काठमाडौं ।
अमेरिकी कम्पनी स्पेसएक्सको फाल्कन–९ रकेटको करिब ४ टन तौल भएको भाग चन्द्रमाको सतहमा आज ठोक्किएको विश्वास गरिएको छ।
नेपाली समयअनुसार बुधबार करिब १२ बजेर २० मिनेटतिर फाल्कन–९ रकेटको दोस्रो चरणको भाग चन्द्रमाको पश्चिमी क्षेत्रमा रहेको आइन्स्टाइन क्रेटर नजिक ठोक्किएको विश्वास गरिएको छ। यो वस्तु करिब ८ हजार ६ सय ९० किलोमिटर प्रतिघण्टाको गतिमा चन्द्रमामा पुग्ने यसअघि अनुमान गरिएको थियो।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यति तीव्र गतिमा भएको ठक्करले चन्द्रमाको सतहमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ। यसबाट करिब २७ मिटर चौडा र करिब ५ मिटर गहिरो खाडल बन्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। ठक्करपछि चन्द्रमाको सतहबाट धुलो र चट्टानका साना कणहरू अन्तरिक्षमा फैलिनेछन्।
रकेट दुर्घटनास्थल आइन्स्टाइन क्रेटरको नजिक छ, जुन चन्द्रमाको त्यो भागमा पर्दछ जहाँ दिनको प्रकाश आउँछ।
नेपाली समयअनुसार आज दिउँसो १२:२० बजेतिर भएको भनिएको टक्कर सामान्य आँखाले देख्न नसकिने थियो तर एक टेलिस्कोप अपरेटरले चिलीबाट “उत्साहजनक प्रारम्भिक नतिजा” पत्ता लागेको बताएको बीबीसीले रिपोर्टमा भनेको छ।
चन्द्रमामा ठोक्किएको रकेटको माथिल्लो चरण पाँच तल्ले भवनको आकारको छ, र पृथ्वीमा कम्तिमा ४,००० किलोग्राम (८,८०० पाउण्ड) को द्रव्यमान छ।
यो ब्रह्माण्डीय दुर्घटना र यसले छोडेको क्रेटरको स्पष्ट तस्वीर प्राप्त गर्न समय लाग्नेछ, सम्भावित रूपमा घण्टादेखि हप्तासम्म प्रशोधन चल्ने बताईएको छ।
दुर्घटनालाई “चन्द्रमामा गरिएको राम्रो सानो प्रयोग” भनेर वर्णन गरिएको भए तापनि, अनियन्त्रित टक्करहरूमा वृद्धिले भविष्यको अन्तरिक्ष अन्वेषणको लागि खतरा निम्त्याउने चिन्ता पनि व्यक्त गरिएको छ।
बीबीसीका अनुसार, नासाका प्रवक्ता जिमी रसेल भन्छन् कि अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सीले यो घटनाबाट चन्द्रमाको डाटा सङ्कलन गर्न र अन्तरिक्षमा वस्तुहरू ट्र्याक गर्ने प्रविधिहरू थप परिष्कृत गर्न चाहेको बताएका छन्।
यो रकेटको भाग सन् २०२५ मा स्पेसएक्सको फाल्कन–९ रकेटमार्फत अन्तरिक्षमा पठाइएको थियो। त्यसबेला यसले फायरफ्लाइ एयरोस्पेसको ‘ब्लु घोस्ट’ चन्द्र अभियान र जापानी कम्पनी आइस्पेसको ल्यान्डरलाई अन्तरिक्षमा पुर्याउने काम गरेको थियो।
तर अभियानपछि रकेटको दोस्रो चरण पृथ्वीको वायुमण्डलमा फर्कन सकेन। इन्धन सकिएपछि त्यसलाई नियन्त्रण गर्ने सम्भावना पनि समाप्त भयो। त्यसपछि सौर्य गतिविधि र चन्द्रमाको गुरुत्वाकर्षणको प्रभावले यसको मार्ग परिवर्तन हुँदै अन्ततः चन्द्रमातर्फ पुगेको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
स्पेसएक्सले भने यो कुनै योजनाबद्ध चन्द्र अवतरण नभएको स्पष्ट पारेको छ। कम्पनीका अनुसार यो एउटा अनियन्त्रित अन्तरिक्ष वस्तुको प्राकृतिक कक्षीय यात्राको परिणाम हो।
यस घटनाले चन्द्रमाको सतहमा बन्ने नयाँ खाडल, उड्ने धुलो र चट्टानका कणहरूको अध्ययनले भविष्यका चन्द्र अभियानका लागि महत्वपूर्ण जानकारी उपलब्ध गराउने अपेक्षा गरिएको छ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो ठक्करले पृथ्वीलाई खतरा छैन। यो घटना चन्द्रमाको सतहमा सीमित रहनेछ र पृथ्वीमा कुनै प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने छैन। यो चन्द्रमाको सतह र अन्तरिक्ष फोहोरबारे अध्ययन गर्ने दुर्लभ अवसर बन्नेछ।
नासाको लुनार रिकोनिसेन्स अर्बिटर र दक्षिण कोरियाको दानुरी चन्द्र अर्बिटरले यो घटनाको अघिपछि चन्द्रमाको सतहको तस्बिर खिच्ने तयारी गरेका छन्।
प्रकाशित: २० श्रावण २०८३, बुधबार
