काठमाडौं ।
यदि तपाईंले आफ्ना साना बच्चाहरूलाई हेर्नका लागि स्मार्टफोन दिनुहुन्छ भने, तपाईंले तिनीहरूलाई मानसिक कमजोरीतर्फ धकेल्दै हुनुहुन्छ। स्मार्टफोनको लामो समयसम्म सम्पर्कमा रहनु उनीहरूको भविष्यको मानसिक स्वास्थ्यको लागि जिम्मेवार हुन सक्छ।
हालैको एक अध्ययनले सानै उमेरमा बच्चाहरूमा अत्यधिक स्मार्टफोन प्रयोगको प्रभावहरू प्रकट गरेको छ। स्मार्टफोनको अत्यधिक सम्पर्कले उनीहरूको स्मरणशक्ति र शैक्षिक प्रदर्शनमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ।
सिंगापुरका अनुसन्धानकर्ताहरूले बाल्यकालमा अत्यधिक स्क्रिन समयको खराब प्रभावहरूको बारेमा छलफल गर्ने एउटा नयाँ अध्ययन गरेका छन्।
साइन्स डेलीका अनुसार, इन्सर्म र नेशनल युनिभर्सिटी अफ सिंगापुरका अनुसन्धानकर्ताहरूले गरेको यो अध्ययनले बाल्यकालको स्क्रिन समय र पछिल्ला वर्षहरूमा संज्ञानात्मक प्रदर्शन बीचको चिन्ताजनक सम्बन्ध प्रकट गरेको छ। अध्ययनमा ५०२ बालबालिकालाई समावेश गरिएको र अनुगमन गरिएको थियो। अध्ययनले प्रत्येक बच्चाले फरक उमेरमा बिताएको स्क्रिन समयको मात्राको अनुगमन गरेको थियो।
नतिजाहरूले बच्चाको विकासको महत्त्वपूर्ण वर्षहरूमा अत्यधिक स्क्रिन समयले महत्त्वपूर्ण प्रभाव पारेको देखाएको छ। ९ वर्षको उमेरसम्ममा खराब शैक्षिक प्रदर्शन र १०.५ वर्षको उमेरसम्ममा स्मरणशक्ति कमजोरी बीच स्क्रिन समयको महत्त्वपूर्ण सम्बन्ध रहेको पाइएको छ।
वर्ल्ड जर्नल अफ पेडियाट्रिक्समा प्रकाशित अनुसन्धानले स्क्रिन समय महत्त्वपूर्ण रहेको सुझाव दिन्छ।
अध्ययनले मस्तिष्क विकासमा स्क्रिन समयको दीर्घकालीन प्रभावलाई राम्रोसँग बुझ्न विभिन्न उमेरहरूमा स्क्रिन प्रयोगको विश्लेषण गर्यो। विशेष गरी, यसले कुल स्क्रिन समयलाई मात्र ध्यान केन्द्रित गर्नुको सट्टा मस्तिष्क विकासमा दीर्घकालीन प्रभावलाई राम्रोसँग बुझ्न ६ फरक उमेरहरूमा स्क्रिन प्रयोगको विश्लेषण गरेको थियो।
अध्ययनले पत्ता लगायो कि १ वर्षको उमेरमा स्क्रिनको अगाडि बढी समय बिताउने बच्चाहरूले पछि जीवनमा कमजोर शैक्षिक प्रदर्शन र कमजोर काम गर्ने स्मरणशक्ति अनुभव गर्न सक्छन्।
यसबाहेक, ६ वर्षको उमेरका बच्चाहरूमा स्क्रिन प्रयोगको समान नकारात्मक प्रभावहरू अवलोकन गरिएको थियो। यसले सुझाव दिन्छ कि बाल्यकाल र प्रारम्भिक स्कूल वर्षहरू स्क्रिन एक्सपोजरको लागि विशेष गरी संवेदनशील अवधिहरू हुन्। यी समयमा बच्चाहरूलाई अत्यधिक स्क्रिन टाइमको सम्पर्कमा राख्नाले उनीहरूको मस्तिष्क विकासमा बाधा पुर्याउन सक्छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार, नतिजाहरूले बालबालिकाको स्क्रिन एक्सपोजरको लागि “न्यून राम्रो हुन्छ” भन्ने सामान्य सिद्धान्तलाई समर्थन गर्दछ। प्रत्येक दिन हेराइको अतिरिक्त घण्टाले प्रत्येक बच्चामा स्पष्ट प्रभाव नपार्न सक्छ, तर सम्पूर्ण जनसंख्यामा अपेक्षाकृत सानो परिवर्तनले अझै पनि अर्थपूर्ण संख्यामा बालबालिकाहरूलाई कमजोर शैक्षिक नतिजातर्फ सार्न सक्छ।
त्यसैले स्क्रिन हेराइ कम गर्ने प्रयासहरू सबैभन्दा उपयोगी हुन सक्छन् जब तिनीहरू बाल्यकालमा सुरु हुन्छन् र बच्चाहरू स्कूल प्रवेश उमेर नजिकिँदै जाँदा बलियो बनाइन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले यो पनि चेतावनी दिन्छन् कि स्क्रिन अवधिले मात्र पूर्ण तस्वीर खिच्दैन।
भविष्यका अध्ययनहरूले बालबालिकाले हेर्ने सामग्रीको गुणस्तर, प्रयोग भइरहेको डिभाइसको प्रकार, र आमाबाबुले आफ्ना बच्चाहरूसँगै हेर्छन् कि हेर्दैनन् भन्ने आधारमा विकासात्मक परिणामहरू फरक छन् कि छैनन् भनेर अनुसन्धान गर्नुपर्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओ) र अमेरिकन एकेडेमी अफ पेडियाट्रिक्सले १८-२४ महिना नपुग्दै स्क्रिन प्रयोग नगर्न र २ देखि ५ वर्ष उमेरका बालबालिकालाई प्रतिदिन एक घण्टाभन्दा कममा मोबाइल समय सीमित गर्न सिफारिस गर्छन्।
प्रकाशित: १४ भाद्र २०८३, आईतवार
