काठमाडौं ।
मेटा यस साता आफ्ना प्लेटफर्ममार्फत भएका भनिएका हानिसम्बन्धी दुई प्रमुख मुद्दामा अदालत पुगेको छ। न्यू मेक्सिकोमा राज्यका महान्यायाधिवक्ताले कम्पनीले बाल यौन शोषणलाई सहज बनाएको र लत लाग्ने सुविधामार्फत बालबालिकालाई हानि पुर्याएको आरोप लगाएका छन्।
अर्को मुद्दा लस एञ्जलसमा दर्ता भएको छ जहाँ क्यालिफोर्नियाकी एक महिलाले मेटा र अन्य कम्पनीका लत लाग्ने डिजाइनका कारण आफूले मानसिक स्वास्थ्य समस्या भोगेको दाबी गर्दै मुद्दा हालेकी छन्।
दुवै मुद्दामा मेटाले सामाजिक सञ्जाललाई “लत” मान्न नहुने तर्क गरेको छ। यस साता अदालतमा बयान दिँदै एडम मोसेरीले सामाजिक सञ्जाल “क्लिनिकल रूपमा लत लाग्ने” नभएको बताएका छन् र यसलाई नेटफ्लिक्सको शोमा “लत लाग्नु” जस्तै भएको बताएका छन्।
न्यू मेक्सिकोको मुद्दामा प्रारम्भिक बहसका क्रममा मेटाका वकिल केभिन हफले “सामाजिक सञ्जालमा लत भन्ने कुरा नै छैन” भनेका छन्, किनकि यो अमेरिकामा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञहरूले प्रयोग गर्ने म्यानुअल डीएसएममा समावेश छैन। उनले अमेरिकन साइक्याट्रिक एसोसिएशनले सामाजिक सञ्जाल लतलाई लागूपदार्थ वा मदिराजस्तै लतका रूपमा नचिनेको बताएका छन्।
तर अमेरिकन साइक्याट्रिक एसोसिएशन (एपीए) ले सामाजिक सञ्जाल लत अस्तित्वमै छैन भनेर कहिल्यै नभनेको जनाएको छ। इन्ग्याजेटलाई दिएको वक्तव्यमा एपीएले “सामाजिक सञ्जाल लत हाल डीएसएम-५-टीआरमा निदानका रूपमा सूचीकृत नभए पनि त्यसको अर्थ यो अस्तित्वमा छैन भन्ने होइन” भनेको छ।
सामाजिक सञ्जाल लतबारे अध्ययन गरेकी क्लिनिकल साइकोफिजियोलोजी अनुसन्धानकर्ता तानिया मोरेट्टाले पनि डीएसएममा वर्गीकरण नभएको भन्दै कुनै व्यवहार लतजन्य वा चिकित्सकीय रूपमा गम्भीर नहुने निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने बताएकी छन्। उनका अनुसार धेरै व्यवहार र लक्षणहरू औपचारिक वर्गीकरणभन्दा अघि नै अध्ययन र उपचार भइरहेका हुन्छन्।
मेटाका आलोचकहरूले लामो समयदेखि कम्पनीले बालबालिका र किशोरलाई तान्ने लत लाग्ने सुविधाबाट नाफा कमाएको आरोप लगाउँदै आएका छन्। लस एञ्जलस र न्यू मेक्सिकोका मुद्दा यस विषयमा हुने थुप्रै कानुनी लडाइँको सुरुआत मात्र हुन्। कम्पनीले जुनमा विद्यालय जिल्लासँग सम्बन्धित अर्को चर्चित मुद्दा र ४१ राज्यका महान्यायाधिवक्ताबाट दर्ता मुद्दाहरू पनि सामना गरिरहेको छ।
मोरेट्टाका अनुसार सामाजिक सञ्जाल लतबारे थप अध्ययन आवश्यक भए पनि केही व्यक्तिमा यसको नकारात्मक प्रभाव देखिएको प्रमाण रहेको छ। उनका अनुसार सामाजिक सञ्जाल प्रयोग विकार पुरस्कार/प्रेरणा प्रणाली र नियन्त्रक प्रणालीमा परिवर्तनसँग सम्बन्धित हुन सक्छ र निद्रा समस्या, मानसिक तनाव तथा सामाजिक, शैक्षिक वा पेशागत जीवनमा असर पार्न सक्छ।
दुवै मुद्दा जारी छन् र आगामी केही हप्ता चल्ने अपेक्षा गरिएको छ। न्यू मेक्सिकोमा जूरीले पूर्व कर्मचारी तथा व्हिसलब्लोअर आर्टुरो बेजार र पूर्व कार्यकारी ब्रायन बोल्याण्डको बयान सुनिसकेका छन्, जसले कम्पनीले सुरक्षालाई प्राथमिकता नदिएको भन्दै सार्वजनिक आलोचना गरेका छन्।
लस एञ्जलसमा मोसेरीको बयान सकिएको छ, र अर्को साता मेटाका सीईओ मार्क जुकरबर्गले बयान दिने अपेक्षा गरिएको छ। मुद्दामा मेटा का आन्तरिक कागजातहरू पनि प्रस्तुत गरिनेछन्, जसमा युवामाथि प्लेटफर्मको मानसिक स्वास्थ्य प्रभावबारे कम्पनीको आफ्नै अनुसन्धानका विवरण समावेश छन्।
प्रकाशित: ४ फाल्गुन २०८२, सोमबार
