काठमाडौं ।
वैज्ञानिकहरूले लामो समयदेखि बिरुवाहरूले एक विशेष प्रक्रिया मार्फत सास फेर्छन् भन्ने बताउँदै आएका छन्। हामी सबैलाई थाहा छ कि बिरुवाहरूको श्वासप्रश्वासमा अक्सिजन र कार्बन डाइअक्साइडको आदानप्रदान समावेश हुन्छ। तिनीहरूका पातहरूमा स्टोमाटा भनिने विशेष प्रकारका स-साना छिद्रहरू हुन्छन्। यसले प्रकाश संश्लेषणको लागि आवश्यक कार्बन डाइअक्साइडको मात्रा निर्धारण गर्दछ।
अहिलेसम्म, यो अवधारणा केवल सिद्धान्तमा वर्णन गरिएको थियो। तर एक अभूतपूर्व खोजमा, वैज्ञानिकहरूले अब एक प्रविधि पत्ता लगाएका छन् जसको माध्यमबाट बिरुवाहरूले वास्तवमा सास फेरेको हेर्न सकिने संभव भएको छ।
इलिनोइस विश्वविद्यालयका अर्बाना-च्याम्पेन इस्टीट्यूट फर सस्टेनेबिलिटी, एनर्जी, एण्ड इनभाइरोमेन्टका अनुसन्धानकर्ताहरूले एक उपकरण विकास गरेका छन् जसले बिरुवाहरूले वास्तविक समयमा सास फेरेको हेर्न सक्छ। रिपोर्टकाअनुसार,, यसलाई स्टोमाटा इन-साइट (Stomata In-Sight) भनिन्छ। यसले पातहरूमा भएका साना छिद्रहरूले कार्बन डाइअक्साइड, अक्सिजन र पानीको वाष्पलाई कसरी व्यवस्थापन गर्छ भनेर अवलोकन गर्न सक्छ। पातमा भएका यी छिद्रहरूले बिरुवाको मुख जस्तै काम गर्छन्, खुल्छन् र बन्द हुन्छन्। यो सन्तुलनले बिरुवाहरूलाई गर्मी, खडेरी र अन्य चुनौतीपूर्ण वातावरण जस्ता विभिन्न आपतकालिन अवस्थाहरूको सामना गर्न मद्दत गर्दछ।
अध्ययन प्लान्ट फिजियोलोजी जर्नलमा प्रकाशित भएको थियो।
क्रान्तिकारी नयाँ टूलको सम्पूर्ण सेटअपमा उच्च-रिजोल्युसनयुक्त कन्फोकल माइक्रोस्कोप, सटीक ग्यास-विनिमय मापन प्रणाली, र तस्विर विश्लेषणको लागि उन्नत मेसिन-लर्निङ सफ्टवेयर समावेश छ। यसको प्रयोग गरेर, टोलीले बिरुवाले कार्बन डाइअक्साइड कसरी अवशोषित गर्छ र त्यसपछि अक्सिजन र पानीको वाष्प छोड्छ भनेर देखाउने भिडियो रेकर्ड गर्यो।
उन्नत इमेजिङ प्रविधिले वैज्ञानिकहरूलाई स्टोमाटाले प्रकाश, आर्द्रता र तापक्रममा कसरी प्रतिक्रिया दिन्छ, र कसरी सूक्ष्म कोषीय परिवर्तनहरू हुन्छन् जसले बिरुवाहरूलाई अनुकूलन गर्न, पानीलाई नियमन गर्न र आन्तरिक सन्तुलन कायम राख्न अनुमति दिन्छ भनेर अवलोकन गर्न सके।
वैज्ञानिकहरूले व्याख्या गरे कि प्रकाशको सम्पर्कमा आउँदा यी छिद्रहरू खुल्छन् र अँध्यारोमा बन्द हुन्छन्। यसले प्रकाश संश्लेषणलाई अनुकूल परिस्थितिमा हुन अनुमति दिन्छ, जबकि पातहरूको भित्रबाट वायुमण्डलमा पानीको क्षति कम गर्छ। चाहे त्यो तातो र सुख्खा मौसम होस् वा हामीले तिनीहरूलाई पानी दिन बिर्सन्छौं, र जब बिरुवाहरूले पर्याप्त पानी प्राप्त गर्दैनन्, तिनीहरू ओइलाउन थाल्छन् र तिनीहरूको वृद्धि सुस्त हुन्छ।
प्रकाशित: ११ माघ २०८२, आईतवार
