साना रिएक्टरसँगै परमाणु स्टार्टअप फेरि चर्चामा, चुनौती भने साना छैनन्

काठमाडौं ।

परमाणु उद्योग पुनर्जागरणको चरणमा प्रवेश गरिरहेको छ। पुराना परमाणु प्लान्टहरू मर्मत–सम्भार हुँदैछन् भने लगानीकर्ताहरूले स्टार्टअपहरूमा ठूलो मात्रामा पूँजी खन्याइरहेका छन्।

२०२५ को अन्तिम केही हप्तामै मात्र परमाणु स्टार्टअपहरूले करिब १.१ अर्ब डलर लगानी जुटाएका छन्। ठूला परियोजनामा हालसालै उद्योगले भोगेका समस्याभन्दा साना परमाणु रिएक्टरहरू सफल हुने विश्वासले लगानीकर्ताको आशावाद बढाएको बताइएको छ।

परम्परागत परमाणु रिएक्टरहरू अत्यन्तै विशाल पूर्वाधार हुन्। अमेरिकामा हालै निर्माण गरिएका जर्जियाका भोग्टल–३ र ४ रिएक्टरमा दशौँ हजार टन कंक्रिट प्रयोग गरिएको छ, १४ फिट अग्ला इन्धन एसेम्ब्ली प्रयोग हुन्छन् र प्रत्येकले १ गिगावाटभन्दा बढी विद्युत् उत्पादन गर्छ। तर ती परियोजनाहरू आठ वर्ष ढिलो सम्पन्न भए र लागत २० अर्ब डलरभन्दा बढीले बढेको थियो।

नयाँ पुस्ताका परमाणु स्टार्टअपहरू रिएक्टरलाई सानो बनाएर यी दुवै समस्याबाट जोगिने आशामा छन्। थप ऊर्जा चाहियो भने थप रिएक्टर जोड्ने—यही तर्क उनीहरूको छ। साना रिएक्टरहरू सामूहिक (मास) उत्पादन प्रविधिबाट बनाउन सकिने, उत्पादन बढ्दै जाँदा दक्षता बढ्ने र लागत घट्ने उनीहरूको दाबी छ।

यसबाट कति फाइदा हुन्छ भन्ने विषयमा विज्ञहरूले अझै अध्ययन गरिरहेका छन्। तर आजका परमाणु स्टार्टअपहरू यस फाइदाको प्रभाव शून्यभन्दा त बढी नै हुने अपेक्षामा निर्भर छन्।