काठमाडौं ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले क्षुद्रग्रहबाट संकलन गरिएका पदार्थहरू लामो समयसम्मको अन्तरिक्ष मिसनमा खटिएका अन्तरिक्षयात्रीहरूको आवश्यकताहरूलाई पूरा गर्न प्रयोग गर्न सकिने सुझाव दिएका छन्।
वेस्टर्न युनिभर्सिटीको इन्स्टिच्युट फर अर्थ एन्ड स्पेस एक्स्प्लोरेशनका अनुसन्धानकर्ताहरूले क्षुद्रग्रहहरूमा पाइने जैविक यौगिक र सूक्ष्मजीवहरूलाई प्रयोग गरेर खाद्य सामग्री उत्पादन गर्ने एउटा नयाँ विधि पहिचान गरेका छन्।
उनीहरूको प्रस्तावित प्रक्रियाले सौरमण्डलको बाहिरी भागहरूमा— वा अझ पर— पुग्ने भविष्यका अन्तरिक्ष यात्राहरूका लागि पर्याप्त खाद्यान्न कसरी प्याक गर्ने भन्ने चुनौतीलाई सम्बोधन गर्ने स्पेस डटकमले उल्लेख गरेको छ।
“सौरमण्डलको गहिराइसम्म अन्वेषण गर्न, पृथ्वीबाट हुने पुनःआपूर्ति आपूर्तिमा कम निर्भर हुनुपर्नेछ,” अनुसन्धानको नेतृत्व गरेका एरिक पिल्स सहितका अनुसन्धानकर्ताहरूले भनेका छन्।
हाल, अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (आईएसएस) मा कार्यरत अन्तरिक्षयात्रीहरू पृथ्वीबाट हुने पुनःआपूर्ति मिशनहरूमा निर्भर छन्, जसको खर्च उच्च र व्यवस्थापन जटिल हुन्छ।
यद्यपि अन्तरिक्षमा खेती सम्भव भए पनि त्यो प्रक्रिया पनि जटिल छ। त्यसैले अनुसन्धानकर्ताहरूले स्थानीय रूपमा खाद्य स्रोतको रूपमा स्पेसका ढुंगाहरू अर्थात् क्षुद्रग्रहलाई प्रयोग गर्ने सुझाव दिएका छन्।
उनको समाधानले क्षुद्रग्रहहरूमा पाइने जैविक यौगिकहरूलाई अक्सिजन-मुक्त वातावरणमा उच्च तापमान प्रयोग गरेर तोड्नुपर्नेछ— यस प्रक्रियालाई पाइरोलाइसिस भनिन्छ।
अध्ययनका अनुसार यस प्रक्रियाबाट प्राप्त हुने हाइड्रोकार्बनलाई सूक्ष्मजीवहरूलाई खुवाउन सकिन्छ, जसले जैविक सामग्रीलाई उपभोग गरेर मानवको पोषणको लागि मूल्यवान् जैविक वस्तु उत्पादन गर्नेछन्।
अनुसन्धानकर्ताहरूले कार्बोनेस चोंड्राइट्स भन्ने विशेष प्रकारको क्षुद्रग्रहहरूमा ध्यान केन्द्रित गरेका छन्, जसमा १०.५% सम्म पानी र पर्याप्त मात्रामा जैविक पदार्थ पाइन्छ।
यसमा बेनु जस्ता क्षुद्रग्रहहरू समावेश छन्, जुन २०१८ मा नासाको OSIRIS-REx मिशनले नमूना संकलन गर्नका लागि भ्रमण गरेको थियो। त्यो मिशनले २०२३ को सेप्टेम्बरमा पृथ्वीमा वैज्ञानिक अनुसन्धानको लागि क्षुद्रग्रहको टुक्राहरू ल्याएको थियो।
तर वास्तविक क्षुद्रग्रहका नमूनासँग काम गर्नुअघि हालको अध्ययनले प्रस्तावित विधिहरू प्रयोग गरेर उत्पादन गर्न सकिने सम्भावित खाद्य मात्रा र ती मात्राहरू प्राप्त गर्नका लागि आवश्यक पर्ने कुल क्षुद्रग्रह सामग्रीको गणना गरेको छ।
स्पेस डटकमले उल्लेख गरे अनुसार संक्षेपमा बेनु जस्ता क्षुद्रग्रहहरूबाट लगभग ५० देखि ६,५५० मेट्रिक टन खाद्य जैविक पदार्थ उत्पादन गर्न सकिन्छ जसले ६०० देखि १७,००० अन्तरिक्षयात्री जीवन वर्षहरू को लागि पर्याप्त क्यालोरी प्रदान गर्छ भन्ने अनुसन्धानकर्ताहरूको अनुमान छ।
न्यूनतम उत्पादन भनेको केवल अलिफ्याटिक हाइड्रोकार्बन लाई खाद्यमा रूपान्तरण गर्न आधारित छ, जबकि अधिकतम उत्पादनका लागि सबै अघुलनशील जैविक पदार्थहरूको प्रयोग गर्न आवश्यक हुन्छ।
त्यसैले, क्षुद्रग्रहहरूमा खनन गर्नाले सिद्धान्तमा लामो अवधिको अन्तरिक्ष यात्रालाई क्रान्तिकारी बनाउन सक्छ, किनभने यसले अन्तरिक्षयात्रीहरूलाई पृथ्वीबाट ठूलो मात्रामा खाद्य सामग्री लिएर जानु पर्ने आवश्यकता हटाउनेछ र स्थानिय स्रोतको खाद्यमा निर्भर हुन अनुमति दिनेछ।
तर थप अध्ययनहरूले यस्तो मिशनको दौरान क्षुद्रग्रहहरू कसरी खानी गर्ने र प्रशोधन गर्ने र त्यसबाट प्राप्त खाद्य पदार्थ उपभोग योग्य र स्वादिष्ट हुने कुरा अन्वेषण गर्न आवश्यक छ।
“यी नतिजाहरूका आधारमा, क्षुद्रग्रहमा पाइने कार्बनलाई सौरमण्डलको अन्वेषण गर्दै गरेका मानिसहरूको लागि वितरण गरिएका खाद्य स्रोतको रूपमा प्रयोग गर्ने यो दृष्टिकोण आशाजनक देखिन्छ, तर भविष्यको कामको लागि पर्याप्त क्षेत्रहरू छन्,” अध्ययनले भनिएको छ।
उनीहरूको अध्ययनको निष्कर्षहरू अक्टोबर ३ मा इन्टरनेशनल जर्नल अफ एस्ट्रोबायोलोजीमा प्रकाशित भएका छन्।
प्रकाशित: २७ आश्विन २०८१, आईतवार
