काठमाडौं ।
अमेरिकी राज्य टेनेजीले मेटा प्लेटफर्म्सले किशोरकिशोरीमाथि इन्स्टाग्रामको प्रभावसम्बन्धी आफ्नै आन्तरिक अनुसन्धानलाई बेवास्ता गर्दै युवा प्रयोगकर्ताबाट बढी नाफा कमाउने प्रयास गरेको आरोप लगाएको छ।
टेनेजीको राज्य अदालतमा सोमबार सुरु भएको सात हप्ते सुनुवाइको प्रारम्भिक बहसमा राज्यका वकिलहरूले मेटाका अनुसन्धानकर्ताहरूले बारम्बार केही किशोरकिशोरी इन्स्टाग्राम अत्यधिक प्रयोग गर्न थालेको, जसका कारण खानपानसम्बन्धी समस्या, डिप्रेसन र आत्महानिसम्मका समस्या देखिएको चेतावनी दिएको बताएका छन्।
तर ती चेतावनीका बाबजुद पनि मेटाले अटोप्ले, नोटिफिकेसन र इन्फिनिट स्क्रोलजस्ता सुविधाहरू हटाएन, जुन किशोरकिशोरीलाई लामो समयसम्म इन्स्टाग्राममा राख्न र बढी विज्ञापन देखाउन डिजाइन गरिएको राज्यको दावी छ।
रोयटर्सका अनुसार मेटाका वकिलले भने कम्पनीले इन्स्टाग्राममा किशोरकिशोरीले सामना गर्ने जोखिम र आफूले फेला पारेका हानिकारक सामग्रीबारे पारदर्शी रूपमा जानकारी दिएको बताए। उनका अनुसार कम्पनीले समस्या पत्ता लगाएर समाधान गर्न निरन्तर काम गरिरहेको छ।
टेनेजीका महान्यायाधिवक्ता जोनाथन स्क्रमेट्टीको कार्यालयले दायर गरेको मुद्दामा आर्थिक जरिवाना र इन्स्टाग्रामका किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पार्ने भनिएका पक्षहरू परिवर्तन गर्न अदालतको आदेश माग गरिएको छ।
यदि जुरीले मेटालाई दोषी ठहर गरेमा मुद्दा दोस्रो चरणमा प्रवेश गर्नेछ। त्यसपछि सुनुवाइको नेतृत्व गरिरहेका न्यायाधीश रसल पर्किन्सले कम्पनीलाई आर्थिक जरिवाना लगाउने र किशोरकिशोरीका लागि इन्स्टाग्रामलाई सुरक्षित बनाउन आवश्यक परिवर्तन गर्न आदेश दिने वा नदिने निर्णय गर्नेछन्।
सुनुवाइका क्रममा राज्यका वकिल टम कार्टमेलले स्मार्टफोनमा आउने नोटिफिकेसनको परिचित ध्वनि बजाउँदै यस्तो अनियमित सूचनाले डोपामिनको प्रभाव बढाएर लत बस्न मद्दत गर्ने र यसको असर विशेषगरी बालबालिकाको मस्तिष्कमा बढी पर्ने बताए।
कार्टमेलले मेटाले किशोरकिशोरीलाई आफ्नो प्लेटफर्म किन यति आकर्षक लाग्छ भन्ने मस्तिष्क विज्ञानबारे राम्रोसँग बुझेको दावी गरे।
उनले सन् २०१७ को मेटाको एउटा आन्तरिक दस्तावेज पनि प्रस्तुत गर्दै त्यसमा नोटिफिकेसन र इन्फिनिट स्क्रोलजस्ता सुविधा “स्वास्थ्यका लागि स्वभावतः प्रतिकूल” रहेको र कम्पनीले यसबारे सार्वजनिक चेतावनी दिनुपर्ने उल्लेख गरिएको बताए।
“त्यो चेतावनी कहिल्यै दिइएन,” कार्टमेलले भने।
मेटाका वकिल केभिन हफले भने राज्यले उद्धृत गरेका यस्ता दस्तावेजहरूले कम्पनीले आफ्ना प्लेटफर्ममा रहेका समस्या पहिचान गरी सुधार गर्ने प्रयास गरिरहेको प्रमाणित गर्ने बताए।
उनका अनुसार मेटाले इन्स्टाग्रामको समस्याजन्य प्रयोग सीमित गर्न विभिन्न उपकरण विकास गरेको छ र शिक्षक तथा अभिभावकलाई किशोरकिशोरीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न सहयोग गरिरहेको छ।
हफले जुरीलाई आत्महत्या, बाल शोषण र लतजस्ता सामाजिक समस्याको सम्पूर्ण जिम्मेवारी मेटामाथि मात्रै थोपर्न मिल्छ वा मिल्दैन भन्ने विषयमा विचार गर्न आग्रह गरे। उनले किशोरकिशोरीलाई अनलाइन सुरक्षित राख्नु साझा जिम्मेवारी भएको बताए।
अमेरिकाका झण्डै सबै राज्यले मेटाका प्लेटफर्महरूले बालबालिकामा पारेको कथित प्रभावलाई लिएर कम्पनीविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका छन्। तीमध्ये दुई दर्जनभन्दा बढी मुद्दा सान फ्रान्सिस्कोमा एउटै बहु-जिल्ला मुद्दाका रूपमा एकीकृत गरिएको छ भने अन्य धेरै राज्यले आफ्नै अदालतमा छुट्टाछुट्टै मुद्दा चलाइरहेका छन्। यसबाहेक मेटा र अन्य सामाजिक सञ्जाल कम्पनीविरुद्ध व्यक्तिगत प्रयोगकर्ता तथा विद्यालय जिल्लाहरूले पनि हजारौं मुद्दा दायर गरेका छन्।
टेनेजीको यो मुद्दा जुरीसम्म पुगेको दोस्रो राज्यस्तरीय मुद्दा हो। यसअघि यस वर्ष न्यू मेक्सिकोको एक जुरीले मेटालाई दोषी ठहर गर्दै ३७ करोड ५० लाख डलर जरिवाना तिर्न आदेश दिएको थियो। त्यहाँ थप आर्थिक जरिवाना र फेसबुक, इन्स्टाग्राम तथा व्हाट्सएपमा परिवर्तन गर्नुपर्ने आदेशबारे न्यायाधीशले अझै निर्णय गरिरहेका छन्।
प्रकाशित: १४ श्रावण २०८३, बिहीबार
