काठमाडौं ।
ताराहरुको क्लस्टर ताराहरूको एक समूह हुन् जुन एउटै ग्यास बादलबाट बनेका हुन्छन् र एकसाथ खुकुलो रूपमा बाँधिएका हुन्छन्। यी आकाशीय वस्तुहरूको अध्ययनले आकाशगंगाको गठन प्रक्रियाको बारेमा जानकारी प्रदान गर्दछ।
क्लस्टर ताराहरूको एक महत्त्वपूर्ण अंश बाइनरीहरू हुन्, जसमा दुई ताराहरूले एकअर्कालाई परिक्रमा गर्छन्, र यी जोडीहरूले क्लस्टर संरचना र विकासलाई प्रभाव पार्छन्।
गहिरो हबल टेलिस्कोपद्वारा गरिएको अवलोकनहरूले खगोलविद्हरूलाई तारा समूहहरूको पूर्ण बाइनरी गणना सञ्चालन गर्न सक्षम बनाउँछन्।
पिस्मिस २४ क्लस्टरमा बाइनरी ताराहरू (एनजीसी ६३५७)
नासाका अनुसार, एनजीसी ६३५७ (“लोबस्टर नेबुला”) मा पिस्मिस २४ छ, यो लगभग ५,५०० प्रकाश वर्ष टाढा दर्जनौं तातो ओ-प्रकारका ताराहरू भएको युवा तारा समूह हो।
यसका धेरैजसो विशाल ताराहरू गुणनात्मक हुन्छन्: हबल तस्बिरहरूले देखाउँछन् कि सबैभन्दा चम्किलो सदस्य, पिस्मिस २४-१, वास्तवमा तीन ~१००-सौर्य-द्रव्यमानका ताराहरू हुन् जसले एकअर्कालाई परिक्रमा गरिरहेका छन्, र समूहमा रहेको अर्को विशाल तारा (पिस्मिस २४-१८) बाइनरी तारा हो।
यी उदाहरणहरूले क्लस्टरका ताराहरूमा उच्च बाइनरी अंश रहेको सुझाव दिन्छ।
तुलनात्मक रूपमा, पुरानो खुला क्लस्टरको हालै गरिएको हबल सर्वेक्षणले पत्ता लगायो कि यसको लगभग ३८ प्रतिशत ताराहरू बाइनरीमा छन्, जो धेरै क्लस्टरहरूमा देखिएका मानहरूसँग मिल्दोजुल्दो छ।
बाइनरीहरू र क्लस्टर विकास
बाइनरीहरूले तारा क्लस्टर भित्र “इन्जिन”को जस्तै व्यवहार गर्छन्। एकल ताराहरूसँग बाइनरीहरूको अन्तरक्रियाले स्टार क्लस्टरको काइनेटिक ऊर्जा बढाउँछ, जसले गर्दा तारा झुण्ड (क्लस्टर)को गुरुत्वाकर्षण पतन सुस्त हुन्छ र केही ताराहरूलाई पनि बाहिर निकाल्छ।
बाइनरीले बाह्य ताराहरू सिर्जना गर्न पनि भूमिका खेल्छन्, जस्तै “ब्लू स्ट्रागलर” भनिने असामान्य रूपमा तातो ताराहरू जुन तारकीय विलयको परिणामस्वरूप बन्दछन्, र यदि बाइनरी प्रणालीमा रहेका ताराहरू मध्ये कुनै एक सुपरनोभाको रूपमा विस्फोट भएमा उच्च गतिमा ताराहरूलाई बाहिर निकाल्न पनि सक्षम हुन्छन्।
यससम्बन्धि गरिएको एक अनुसन्धान हालै आर्किभको वेबसाइटमा प्रकाशित गरिएको छ।
प्रकाशित: २६ फाल्गुन २०८२, मंगलवार
