काठमाडौं ।
कोगिटट नामक न्यूरोटेक फर्मले मानव मस्तिष्कको गतिविधिलाई कुनै पनि शारीरिक गतिबिना कार्यमा रूपान्तरण गर्न सक्ने सिस्टम विकास गरिरहेको छ ।
प्रोटोटाइप हेडसेट लगाउँदा, भर्चुअल वास्तविकतामा आधारभूत कार्यहरू तिनीहरूको बारेमा सोचेर गर्न सकिन्छ।
उदाहरणका लागि, एक गेम जसलाई भीआर जेट स्की ह्यान्डलहरूद्वारा नियन्त्रित गरिन्छ। तपाईं आफ्नो हात समात्नुको सट्टा यसबारे सोचेर अघि बढ्नुहुन्छ।
इलन मस्कको फर्म न्यूरालिंकले यस्तै कन्सेप्टको विकास गरिरहेको छ।
यसलाई ब्रेन–कम्प्यूटर इन्टरफेस भनिन्छ र त्यहाँ धेरै न्यूरोटेक कम्पनीहरूले यसको खोजमा रहेको बीबीसीले उल्लेख गरेको छ।
एउटा उद्देश्य भनेको यसले अन्ततः स्ट्रोक, वा अन्य मस्तिष्कमा चोटपटक लागेका मानिसहरूलाई फोन वा कम्प्युटरहरू टाढाबाटै नियन्त्रण गर्न अनुमति दिन सक्छ।
न्यूरालिंकको विधिलाई मस्तिष्कमा नै चिप राख्नु आवश्यक हुन्छ। फर्मले अहिलेसम्म जनावरहरूसँग मात्र काम गरेको छ, यस विषयको आलोचना पनि भइरहेको छ। यसले भिडियोहरू जारी गरेको छ जसमा बाँदरले आफ्नो दिमागले भिडियो गेम पोङ खेलेको बताइएको छ, र सुँगुरको मस्तिष्कमा चिप प्रत्यारोपित गरिएको छ।
कोगिटट यो सिस्टम विकास गर्ने फर्महरू मध्ये एक हो। जसले टाउको भित्रभन्दा टाउको माथि उपकरण राखेर काम गर्दछ।
एक दिन भीआर हेडसेटले पहिरिने हेडब्यान्डको रुप लिन सक्छ। केही कम्पनीहरूले पहिले नै आफ्नै हार्डवेयर सिर्जना गरिसकेका छन् तर, विश्वविद्यालय स्पिनअफको रूपमा कोजिट्याट यसको पछाडिको प्रविधिमा मात्र केन्द्रित छ।
यसको नेतृत्व एनएचएस सल्लाहकार एलन पोनियाह र इम्पेरियल कलेज लन्डनका कम्प्युटर वैज्ञानिक डिमिट्रिओस एडमोसले गरेका छन्।
प्राविधिक विकास चरणहरूमा छ, तर सकारात्मक नतिजाहरूको साथ स्ट्रोक (घात) रोगीहरुमा पहिले नै यसको परीक्षण गरिएको छ। यसको उद्देश्य यसलाई अधिक आकर्षक बनाएर रिह्याविलिटेसन अभ्यास जारी राख्न प्रोत्साहित गर्नुहो।
जब एक व्यक्तिलाई स्ट्रोक हुन्छ, र तिनीहरूले आफ्नो हात सार्न सक्दैनन्, तिनीहरू ‘रिह्याविलिटेसनमा भाग लिन धेरै हतोत्साहित हुन्छन्। तर हाम्रो प्रविधिले उनीहरूलाई आफ्नो हात चलाउने र स्क्रिनमा हात सार्ने कल्पना गर्न अनुमति दिनेछ, जुन हाम्रो विश्वासमा उनीहरूलाई फिजियोथेरापीको पाठ्यक्रम शुरु गर्न उत्प्रेरित गर्नेछ,’ पोनियाहले भने।
अनौठो अनुभव
‘मैले मेरो आफ्नै मस्तिष्क गतिविधि वास्तविक समयमा मेरो अगाडि स्क्रिनमा राखिएको जटिल, बहु–स्तर कार्डियोग्राम जस्तै कहिलै देखेको थिइनँ। ग्राफमा मेरा आफ्नै विचारको सार देख्नु त्यो आफैमा अनौठो थियो। तर जब तपाई सुन्नु हुन्छ कि भीआर जेट स्की इन्जिन गर्जन गर्छ। तपाईले यो गर्ने बारे सोच्नु भएको कारणले, यो एक अविश्वसनीय अनुभूति हो,’ रिपोर्टमा उल्लेख छ।
निस्सन्देह प्रोटोटाइप डिभाइसले मेरो दिमाग पूर्णरूपमा पढिरहेको थिएन। यसले मेरो विचारहरू अनुवाद गर्दैन वा मेरो आत्माको गहिराइमा हेरिरहेको थिएन। यो केवल मोटर कौशल संकेतहरूमा केन्द्रित थियो।
‘यदि तपाइँ सिस्टमसँग अन्तक्रिया गर्न छनौट गर्नुहुन्न भने, केहि हुँदैन,’ एडमोस भन्छन्, ‘यदि तपाइँ यसलाई प्रयोग गर्न छोड्नुभयो भने तपाइँबाट केहि पनि लिइने छैन।’
अन्य फर्महरूले विभिन्न प्रकारका मस्तिष्क गतिविधिहरूमा फोकस गर्छन्। उदाहरणका लागि भिजुअल संकेतहरू, त्यसैले तपाईले नम्बरमा फोकस गर्न र स्क्रिनमा बटनहरू थिच्न सक्नुहुन्छ। यो पनि सम्भव छ–तर विवादास्पद–मनपर्ने र मन नपराउने जस्ता थप व्यक्तिगत प्रतिक्रियाहरूमा ध्यान केन्द्रित गर्न।
कोगिटटका अनुसार अर्को १२ महिना भित्र यसको टेक्नोलोजीको काम गर्ने प्रोटोटाइपको अपेक्षा गर्दछ। तर न्यूरोटेकको लागि अझै धेरै चुनौतीहरू छन्।
विशेषज्ञ अझै पनि मस्तिष्क गतिविधिको बारेमा सिक्दैछन्। यो हामी प्रत्येकको लागि व्यक्तिगत हो र यो स्थिर छैन। यो दिनभरि परिवर्तन हुन्छ र थकान तथा निर्जलीकरणका साथै बुढ्यौली जस्ता कारकहरूबाट प्रभावित हुन सक्छ। यसको मतलब कुनै पनि मस्तिष्क गतिविधि पढ्ने सिस्टमलाई निरन्तर रिक्यालिब्रेसन चाहिन्छ।
कोगिटटले आफ्नो प्रविधिलाई सयौं स्वयंसेवकहरूको डाटाबेसमा प्रशिक्षण दिइरहेको छ जसले यसलाई परीक्षण गरिरहेका छन्, जसले क्यालिब्रेसन प्रक्रियालाई गति दिन्छ। मैले केही टोलीलाई भेटे– धेरै जसो विद्यार्थीहरू, जो धेरै उत्साही थिए, बिरामीको उल्लेख नगर्न, उनीहरूले मलाई प्रदर्शनको माध्यमबाट मार्गदर्शन गरे।
एडमोसले मलाई गर्वका साथ बताउँछन् कि भर्खरैको विश्वव्यापी मेसिन–लर्निङ प्रतियोगितामा, कोगिटटले पहिलो स्थान मात्र होइन अमेरिकी सेनाको टोलीलाई पनि हराएको छ।
उनले सबैलाई उत्सव मनाउनको लागि केहि समय छुट्टी दिने प्रस्ताव गरे। तर कसैले यसलाई स्वीकार गरेनन्।
‘उनीहरू भोलिपल्ट सबै थिए,’ उनी भन्छन्, ‘यो हाम्रो लागि साँच्चिकै मनमोहक छ, र सबै यो यात्रामा सामेल भएका छन।’
प्रकाशित: १५ फाल्गुन २०७९, सोमबार
