशुल्क डेलिभरी र व्यापारीलाई दिइने प्रोत्साहनमा अर्बौं डलर खर्च गरेपछि ‘इन्स्ट्यान्ट रिटेल’ अर्थात् तत्काल सामान डेलिभरी अनलाइन किनमेलको नयाँ प्रतिस्पर्धात्मक क्षेत्र बनेको छ।
रोयटर्सका अनुसार कम्पनीहरूले ठूलो रकम खर्च गरेर उपभोक्तालाई सस्तो पेय पदार्थ र अन्य सामान उपलब्ध गराए पनि विश्लेषकका अनुसार मुख्य लक्ष्य उपभोक्ताको किनमेल गर्ने बानी परिवर्तन गर्नु थियो। विशेषगरी ठूला सहरमा उपभोक्ताले किराना सामानदेखि कस्मेटिक्ससम्मका विभिन्न वस्तु ६० मिनेटभित्र प्राप्त हुने अपेक्षा गर्न थालेका छन्।
पेय पदार्थ र खाना डेलिभरीले एपमा बारम्बार आउने ग्राहक बढाउन सक्छ। तर त्यसबाट हुने ठूलो अवसर भने ती ग्राहकलाई बढी नाफा हुने गैरखाद्य वस्तु किन्नतर्फ आकर्षित गर्नु हो।
मितुआनका प्रमुख वित्तीय अधिकारी शाओहुई चेनले आम्दानीसम्बन्धी छलफलमा भने, “द्रुत वाणिज्यले सुविधा र विश्वसनीयतासम्बन्धी उपभोक्ताको अपेक्षालाई आधारभूत रूपमा परिवर्तन गरेको छ। यो उल्टाउन नसकिने जीवनशैलीको परिवर्तन हो।”
वाणिज्य मन्त्रालयको अनुसन्धानअनुसार तत्काल खुद्रा बजार यस वर्षको अन्त्यसम्म १.२ ट्रिलियन युआन अर्थात् १७८ अर्ब डलरको हुने अनुमान गरिएको छ। सन् २०३० सम्म यो बजार वार्षिक औसत १२.६ प्रतिशतले बढ्ने प्रक्षेपण गरिएको छ।
बेइजिङकी बासिन्दा जियाङ यानसिनले हालै चर्चित एनिमेटेड फिल्मको पात्रमा आधारित ‘निउ लाइ’ नामको खेलौना साथीहरूसँग खाना खान जाँदै गर्दा अर्डर गरिन्। उनी रेस्टुरेन्टमा पुग्दासम्म कुरियरले उक्त सामान रेस्टुरेन्टमै पुर्याइसकेको थियो।
“अब मलाई यसरी किनमेल गर्ने बानी परिसकेको छ,” जियाङले भनिन्। “कुनै सामान चाहियो भन्ने सोच्नेबित्तिकै किन्न सक्छु र तुरुन्तै प्राप्त गर्छु।”
चाइना डिजिटल रिटेल रिपोर्टका विश्लेषक एड स्यान्डरका अनुसार ठूला सहरका उपभोक्ता तत्काल सामान डेलिभरी सेवाको प्रयोगमा अभ्यस्त भइसकेका छन्।
“त्यसैले प्लेटफर्महरू तत्काल खुद्रा बजार जित्न यति धेरै केन्द्रित छन्, किनभने यसले परम्परागत बिक्री माध्यमको बजार हिस्सा घटाउनेछ,” स्यान्डरले भने।
उच्च लागत, विजेता अझै स्पष्ट छैन
चीनको बजार नियामकले गत वर्ष मितुआन, जेडी डटकम, अलिबाबालगायत कम्पनीलाई पटक–पटक बोलाएर उनीहरूको प्रतिस्पर्धात्मक गतिविधिबारे प्रश्न उठाएको थियो। नियामकले उपभोक्ता, व्यापारी र डेलिभरी कर्मचारीको राम्रो संरक्षण गर्न पनि आग्रह गरेको थियो।
अप्रिलमा नियामकले खाना डेलिभरीको सुरक्षा उल्लंघनका लागि कम्पनीहरूलाई ३.६ अर्ब युआन जरिवाना गरेको थियो।
खाद्य उद्योग विश्लेषक झु डानपेङले भने, “कडा सरकारी हस्तक्षेपपछि प्लेटफर्मबीचको प्रतिस्पर्धा अन्त्य भएको छ। यो प्रतिस्पर्धाबाट उपभोक्तालाई फाइदा भयो, तर साना रेस्टुरेन्ट सञ्चालकमा परेको क्षति अझै कायम छ।”
अप्रिलदेखि जुनसम्मको अवधिमा ई–कमर्स प्लेटफर्मको छुटबाट ठूलो फाइदा लिएको लक्किन कफीले आफ्नै सञ्चालनमा रहेका स्टोरको समान स्टोर बिक्री ५.३ प्रतिशतले घटेको जनाएको छ। अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा बिक्री १३.८ प्रतिशतले बढेको थियो।
कम्पनीका अनुसार बिक्री घट्नुको मुख्य कारण खाना डेलिभरी प्लेटफर्मले उच्च स्तरमा दिएको सब्सिडीका कारण अघिल्लो वर्षको बिक्री आधार निकै उच्च हुनु हो।
गत वर्ष स्वयं प्लेटफर्महरूको वित्तीय अवस्थामासमेत असर परेको थियो। मितुआन घाटामा गएको थियो, अलिबाबाको नाफा घटेको थियो भने जेडी डटकमको नाफा लगभग समाप्त भएको थियो।
“यो पूर्ण रूपमा अव्यावहारिक थियो। यो निश्चित रूपमा दीर्घकालीन रूपमा टिक्न सक्ने थिएन,” स्यान्डरले भने।
सब्सिडीको तीव्र प्रतिस्पर्धाले बजारको स्वरूप परिवर्तन गरे पनि दीर्घकालमा यसको विजेता को हुन्छ भन्ने स्पष्ट छैन। गोल्डम्यान स्याक्सले अप्रिलमा मितुआनको खाना डेलिभरी बजार हिस्सा पछिल्लो मूल्य युद्धअघि रहेको ७५ देखि ८० प्रतिशतबाट घटेको जनाएको थियो।
खाना डेलिभरी बजार अहिले तत्काल खुद्रा बजारअन्तर्गत समेटिन थालेको छ। एनालिसिसको तथ्यांकअनुसार दोस्रो त्रैमासिकमा तत्काल खुद्रा बजारमा मितुआनको हिस्सा ४५.३ प्रतिशत थियो। अलिबाबाको ताओबाओ इन्स्ट्यान्ट कमर्सको हिस्सा ४५.७ प्रतिशत र जेडी डटकमको ७.७ प्रतिशत थियो।
विश्लेषकहरूका अनुसार सब्सिडी घटाएपछि प्लेटफर्मले प्रयोगकर्तालाई कायम राख्न नसके बजारको यो अवस्था फेरि परिवर्तन हुन सक्छ।
प्रकाशित: १८ भाद्र २०८३, बिहीबार
