एलियनहरू कहाँ छन्? सायद अन्तरिक्षको मौसमले उनीहरूको सन्देशमा समस्या पारिरहेको छ: अध्ययन

काठमाडौं ।

वैज्ञानिकहरूका अनुसार अहिलेसम्म एलियन जीवन फेला नपर्नुको एउटा सम्भावित कारण अन्य ताराहरू वरिपरि हुने “अन्तरिक्षीय मौसम” हुन सक्छ। नयाँ अध्ययनले यस्तो अन्तरिक्षीय गतिविधिले एलियनहरूले पठाउने रेडियो सन्देशहरू बिगार्न सक्ने देखाएको छ, जसका कारण ब्रह्माण्ड असाध्यै “शान्त” जस्तो देखिएको हुन सक्छ।

“अन्तरिक्षीय मौसम” भन्नाले ताराबाट निस्कने शक्तिशाली विकिरण, तारापुञ्जको हावा वा कोरोनल मास इजेक्सन (सीएमई) जस्ता घटनाबाट उत्पन्न हुने विद्युत–चुम्बकीय अवरोधलाई जनाइन्छ। यी घटनाले ठूलो मात्रामा प्लाज्मा र इलेक्ट्रोन अन्तरिक्षमा फ्याँक्छन्, र यस्ता कणहरूले रेडियो संकेतलाई कमजोर वा विकृत बनाउन सक्छन्।

वैज्ञानिकहरूले एलियन बुद्धिमत्ताको खोजी गर्ने कार्यक्रम सेती इन्स्टिच्युट अन्तर्गतका अनुसन्धानहरूमा सामान्यतया “न्यारोब्यान्ड” (अत्यन्तै साँघुरो आवृत्ति) रेडियो संकेत खोज्ने गर्छन्। यस्तो संकेत प्रकृतिमा सामान्य रूपमा नबन्ने भएकाले यदि भेटियो भने कृत्रिम स्रोतबाट आएको हुन सक्ने सम्भावना बढी हुन्छ।

स्पेस डटकमका अनुसार प्लाज्मा र इलेक्ट्रोनले यस्तो संकेतलाई फराकिलो आवृत्तिमा फैलाइदिन भने सक्छन्, जसले गर्दा संकेत कमजोर भएर डिटेक्टरले पहिचान गर्न नसक्ने स्तरमा पुग्न सक्छ।

सेती इन्स्टिच्युटका वैज्ञानिक विशाल गज्जरका अनुसार, “सेती खोजहरू सामान्यतया अत्यन्त साँघुरो रेडियो संकेत पत्ता लगाउने गरी अनुकूलित गरिएका हुन्छन्। तर यदि कुनै संकेत आफ्नो ताराको वातावरणका कारण फराकिलो भयो भने, त्यो हाम्रो पहिचान सीमा भन्दा तल झर्न सक्छ, चाहे त्यो वास्तवमै त्यहाँ रहेको किन नहोस्।”

गज्जर र उनकी सहकर्मी ग्रेसी ब्राउनले यस प्रभावलाई मापन गर्न पृथ्वी र सौर्यमण्डलका अन्तरिक्ष अभियानबीचका रेडियो संकेतहरू अध्ययन गरे। उनीहरूले सौर्य हावा र कोरोनल मास इजेक्सनले रेडियो संकेतमा कस्तो असर पार्छ भन्ने विश्लेषण गरेर त्यसलाई अन्य ताराहरूमा लागू हुने गरी मोडेल तयार पारे।

अनुसन्धानले दुई प्रकारका ताराहरूमा विशेष ध्यान दिएको छ—सूर्यजस्तै ताराहरू र “रेड ड्वार्फ” भनिने साना तथा चिसा ताराहरू। रेड ड्वार्फहरू हाम्रो मिल्की वे ग्यालेक्सीमा रहेका करिब तीन–चौथाइ ताराहरू हुन्।

कम्प्युटर सिमुलेशनका अनुसार करिब ७० प्रतिशत ताराहरूमा रेडियो संकेतको आवृत्ति १ हर्जभन्दा बढी फैलिन सक्छ, र करिब ३० प्रतिशतमा यो १० हर्जभन्दा बढी हुन सक्छ। यदि सन्देश पठाउने समयमा ठूलो सीएमई घटना भयो भने संकेत १,००० हर्जभन्दा बढी फैलिन सक्छ, जसले गर्दा अत्यन्त साँघुरो संकेत खोज्ने उपकरणहरूले त्यसलाई देख्नै नसक्ने बनाउँछ।

तर वैज्ञानिकहरूका अनुसार अब यो प्रभाव थाहा पाएपछि खोजी विधिलाई सुधार गर्न सकिन्छ। “तारकीय गतिविधिले रेडियो संकेतलाई कसरी परिवर्तन गर्छ भन्ने बुझ्न सकेपछि हामी पृथ्वीमा वास्तवमा आउने संकेतअनुसार खोजी प्रणाली डिजाइन गर्न सक्छौँ,” ब्राउनले बताए।

एलियन बुद्धिमत्ताको खोजी कार्यक्रम सुरु भएको करिब ६६ वर्ष भइसक्दा पनि कुनै स्पष्ट प्रमाण फेला परेको छैन। उदाहरणका लागि १९९९ मा सुरु भएको नागरिक–विज्ञान परियोजना सेती@होम अहिले करिब १०० सम्भावित संकेत मात्र जाँच गर्दै अन्तिम चरणमा पुगेको छ, तर तीमध्ये कुनै पनि एलियनबाट आएको हुने सम्भावना धेरै कम मानिएको छ।

केही अनुसन्धानकर्ताहरूले यस अवस्थालाई “ग्रेट साइलेन्स” भन्छन्—अर्थात् ब्रह्माण्डमा प्रविधियुक्त जीवन भए पनि कुनै सन्देश नदेखिनु। तर नयाँ अध्ययनका अनुसार सम्भवतः ब्रह्माण्ड वास्तवमा सन्देशहरूले भरिएको हुन सक्छ, तर अन्तरिक्षीय मौसमका कारण ती संकेतहरू हामीले सुन्ने गरी स्पष्ट नआइरहेको हुन सक्छ।