काठमाडौं ।
भारतमा एआई मोडल विकासको गति अमेरिका, युरोप र चीनको तुलनामा सुस्त रहेको छ।
केही स्टार्टअपहरूले मात्र एआई मोडल सार्वजनिक गरिरहेका छन्, जसमा अधिकांश ठूला भाषा मोडल वा भ्वाइस मोडल छन्। थप विकासलाई प्रोत्साहन गर्न भारत सरकारले करिब १.२ अर्ब डलरको ‘इन्डिया एआई मिसन’ सुरु गरेको छ।
यसअन्तर्गत छनोट गरिएका स्टार्टअपहरूलाई सार्वजनिक रूपमा मोडल उपलब्ध गराउने सर्तमा सहुलियत दरमा जीपीयू कम्प्युटिङ सुविधा उपलब्ध गराइन्छ।
यस कार्यक्रमका लागि छनोट भएका १२ स्टार्टअपमध्ये एक, अवतार एआईले स्थानीय परिवेश बुझ्न सक्ने ‘वार्या’ नामक नयाँ भिडियो मोडल सार्वजनिक गरेको छ। यसले विभिन्न चाडपर्व, परिकार र पोशाक पहिचान गर्न सक्ने कम्पनीको दावी छ।
पीक एक्सभीको लगानी रहेको यो स्टार्टअप ई–कमर्सका लागि भिडियो उपकरण विकासमा केन्द्रित छ। कम्पनीले वार्या मोडल शून्यबाट निर्माण गरेको होइन। यसले अलिबाबाले सार्वजनिक गरेको भिडियो उत्पादन मोडल वान २.२ लाई आधार बनाएर ‘डिस्टिलेसन’ प्रविधि प्रयोग गरेको हो।
यस प्रक्रियामार्फत मोडलका क्षमताहरूलाई संक्षिप्त र छरितो संस्करणमा रूपान्तरण गरी अवतारका विशेष प्रयोगका लागि अनुकूल बनाइएको छ। कम्पनीका अनुसार वार्या चार चरणमै सञ्चालन हुन्छ भने वान २.२ लाई ५० चरण आवश्यक पर्छ। यसले भिडियो उत्पादनलाई १० गुणा छिटो र निकै कम लागतमा सम्भव बनाएको छ।
कम्पनीका अनुसार एनभिडिया एच२०० जीपीयू प्रयोग गर्दा वार्याले ७२०पी गुणस्तरको पाँच सेकेन्डको भिडियो ४५ सेकेन्डमा तयार गर्न सक्छ। यही कामका लागि वान २.२ लाई १,२३० सेकेन्ड लाग्छ।
वार्याको सबैभन्दा उल्लेखनीय पक्ष यसको मूल्य हुन सक्छ। कम्पनीले आफ्नो होस्टेड सेवामा भिडियोको प्रति सेकेन्ड ०.४८ भारतीय रुपैयाँ (०.००५ अमेरिकी डलर) शुल्क लिने योजना बनाएको छ।
टेकक्रन्चका अनुसार यो भिओ, क्लिङ, लुमा र रनवेजस्ता मोडलहरूको तुलनामा निकै सस्तो हो, किनकि ती सेवाहरूले सामान्यतया प्रति सेकेन्ड ०.१० डलर वा सोभन्दा बढी शुल्क लिन्छन्। यसले करिब २० गुणासम्म मूल्य अन्तर देखाउँछ।
पीक एक्सभीका प्रबन्ध निर्देशक राजन आनन्दनले भने, “भारत भिडियो–प्रमुख बजार हो। भारतका सबै ठूला उपभोक्ता इन्टरनेट सेवाहरूमा भिडियोले पाठलाई उछिनेको देखिन्छ। हालका एआई भिडियो मोडलहरू भारतमा व्यापक प्रयोगका लागि निकै महँगा छन्।
यदि एआई भिडियो विद्यार्थी, शिक्षक, सूक्ष्म, साना तथा मझौला उद्यम, सामग्री निर्माता, व्यवसाय र सार्वजनिक सेवासम्म पुग्ने हो भने लागत उल्लेखनीय रूपमा घट्नुपर्छ। भारतमा एआई अपनाउन लागत सबैभन्दा ठूलो अवरोध हो।”
तस्बिर र भिडियो उत्पादन गर्ने एआई मोडलहरूले प्रायः सांस्कृतिक विशेषता बुझ्न नसक्ने र सामान्य वा रूढीवादी नतिजा दिने समस्या देखिने गरेको छ। अवतार एआईका अनुसार वार्यालाई खाद्य परिकार, पोशाक, वास्तुकला र चाडपर्वजस्ता सांस्कृतिक पक्षहरू बुझ्न सक्ने गरी छनोट गरिएका डाटामा प्रशिक्षण दिइएको छ।
वार्या मोडललाई भारत सरकारको सार्वजनिक एआई मोडल तथा डेटासेट भण्डार ‘एआई कोश’ पोर्टलमा खुला तौल (ओपन-वेट) मोडलका रूपमा उपलब्ध गराइनेछ। यसको प्रशिक्षण डेटा पनि सार्वजनिक गरिने भएकाले विकासकर्ताहरूले यसलाई आफ्नै सर्भरमा सञ्चालन गर्न वा आवश्यकताअनुसार परिमार्जन गर्न सक्नेछन्।
अवतार एआईले यो मोडल आफ्ना उद्यम ग्राहकलाई पनि उपलब्ध गराउने योजना बनाएको छ। कम्पनीले हिग्सफिल्ड र एडोबी फायरफ्लाइजस्ता भिडियो उपकरणसँग साझेदारी गर्न पनि खुला रहेको जनाएको छ। इच्छुक प्रयोगकर्ताले कम्पनीको वेबसाइटमार्फत पाठ आदेश वा सन्दर्भ तस्बिर प्रयोग गरेर अहिले नै यसको परीक्षण गर्न सक्छन्।
वार्याको सार्वजनिकरणले भारतको एआई रणनीतिमा रहेको एउटा महत्त्वपूर्ण सन्तुलनलाई पनि देखाउँछ। उद्योगका अनुभवी व्यक्तिहरूका अनुसार भारतले आधारभूत मोडल निर्माणमा प्रतिस्पर्धा गर्नुको सट्टा एआई अनुप्रयोग र बलियो विकासकर्ता पारिस्थितिकी तन्त्र निर्माण गरेर आफ्नो स्थान बनाउन सक्छ। पर्याप्त कम्प्युटिङ क्षमता र गुणस्तरीय डेटाको अभावका कारण भारतमा मोडल विकास विश्वका प्रतिस्पर्धी राष्ट्रहरूको तुलनामा सुस्त रहेको छ।
इन्डिया एआई मिसन पनि यही अन्तर घटाउने सरकारी प्रयासको हिस्सा हो। गत वर्ष यस कार्यक्रमअन्तर्गत अवतार एआईसहित १२ स्टार्टअपलाई एआई मोडल विकासका लागि छनोट गरी कम लागतमा कम्प्युटिङ सुविधा उपलब्ध गराइएको थियो।
यस वर्षको सुरुमा भारतका सूचना प्रविधिमन्त्री अश्विनी वैष्णवले सन् २०२८ सम्म एआई क्षेत्रमा २०० अर्ब डलर लगानी आकर्षित गर्ने र आगामी छ महिनाभित्र देशको जीपीयू क्षमता दोब्बरभन्दा बढी बनाउने लक्ष्य रहेको बताएका थिए।
प्रकाशित: ३० जेष्ठ २०८३, शनिबार
