काठमाडौं ।
चीनले राष्ट्रिय सुरक्षाको कारण देखाउँदै सौर्य उपकरण उत्पादनमा प्रयोग हुने १२ वटा प्रविधिको निर्यातमा नियन्त्रण गर्ने प्रस्ताव ल्याएको छ। यो कृत्रिम बुद्धिमता र जैवप्रविधिसमेत समेटिएको व्यापक संशोधनको एक हिस्सा हो।
चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले शुक्रबार जारी गरेको विज्ञप्तिमा फोटोभोल्टिक प्रविधिलाई देशको निर्यात नियन्त्रण सूचीमा थप्ने प्रस्ताव गरिएको जनाएको छ। सौर्य प्रविधि अन्तरिक्ष तथा राष्ट्रिय रक्षाजस्ता संवेदनशील क्षेत्रमा बढ्दो रूपमा प्रयोग हुन थालेकाले यसको निगरानी थप आवश्यक भएको मन्त्रालयले बताएको छ।
रोयटर्सले अप्रिलमा जनाएअनुसार चिनियाँ अधिकारीहरूले उन्नत सौर्य प्यानल उत्पादन प्रविधिको निर्यातमा सम्भावित नियन्त्रणबारे उत्पादकहरूसँग प्रारम्भिक छलफल गरेका थिए। यस कदमले अमेरिकामा उत्पादन विस्तार गर्ने टेस्लाजस्ता कम्पनीको योजनामा असर पार्न सक्छ।
चीनले भारतमा पनि सौर्य उपकरण उत्पादनसम्बन्धी प्रविधिको निर्यातमा नियन्त्रण गरेको रोयटर्सले जनाएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार भारतले आफ्नै उत्पादन क्षमता बढाउँदै चीनमाथिको निर्भरता घटाउन खोजिरहेका बेला चीनले सौर्य प्रविधिमा आफ्नो प्रभुत्व कायम राख्न खोजिरहेको छ।
चीनको वाणिज्य मन्त्रालयले भनेको छ, “प्रविधि नियन्त्रणबाहिर जाने वा अनुचित रूपमा प्रसार हुने जोखिम रोक्नुका साथै विज्ञान तथा प्रविधिको क्षेत्रमा हुने सामान्य अन्तर्राष्ट्रिय आदानप्रदान र सहकार्यलाई सुरक्षित राख्नु निर्यात नियन्त्रणको उद्देश्य हो।”
निर्यात नियन्त्रणसम्बन्धी सूची औपचारिक रूपमा अद्यावधिक नभएसम्म निर्यातकर्ताले निश्चित प्रविधि विदेशमा हस्तान्तरण गर्दा त्यसको दर्ता गराउनुपर्नेछ। यस प्रस्तावमाथि सार्वजनिक राय दिने समयसीमा नोभेम्बर १५ सम्म तोकिएको छ।
चीनले केही पातला वेफर, पेरोभ्स्काइट र ट्यान्डम सोलार सेल तथा ठूलो परिमाणमा फ्लुइडाइज्ड-बेड प्रविधिबाट पोलिसिलिकन उत्पादन गर्न प्रयोग हुने प्रविधिको निर्यातमा प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्ताव गरेको छ।
पेरोभ्स्काइट सौर्य प्रविधिको विकास भइरहेको एउटा प्रकार हो, जसले सूर्यको प्रकाशलाई विद्युत्मा रूपान्तरण गर्ने क्षमता बढाउन सक्छ। ट्यान्डम सोलार सेलमा पेरोभ्स्काइट र सिलिकनका तहहरू प्रयोग गरिन्छ, जसले सूर्यको प्रकाशको बढी हिस्सा उपयोग गर्न मद्दत गर्छ।
सौर्य प्यानल उत्पादनको प्रमुख कच्चा पदार्थ पोलिसिलिकन उत्पादन गर्न प्रयोग हुने फ्लुइडाइज्ड-बेड प्रविधि प्रचलित सिमेन्स प्रक्रियाभन्दा सस्तो र ऊर्जा-कुशल छ।
चीनले टोपकन, एचजेटी र एक्सबीसी लगायतका उन्नत सौर्य सेल उत्पादन प्रविधिको निर्यातमा पनि नियन्त्रण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ। तर, यी प्रविधिको निर्यातमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्ताव भने गरिएको छैन।
प्रकाशित: २ कार्तिक २०८३, सोमबार
