काठमाडौं ।
एप प्रयोगको सन्दर्भमा भारत चरम उदाहरणको देश बनेको छ। बजार अनुसन्धान कम्पनी सेन्सर टावरको नयाँ प्रतिवेदनअनुसार विश्वभर सबैभन्दा धेरै एप डाउनलोड हुने मुलुक भारत नै रहे पनि उपभोक्ता खर्चको आधारमा भने भारत शीर्ष २० बजारमा पर्न सकेको छैन।
सन् २०२५ मा शीर्ष १० बजारमध्ये पाकिस्तानसँगै वार्षिक एप डाउनलोड वृद्धि देखाउने थोरै मुलुकमध्ये भारत पनि एक रहेको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
सन् २०२३ मा २५.९ अर्ब रहेको एप डाउनलोड संख्या २०२४ मा घटेर २४.६ अर्ब पुगेको थियो। तर २०२५ मा भारतले पुनः सुधार गर्दै २५.५ अर्ब एप डाउनलोड दर्ता गरेको छ। एआई र माइक्रोड्रामा एपहरूको लोकप्रियताका कारण प्रयोगकर्ताको संलग्नता पनि बढेको छ। प्रतिवेदनअनुसार, एपमा बिताइएको कुल समय २०२४ मा १.१३ ट्रिलियन घण्टाबाट बढेर २०२५ मा १.२३ ट्रिलियन घण्टा पुगेको छ।
श्रेणीगत वृद्धिको कुरा गर्दा सामाजिक सञ्जाल, सामाजिक मेसेन्जर र सुरक्षा एपहरूको डाउनलोड घटेका छन्। तर एआई असिस्टेन्ट, माइक्रोड्रामा एप, भिडियो सम्पादन एप, सामाजिक खोज तथा खाना र डेलिभरी एपहरूको डाउनलोड उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ।
विशेषगरी अत्यन्त छिटो किराना डेलिभरी सेवाको विस्तारले फुड र डेलिभरी एपहरूको डाउनलोडमा बढोत्तरी ल्याएको टेकक्रञ्चले उल्लेख गरेको छ।
भारतमा छोटो नाटक एपहरूको डाउनलोड संख्या ३५ करोडभन्दा बढीले बढेको छ भने एआई असिस्टेन्ट एपहरू ३४.६ करोडले बढेका छन्, जुन विश्वव्यापी प्रवृत्तिसँग मेल खाने तथ्य हो।
भारतमा प्रयोगकर्ताले २०२४ मा १९.८ करोड पटक जेनेरेटिभ एआई एप डाउनलोड गरेका थिए। यो संख्या २०२५ मा ह्वात्तै बढेर ६०.२ करोड पुगेको छ। यसको पहिलो कारण ओपनएआई र गुगलजस्ता कम्पनीहरूले नयाँ इमेज मोडेल सार्वजनिक गरेपछि एआई असिस्टेन्टको माग तीव्र रूपमा बढ्नु हो।
दोस्रो कारण, धेरै एआई कम्पनीहरूले बजार हिस्सा बढाउने उद्देश्यले भारतीय प्रयोगकर्ताका लागि आफ्ना प्रिमियम योजना निःशुल्क उपलब्ध गराउनु हो।
डाउनलोडको आधारमा च्याटजीपीटी सबैभन्दा धेरै डाउनलोड हुने जेनेरेटिभ एआई एप बनेको छ भने त्यसपछि क्रमशः गुगल जेमिनी, पर्प्लेक्सिटी र ग्रोक रहेका छन्। ओपनएआईको च्याटजीपीटी समग्र एप डाउनलोड र्याङ्किङमा पनि माथि उक्लिएको छ र डाउनलोडको हिसाबले इन्स्टाग्रामभन्दा ठीक पछाडि रहेको प्रतिवेदनले देखाएको छ।
माइक्रोड्रामा श्रेणीले २०२५ मा विश्वव्यापी रूपमा र भारतमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि देखाएको छ। भिडियो स्ट्रिमिङ श्रेणीमा कुकु टीभी पहिलो, स्टोरी टीभी तेस्रो, क्विक टीभी पाँचौँ र ड्याशरील्स आठौँ स्थानमा रहेका छन्।
कुकु टीभीको मूल कम्पनीले गत शरद ऋतुमा ग्रानाइट एसियाको नेतृत्वमा ८५ मिलियन डलरको सिरिज सी लगानी जुटाएको थियो र यो एप विश्वव्यापी रूपमा पनि उक्त श्रेणीको चौथो स्थानमा पुगेको छ।
गत नोभेम्बरमा शेयरच्याटका सह–संस्थापक मनोहर चरणले सीएनबीसीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा क्विकटीभी प्लेटफर्ममा ४ करोडभन्दा बढी प्रयोगकर्ताले माइक्रोड्रामा सामग्री हेरिरहेको बताएका थिए। उद्योग विज्ञहरूले भारतको माइक्रोड्रामा बजार २०३० सम्ममा दर्जनौँ अर्ब डलरको आकारमा पुग्न सक्ने अनुमान गरिसकेका छन्।
यस श्रेणीको उछालको एउटा प्रमुख संकेत के हो भने गत वर्षको तेस्रो त्रैमासिकपछि भारतमा प्रयोगकर्ताले नेटफ्लिक्स र जियोहटस्टारजस्ता ओटीटी स्ट्रिमिङ एपभन्दा बढी छोटो नाटक एप डाउनलोड गरेका छन्।
यसैबीच भारतको स्वदेशी एप उद्योग पनि विस्तार हुँदै गएको देखिन्छ। स्थानीय विकासकर्ताबाट हुने एप डाउनलोडको हिस्सा ३३.९१ प्रतिशतबाट बढेर ३६.५२ प्रतिशत पुगेको छ। तर इन–एप खरिदबाट हुने आम्दानीको हिस्सा भने स्थिर रहेकाले यो वृद्धि मनोरञ्जनभन्दा पनि क्विक कमर्स, सरकारी सेवा र वित्तीय एपहरूको डाउनलोड बढेका कारण भएको हुन सक्ने प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।
प्रकाशित: ९ माघ २०८२, शुक्रबार
