काठमाडौं ।
बेलायतकी प्रविधि सचिव लिज केण्डलले यस साता दिएको एक भाषणमा देशले आफ्नो एआई क्षेत्र विस्तार गर्नुपर्ने र सरकारले थप बेलायती कम्पनीहरूलाई सहयोग गर्ने बताएकी छन्।
हालै रोयल यूनाइटेड सर्भिसेज इन्स्टिच्युट (आरयूएसआई) मा बोल्दै उनले चेतावनी दिँदै आफ्नो समयको प्रमुख प्रविधिलाई सम्हाल्न नसक्ने देशहरूले आफ्नो सुरक्षा र आर्थिक भविष्यमा नियन्त्रण गुमाउन सक्छन् भन्ने बताइन्।
उनका अनुसार इतिहासले अघि बढ्ने देशहरू ती हुन् जसले आफ्नो समयको प्रमुख स्रोतलाई नियन्त्रण गर्छन्—पहिले नौसेना, रेलमार्ग र विद्युत् सञ्जालजस्ता संरचना थिए भने आज त्यो प्रविधि, चिप, कम्प्युटिङ शक्ति र कृत्रिम बुद्धिमत्ता हो, जुन आर्थिक शक्ति र कडा शक्तिको प्रमुख आधार बन्दै गइरहेको छ भन्ने देखाउँछ।
टेलिकम्स डटकमका अनुसार उनले विश्वव्यापी एआई कम्प्युटरको ७० प्रतिशत पाँच कम्पनीहरूको मात्र नियन्त्रणमा छ र यो कहाँ बनाइन्छ, कसरी सञ्चालन हुन्छ र कसले नियन्त्रण गर्छ भन्ने कुरा अहिले आर्थिक, ऊर्जा र रक्षा सुरक्षाका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण भएको छ भन्ने उल्लेख गरिन्।
उनका अनुसार बेलायत “आफ्नो बलियो एआई क्षमता र गहिरा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारी” का कारण यस नयाँ युगमा सफल हुने राम्रो अवस्थामा छ।
यसलाई समर्थन गर्दै उनले बेलायतको १ ट्रिलियन डलरको प्रविधि क्षेत्र, विश्वविद्यालयहरू, अनुसन्धान संस्थानहरू र एआई सेक्युरिटी इन्स्टिच्युटजस्ता संस्थाहरूलाई उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरिन्।
केण्डलले भनिन्, “यो सरकारको धारणा अनुसार एआई सार्वभौमिकता भनेको एक्लोपन वा बाहिरी लगानी अस्वीकार गर्नु होइन। हामी उत्कृष्ट प्रविधि प्रयोग गरिरहनेछौं र विदेशी लगानी स्वागत गर्नेछौं, किनकि हाम्रो सार्वजनिक सेवा र अर्थतन्त्रलाई त्यही आवश्यक छ। बेलायतका लागि एआई सार्वभौमिकता भनेको अत्यधिक निर्भरता घटाउनु र राष्ट्रिय प्राथमिकतामा लचकता बढाउनु हो।”
उनले यसका लागि दुई प्रमुख परिवर्तन आवश्यक छन् भन्ने थपिन्—पहिलो, बेलायती एआई कम्पनीहरूलाई थप समर्थन गर्ने, विशेषगरी जहाँ देशको बलियो क्षमता छ; र दोस्रो विशेषगरी एआईको प्रयोगका मापदण्ड निर्धारणमा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारहरूसँग अझ नजिक सहकार्य गर्ने।
सरकारले अझ आक्रामक रणनीतिअन्तर्गत फ्रण्टियर अनुसन्धान, कम्प्युटिङ क्षमता, सीप र पूर्वाधार जस्ता क्षेत्रमा सहयोग गर्ने जनाएको छ।
यससँगै सरकारले यूके एआई हार्डवेयर योजना पनि तयार गर्नेछ, जसले चिप र सेमिकन्डक्टर प्रविधिमा बेलायतको क्षमता सुनिश्चित गर्ने लक्ष्य राख्छ।
उनले एआई विकास रोक्नुपर्ने मागलाई पनि अस्वीकार गर्दै यस्तो कदमलाई “बेलायती प्रतिभा र हितप्रति दोहोरो धोका” भनेकी छन्।
यसले एआई को महत्वलाई जोड दिन्छ र बेलायतले यस क्षेत्रमा ठूलो हिस्सा लिन चाहेको देखिन्छ। यद्यपि, यस क्षेत्रका प्रमुख कम्पनीहरू बेलायती नभएकाले नयाँ घरेलु प्रतिस्पर्धी विकास गर्न ठूलो लगानी आवश्यक पर्ने स्पष्ट छ।
यस घोषणामा ठोस बजेट उल्लेख नभए पनि यो यसै महिनाको सुरुमा घोषणा गरिएको ५० करोड पाउण्डको ‘सार्वभौम एआई’ कोषसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
सरकारले अत्याधुनिक प्रविधिमा लगानीमार्फत देशको भविष्य सुधार्ने महत्वाकांक्षा देखाएको भए पनि, यसलाई डिजिटल सार्वभौमिकता र अमेरिका सँगको जटिल सम्बन्धको सन्दर्भमा पनि हेरिएको छ, जहाँ एआई विकासको अधिकांश गतिविधि केन्द्रित छ।
प्रकाशित: १७ बैशाख २०८३, बिहीबार
