काठमाडौं ।
नासाका लागि व्हाइट हाउसले प्रस्ताव गरेको आर्थिक वर्ष २०२७ को नयाँ बजेटप्रति अन्तरिक्ष क्षेत्रका समर्थकहरूले कडा आलोचना गरेका छन्।
उनीहरूले यो प्रस्तावले नासाको संरचनामा ठूलो परिवर्तन ल्याउने र समग्र बजेट २३ प्रतिशतले घटाउने तथा विज्ञान कार्यक्रमलाई झन्डै आधा कम गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
नयाँ प्रस्तावअनुसार नासाको साइन्स मिसन डिरेक्टरेटको बजेट ७.२५ अर्ब डलरबाट घटाएर ३.९ अर्ब डलरमा ल्याइनेछ, जुन विज्ञान क्षेत्रमा ४७ प्रतिशत कटौती हो। साथै नासाको कुल बजेटमा पनि २३ प्रतिशत कटौती प्रस्ताव गरिएको छ।
गैरनाफामुखी द प्लानेटरी सोसाइटीले यस प्रस्तावबारे प्रतिक्रिया दिँदै यसको आकार मात्र होइन, पुराना बजेट अभ्यासबाट अलग भएको कुरालाई पनि उल्लेखनीय भनेको छ।
केसी ड्रेइयर, द प्लानेटरी सोसाइटीका स्पेस पोलिसी प्रमुखले भनेका छन्, “यो मैले देखेको सबैभन्दा कम पारदर्शी नासा बजेट प्रस्ताव हो—मैले १९६० यताका सबै बजेटहरू अध्ययन गरेको छु।” उनका अनुसार, यो प्रस्ताव दशकौँदेखि चल्दै आएको परम्पराबाट ठूलो विचलन हो।
स्पेस डटकमका अनुसार प्रस्तावमा रद्द गरिएका मिशनहरू स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएको छैन, जसका कारण अघिल्ला बजेटसँग तुलना गरेर मात्र के हटाइएको हो भन्ने बुझ्नुपर्ने अवस्था छ। साथै, अघिल्ला वर्षका बजेट विवरणहरू पनि हटाइएको छ, जुन ६० वर्षभन्दा बढी समयदेखि नासा बजेटको नियमित भाग रहँदै आएको थियो, यसले परिवर्तनको मूल्यांकन गर्न झन् कठिन बनाएको छ।
ड्रेइयरले प्रस्तावमा अस्पष्ट रूपमा उल्लेख गरिएका ठूलो रकमका बजेट शीर्षकहरूप्रति पनि चिन्ता व्यक्त गरेका छन्, जस्तै ४३८ मिलियन डलरको “मार्स टेक्नोलोजी” शीर्षक, जसमा विस्तृत विवरण वा लागत संरचना दिइएको छैन। यो रकम नासाको सम्पूर्ण हेलियोफिजिक्स डिभिजनको बजेटभन्दा बढी भए पनि यसलाई सामान्य रूपमा मात्र वर्णन गरिएको छ।
उनका अनुसार यो प्रस्तावले अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०२६ मा कंग्रेसले अस्वीकार गरेको योजना दोहोर्याएको छ। त्यसबेला दुवै दलको समर्थनमा विज्ञान बजेट पुनःस्थापित गरिएको थियो।
ड्रेइयरले यसलाई “कपी-पेस्ट बजेट” भन्दै आलोचना गरेका छन् र यसमा त्रुटिहरू पनि रहेको बताएका छन्, जसमा पहिले नै २०२६ मा रद्द भइसकेको मार्स स्याम्पल रिटर्न मिशन पुनः अन्त्य गर्ने उल्लेख र जेम्स वेब स्पेस टेलिस्कोपको बजेटमा गलत आर्थिक वर्ष उल्लेख गरिएको छ।
उनका अनुसार, “यो धेरैजसो ठाउँमा अघिल्लो वर्षकै जस्तै छ। उनीहरूले अघिल्लो पराजयबाट केही पनि सिकेका छैनन् र उस्तै मिशन रद्द तथा कडा बजेट कटौती प्रस्ताव गरेका छन्।”
यदि यो प्रस्ताव कार्यान्वयनमा आयो भने, यसको प्रभाव व्यापक हुने बताइएको छ। यसले विकासाधीन तथा सञ्चालनमा रहेका अन्तरिक्षयानसहित ४० भन्दा बढी विज्ञान परियोजना—करिब एक तिहाइ—रद्द गर्न सक्छ।
ड्रेइयरका अनुसार, “न्यु होराइजन्स,ओसिरिस-एपेक्स, जुनो सबै (फेरि) रद्द गरिने प्रस्ताव गरिएको छ। यो अघिल्लो वर्षकै सूची हो।”
प्रस्तावित बजेट कटौतीले अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा पनि असर पार्नेछ, जसमा रोसालिन्ड फ्र्याङ्कलिन रोभरजस्ता परियोजनाहरू समावेश छन् जुन यूरोपेली स्पेस एजेन्सीको एक्सोमार्स कार्यक्रमको दोस्रो मिशन हो।
नासा ले हालै मार्च २४ मा भएको “इग्निशन” कार्यक्रममा यस परियोजनालाई पुनः समर्थन गर्ने जनाएको थियो, जसमा राष्ट्रिय अन्तरिक्ष नीतिलाई अगाडि बढाउने र अन्तरिक्ष क्षेत्रमा अमेरिकी नेतृत्व बलियो बनाउने योजना प्रस्तुत गरिएको थियो।
प्रकाशित: २ बैशाख २०८३, बुधबार
