काठमाडौं ।
डाटा सेन्टरहरू एआईको मेरुदण्ड हुन् र क्लाउडमा भण्डारण गरिएका च्याटबोट क्वेरीहरूदेखि लिएर स्ट्रिम गरिएका भिडियोहरू र फाइलहरूसम्म सबै कुरालाई शक्ति दिन्छन्।
ती ठूला सुविधाहरूले सर्भरहरू, स्टोरेज सिस्टम (भण्डारण प्रणाली) हरू र डाटा स्टोर (भण्डारण) गर्न, प्रोसेस गर्न र वितरण गर्न प्रयोग गरिने नेटवर्क उपकरणहरू राख्छन्।
सरल भाषामा भन्नु पर्दा जति धेरै डाटा सेन्टरहरू त्यति नै धेरै एआई सुविधा उपलब्ध हुन्छ भनेर बुझ्न सकिन्छ। तर ती डाटा सेन्टरहरूले ठूलो मात्रामा ऊर्जा प्रयोग गर्नुका साथै धेरै जग्गा चाहिन्छ।
स्ट्यानफोर्ड इन्स्टिच्युटद्वारा प्रकाशित २०२६ एआई इन्डेक्स रिपोर्ट अनुसार डाटा सेन्टरहरू भनेको “जहाँ कम्प्युटर छन्” भनेर वर्णन गरेको छ।
प्रतिवेदनले “तिनीहरूको क्षमता, भौगोलिक वितरण र अन्तर्निहित आपूर्ति श्रृंखलाहरूले कुन एआई प्रणालीहरू निर्माण गर्न सकिन्छ र कहाँ बनाउन सकिन्छ भनेर आकार दिन्छ” भनी उल्लेख गरेको छ।
विश्वभरी कुन देशहरूमा सबैभन्दा धेरै डाटा सेन्टरहरू रहेको छन् र तीमध्ये कतिओटा युरोपमा छन् भन्ने प्रश्नका साथै डाटा सेन्टरहरूको विश्वव्यापी वितरणमा युरोपको कसरी तुलना गरिन्छ भन्ने बारेमा टेलीग्राफले रिपोर्ट तयार पारेको छ।
अमेरिका ठूलो अन्तरले अगाडि छः
विश्वको धेरैजसो डाटा सेन्टर पूर्वाधार थोरै संख्याका देशहरूमा केन्द्रित छन्।
प्रतिवेदनले प्रयोग गरेको क्लाउडसिनका अनुसार, २०२५ मा ५,४२७ डाटा सेन्टरहरूको साथ संयुक्त राज्य अमेरिका फराकिलो अन्तरले अगाडि रहेको बताएको छ।
यो संख्या अन्य कुनै पनि देशको भन्दा दश गुणा बढी भएको र यो संख्याले अमेरिकी नेतृत्वको हद प्रदर्शन गरेको उल्लेख गरिएको छ।
चीनभन्दा अगाडि जर्मनी र बेलायतः
दुई प्रमुख युरोपेली अर्थतन्त्रहरू जर्मनी (५२९) र बेलायत (५२३) अमेरिकाभन्दा पछाडि परेका छन्। तर आश्चर्यजनक रूपमा तिनीहरू चीनभन्दा अगाडि रहेका छन्।
चीनसँग ४४९ डाटा सेन्टरहरू रहेका छन् र यो राष्ट्र एक प्राविधिक र नवप्रवर्तन पावरहाउसको रूपमा बलियो बन्दै गइरहेको छ।
त्यसैगरी क्यानडा (३३७), फ्रान्स (३२२) र अष्ट्रेलिया (३१४) ३०० भन्दा बढी डाटा सेन्टरहरू भएका अन्य देशहरू हुन्। नेदरल्याण्ड पनि २९८ डाटा सेन्टरहरूको साथ यो स्तरको नजिक रहेको छ।
बाँकी रहेका धेरैजसो साइटहरूमा भने ३०० भन्दा कम सुविधाहरू छन्।
रूस (२५१) र जापान (२२२) डाटा सेन्टरहरूको संख्याको हिसाबले शीर्ष १० पूरा गर्न सफल भएका छन्। ब्राजिल र मेक्सिकोमा पनि १५० देखि २०० सेन्टर केन्द्रहरू रहेका छन्।
ईयूको कुल संख्या अमेरिकाको आधा भन्दा कम छ
ईयू देशहरूसँग कुल २,२६९ डाटा सेन्टरहरू छन् र यो संख्या अमेरिकाको कुल ४२ प्रतिशत भएको उल्लेख गरिएको छ। साथै बेलायतलाई समावेश गर्दा यो संख्या अमेरिकी स्तरको लगभग ५१ प्रतिशत सम्म पुग्ने बताइएको छ।
यूरोपभरि डाटा सेन्टरहरूको वितरण
जर्मनी, बेलायत, फ्रान्स र नेदरल्याण्ड्सको बलियो स्थिति पछि केही अन्य युरोपेली देशहरूमा मात्र १०० भन्दा बढी डाटा सेन्टरहरू रहेका छन्। यी इटाली (१६८), स्पेन (१४४), पोल्याण्ड (१४४) र स्विट्जरल्याण्ड (१२१) हुन्।
स्वीडेन (९५), बेल्जियम (८१), अस्ट्रिया (६८), युक्रेन (५८), आयरल्याण्ड (५५) र डेनमार्क (५०) मा ५० देखि १०० डाटा सेन्टरहरू छन्।
यूरोपमा डाटा सेन्टरहरूको वितरण क्षेत्रीय ढाँचाहरूमा रहेको स्पष्ट रुपमा देखिन्छ। पश्चिमी युरोप हावी रहेको अवस्थामा उत्तरी यूरोप यो संख्या सानो भए तानि रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण भएको उल्लेख गरिएको छ। त्यसैगरी मध्य र पूर्वी युरोप बढी खण्डित र कम विकसित भएको उल्लेख गरिएको छ।
केही ईयू देशहरूमा ३५ भन्दा कम डाटा सेन्टरहरू छन् र ईयू उम्मेदवार देशहरू मध्ये ३५ डाटा सेन्टर को साथ टर्की अग्रणी स्थानमा रहेको छ।
प्रकाशित: १७ बैशाख २०८३, बिहीबार
