एक्सएआईको विद्युत् परियोजनाबाट हुने प्रदूषणको सबैभन्दा बढी असर अश्वेत समुदायमा

काठमाडौं ।

अमेरिकाको टेनेजी राज्यमा इलन मस्कको एक्सएआईले सञ्चालन गरिरहेको अनुमति नलिएको विद्युत् परियोजनाबाट हुने प्रदूषणको सबैभन्दा बढी असर अश्वेत समुदायमा परेको एक रोयटर्स विश्लेषणले देखाएको छ।

रोयटर्सका अनुसार मस्कको कृत्रिम बुद्धिमत्ता कम्पनी एक्सएआईले टेनेसीस्थित आफ्नो कोलोसस २ डाटा सेन्टर परियोजनाका लागि संघीय स्वच्छ हावा अनुमति नलिई सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेभन्दा धेरै ग्यास टर्बाइन जडान गरेको छ।

नियामक निकाय र एक्सएआईका प्रतिनिधिबीच भएको पत्राचारअनुसार कम्पनीले संघीय स्वच्छ हावा अनुमति नलिई कोलोसस २ परियोजनाका लागि ५९ वटा प्राकृतिक ग्यास टर्बाइन जडान गरेको छ।

टर्बाइनबाट हुन सक्ने उत्सर्जन संघीय अनुमति आवश्यक पर्ने सीमाभन्दा धेरै माथि रहेको र त्यसको असर पहिलेदेखि नै फोक्सोसम्बन्धी रोगको उच्च दर झेलिरहेका मुख्यतः अश्वेत समुदाय बसोबास गर्ने क्षेत्र नजिक पर्ने सरकारी तथ्यांक र नियामकसँग भएको पत्राचारमा आधारित रोयटर्सको विश्लेषणले देखाएको छ।

यसअघि सार्वजनिक नभएको यो तथ्यले एआई डाटा सेन्टरका कारण तीव्र रूपमा बढिरहेको विद्युत् माग पूरा गर्न कम्पनीहरूले वातावरणीय निगरानीभन्दा छिटो गतिमा ग्रिडबाहिरका विद्युत् केन्द्र निर्माण गरिरहेको र त्यसले जनस्वास्थ्यमा ठूलो जोखिम निम्त्याउन सक्ने देखाएको छ।

रोयटर्सले पहिचान गरेका अनुमति नलिएका टर्बाइनको संख्या एक्सएआईले सार्वजनिक रूपमा स्वीकार गरेभन्दा झन्डै दोब्बर हो। कम्पनीले यसअघि जनवरीसम्म कोलोसस २ का लागि अनुमति नलिएका २७ वटा टर्बाइन सञ्चालनमा रहेको जनाएको थियो र त्यसका लागि अनुमति आवश्यक नरहेको दाबी गरेको थियो। ५९ मध्ये कम्तीमा ५७ वटा टर्बाइन डाटा सेन्टर रहेको टेनेसीको सीमापार मिसिसिपी राज्यमा रहेका छन्।

रोयटर्सका अनुसार एक्सएआईका यी टर्बाइन अमेरिका भर प्रस्ताव गरिएका वा निर्माणाधीन डाटा सेन्टरका ग्रिडबाहिरका धेरै विद्युत् परियोजनामध्येका हुन्। रोयटर्सका अनुसार स्थानीय निकायले यस्ता परियोजनालाई प्रायः केही हप्ता वा महिनामै स्वीकृति दिने गरेका छन्, जबकि ग्रिडमा जोडिने यस्ता विद्युत् परियोजनाका लागि सामान्यतया वर्षौं लामो वातावरणीय अध्ययन र सार्वजनिक सुनुवाइ आवश्यक पर्छ।

मिसिसिपीका नियामकहरूले मार्चमा कोलोसस २ का स्थायी टर्बाइनका लागि अनुमति जारी गर्दै ४१ वटा ग्यासबाट चल्ने टर्बाइन निर्माण गर्न स्वीकृति दिएका थिए। यो स्वीकृति परियोजनासम्बन्धी राज्यको एकमात्र सार्वजनिक सुनुवाइ भएको तीन सातापछि दिइएको थियो।

रोयटर्सको विश्लेषण समीक्षा गरेका रोडियम ग्रुपका विश्लेषक बेन किङका अनुसार मिसिसिपीमा रहेका एक्सएआईका अस्थायी टर्बाइनहरूको समूह अहिले ग्रिडबाहिरका डाटा सेन्टर विद्युत् परियोजनामध्ये सबैभन्दा ठूलोमध्ये एक हो।

उनले भने, “एउटै स्थानमा एउटै ग्राहकका लागि यति धेरै ग्रिडबाहिरका प्राकृतिक ग्यास परियोजना जडान गरिएको यो सम्भवतः अहिलेसम्मकै अभूतपूर्व स्तर हो।”

रोयटर्सले समीक्षा गरेका पत्राचारअनुसार अहिले मस्कको स्पेसएक्सको स्वामित्वमा रहेको एक्सएआईले मिसिसिपीको साउथहेभेनमा ५७ वटा ग्रिडबाहिरका टर्बाइन जडान गरेको छ।

यो स्थान मेम्फिसस्थित कोलोसस २ डाटा सेन्टरको सीमापार पर्छ, जहाँ ग्रोक च्याटबोट र अन्य एआई प्रणाली सञ्चालन गरिन्छ। अभिलेखले परियोजनाका लागि अर्को स्थानमा थप दुई वटा अनुमति नलिएका टर्बाइन पनि जडान गरिएको देखाए पनि रोयटर्सले त्यसको स्थान पुष्टि गर्न सकेन।

यी पत्राचार रोयटर्सले सार्वजनिक अभिलेखसम्बन्धी अनुरोधमार्फत प्राप्त गरेको हो। यसमा एक्सएआई र यसको सहायक कम्पनी एमजेडएक्स टेकको तर्फबाट ट्रिनिटी कन्सल्टेन्ट्स र मिसिसिपी वातावरणीय गुणस्तर विभाग (एमडीईक्यू) बीच भएका इमेल समावेश छन्।

एक्सएआईका टर्बाइन एआईको विस्तारका कारण रंगभेदमा आधारित समुदायमाथि असमान रूपमा प्रदूषणको भार थपिएको छ कि छैन भन्ने वातावरणीय न्यायसम्बन्धी बढ्दो विवादको हिस्सा बनेका छन्।

एनएएसीपी र साउदर्न इन्भाइरोन्मेन्टल ल सेन्टरसहितका नागरिक अधिकार समूहहरूले अप्रिलमा टर्बाइन सञ्चालन रोक्न एक्सएआईविरुद्ध मुद्दा दायर गरेका थिए। उनीहरूको दाबीअनुसार यी टर्बाइनबाट हुने उत्सर्जन संघीय स्वच्छ हावा ऐनअन्तर्गत पर्ने भएकाले अनुमति बिना सञ्चालन गर्न मिल्दैन। उनीहरूले यी टर्बाइनले ऐतिहासिक रूपमा अश्वेत समुदाय बसोबास गर्ने क्षेत्रका घर, विद्यालय र चर्चमा प्रदूषण फैलाइरहेको बताएका छन्।

साउदर्न इन्भाइरोन्मेन्टल ल सेन्टरका वकिल प्याट्रिक एन्डरसनले भने, “यसको आकार नै अचम्मलाग्दो छ। यो स्वच्छ हावा ऐनको अत्यन्त ठूलो उल्लंघन हो, जसले जनस्वास्थ्यलाई जोखिममा पार्छ।”

यदि एक्सएआईले स्वच्छ हावा ऐनअन्तर्गत अनुमति लिनुपरेको भए परियोजनाले विस्तृत समीक्षा र सार्वजनिक टिप्पणी प्रक्रिया पार गर्नुपर्ने थियो, जसमा वर्षौं लाग्न सक्थ्यो।

मिसिसिपीका वातावरणीय नियामक र एक्सएआईले अदालतमा पेश गरेका कागजातमा यी टर्बाइन ‘मोबाइल’ भएको र एक वर्षभन्दा कम समय सञ्चालनका लागि मात्र भएकाले अनुमति आवश्यक नरहेको दावी गरेका छन्।

एमडीईक्यूले रोयटर्सलाई दिएको वक्तव्यमा भनेको छ, “एमडीईक्यू ले पोर्टेबल वा अस्थायी टर्बाइनका लागि हावा प्रदूषणसम्बन्धी अनुमति आवश्यक नपर्ने निष्कर्ष निकालेको छ।”