काठमाडौं ।
बाढी तथा पहिरोजस्ता विपद्मा परेर बेपत्ता भएका व्यक्तिको शव भेटिए पनि अनुहार वा शारीरिक अवस्थाबाट पहिचान गर्न कठिन हुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा शव वा शरीरका अंगबाट डीएनए परीक्षण गरेर पहिचान गर्ने प्रक्रिया अपनाइन्छ।
राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्रले सार्वजनिक गरेको सूचनाअनुसार बाढीका कारण आफन्तजन फेला नपरी हराइरहेका नेपाली तथा विदेशी नागरिकका शव वा शरीरका कुनै अंग डीएनए परीक्षणमार्फत पहिचान गर्न आवश्यक व्यवस्था गरिएको छ।
डीएनए परीक्षण कसरी हुन्छ?
डीएनए परीक्षणका लागि पहिलो चरणमा पहिचान गर्नुपर्ने शव वा शरीरको अंगबाट डीएनए नमुना संकलन गरिन्छ। त्यसपछि प्रयोगशालामा नमुनाबाट डीएनए निकालेर त्यसमा रहेका निश्चित आनुवंशिक विशेषता अर्थात् डीएनए प्रोफाइल तयार गरिन्छ।
त्यसपछि शवबाट प्राप्त डीएनए प्रोफाइललाई सम्भावित आफन्तको डीएनए प्रोफाइलसँग तुलना गरिन्छ। दुई नमुनामा रहेका धेरैवटा आनुवंशिक सूचक मिलेको अवस्थामा ती व्यक्तिबीचको जैविक सम्बन्ध पुष्टि गर्न सकिन्छ। यसरी शवको पहिचान गर्न डीएनए परीक्षण वैज्ञानिक आधार बन्न सक्छ।
आफन्तको नमुना पनि चाहिन्छ
बाढीमा हराएका व्यक्तिको पहिचान गर्न नेपालमा रहेका आफन्तबाट पनि डीएनए नमुना संकलन गरिन्छ। सूचनाअनुसार हराइरहेको व्यक्तिको फर्स्ट डिग्री रिलेटिभ अर्थात् आमा, बुबा, छोरा वा छोरीमध्ये एक जनाको फ्रेश ताजा रगतको नमुना आवश्यक हुन्छ।
यसको अर्थ हराइरहेको व्यक्तिको शवबाट निकालिएको डीएनएलाई उसको नजिकको जैविक आफन्तको डीएनएसँग तुलना गरेर सम्बन्ध पुष्टि गरिन्छ।
उदाहरणका लागि, बाढीमा हराएको व्यक्तिको शव भेटियो तर पहिचान हुन सकेन भने त्यस व्यक्तिको शरीरबाट डीएनए नमुना निकालेर सम्भावित आमाबुबा वा छोराछोरीको डीएनए नमुनासँग तुलना गर्न सकिन्छ।
विदेशमा रहेका आफन्तले पनि सहयोग गर्न सक्ने
हराइरहेको व्यक्तिका आमा, बुबा, छोरा वा छोरी विदेशमा रहेको अवस्थामा पनि प्रक्रिया रोकिँदैन। सूचनाअनुसार विदेशमा रहेका फर्स्ट डिग्री रिलेटिभ मध्ये कुनै एक जनाले विदेशमै डीएनए प्रोफाइलिङ गराउन सक्छन्।
त्यसरी तयार भएको डीएनए प्रोफाइलको सफ्ट कपी नेपाल प्रहरीको आधिकारिक इमेलमा पठाउन सकिने व्यवस्था गरिएको छ। यसका लागि [email protected] मा पठाउन सकिने सूचनामा उल्लेख छ।
नेपालमा कहाँ सम्पर्क गर्ने?
नेपालमा रहेका आफन्तले पासपोर्ट साइजको २ प्रति फोटोसहित नेपाल प्रहरी अस्पताल, महाराजगञ्जको प्याथोलोजी ल्याब, काठमाडौं वा नजिकको जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा सम्पर्क गर्न सक्ने सूचनामा उल्लेख छ।
यसरी संकलन गरिएको आफन्तको नमुना र पहिचान हुन नसकेको शवबाट प्राप्त नमुनाको डीएनए प्रोफाइल तुलना गरिन्छ। डीएनए प्रोफाइल मिलेको आधारमा शवको पहिचान सुनिश्चित गर्ने उद्देश्यले यो प्रक्रिया सञ्चालन गरिएको हो।
बाढी, पहिरो तथा अन्य विपद्का कारण ठूलो संख्यामा मानिस हराउने र शव भेटिए पनि पहिचान गर्न कठिन हुने अवस्थामा डीएनए परीक्षणले परिवारलाई आफन्तको वास्तविक पहिचान पुष्टि गर्न सहयोग पुर्याउँछ।
प्रकाशित: १५ भाद्र २०८३, सोमबार
