काठमाडौं ।
वालमार्टको स्वामित्वमा रहेको भारतीय ई-कमर्स कम्पनी फ्लिपकार्टले भारतमा जोमाटो र स्विगीको दबदबा रहेको खाना डेलिभरी बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्ने तयारी गरेको छ। यसअघि अमेजन र गुगलले समेत प्रवेश गरेर सफल हुन नसकेको यो बजारमा फ्लिपकार्टले चुनौती दिन लागेको हो।
बेंगलुरुमा मुख्यालय रहेको कम्पनीले आफ्नो खाना डेलिभरी सेवा आन्तरिक रूपमा परीक्षण गरिरहेको र यसमा सहभागी कर्मचारीको संख्या केही सयबाट बढाएर ८ हजारभन्दा बढी पुर्याएको यस विषयमा जानकार दुई व्यक्तिले बताएका छन्।
सार्वजनिक रूपमा सेवा सुरु गर्ने तयारी गर्दै कम्पनीले आफ्नो लजिस्टिक्स शाखा एकार्टमार्फत छुट्टै डेलिभरी राइडर टोली पनि परिचालन गरेको छ। यो टोली छिटो डेलिभरी सेवा दिने राइडरभन्दा अलग छ।
कर्मचारीका लागि मात्र उपलब्ध यो सेवा फ्लिपकार्टको मुख्य सपिङ एपमा छुट्टै ट्याबका रूपमा देखिने टेकक्रन्चले उल्लेख गरेको छ। त्यहाँ मिनेट्स नामक छिटो डेलिभरी सेवा र यात्रा बुकिङको विकल्प पनि छन्।
यस सेवामा सरकारी सहयोगमा सञ्चालित ओएनडीसी नेटवर्कमा सूचीकृत रेस्टुरेन्टका साथै फ्लिपकार्टले सिधै आबद्ध गरेका रेस्टुरेन्ट पनि समावेश छन्। ओएनडीसीले विभिन्न प्लेटफर्मका अनलाइन क्रेता र विक्रेतालाई जोड्ने काम गर्छ।
दक्षिण भारतको बेंगलुरुका सडकमा ‘इट-इन बाई मिनेट्स’ लेखिएका पोसाक लगाएका राइडरले पनि अर्डर डेलिभरी गर्न थालेका छन्। फ्लिपकार्टको मुख्यालय यही सहरमा छ।
फ्लिपकार्टले खाना डेलिभरी सेवा विस्तार गरिरहेका बेला यो बजारमा प्रवेश गरेको छ, जुन वार्षिक १८ देखि २० प्रतिशतले बढिरहेको ब्रोकरेज कम्पनी बर्नस्टाइनको अनुमान छ। यद्यपि, भारतको समग्र खाद्य सेवा उद्योगमा अनलाइन डेलिभरीको हिस्सा १५ प्रतिशतभन्दा केही बढी मात्र छ।
बर्नस्टाइनका अनुसार इटर्नलको स्वामित्वमा रहेको जोमाटो र स्विगीले संयुक्त रूपमा वार्षिक अनुमानित ८ करोड ५० लाखदेखि ९ करोड ५० लाख भुक्तानी गर्ने ग्राहकलाई सेवा दिइरहेका छन्।
यसले बजारमा यी दुई कम्पनीको बलियो पकड देखाउँछ। साथै, एक अर्बभन्दा बढी इन्टरनेट सदस्यता रहेको विश्वकै सबैभन्दा बढी जनसंख्या भएको देश भारतमा अनलाइनमार्फत खाना अर्डर गर्ने बजार विस्तारका लागि नयाँ कम्पनीसँग पर्याप्त अवसर रहेको पनि देखाउँछ।
टेकक्रन्चका अनुसार भारतको खाना डेलिभरी बजारमा परिवर्तन ल्याउने प्रयास गर्ने फ्लिपकार्ट एक्लो कम्पनी होइन। राइड-हेलिङ कम्पनी र्यापिडोले पनि ‘ओनली’ नामक आफ्नो खाना डेलिभरी सेवा विस्तार गरिरहेको छ। यसले रेस्टुरेन्टबाट कुनै कमिसन लिँदैन।
र्यापिडोले यसअघि उबर र भारतको अर्को प्रतिस्पर्धी ओलालाई कडा चुनौती दिएको थियो। यसैबीच, स्विगीले सस्तो खाना खोज्ने ग्राहकलाई लक्षित गर्दै ‘टोइङ’ नामक छुट्टै एप सुरु गरेको छ। यी दुवै कदमले खाना डेलिभरी उद्योगको विद्यमान मूल्य निर्धारण प्रणाली र रेस्टुरेन्टले तिर्नुपर्ने कमिसनमाथि दबाब बढिरहेको देखाउँछन्।
देशभरका पाँच लाखभन्दा बढी रेस्टुरेन्टको प्रतिनिधित्व गर्ने नयाँ दिल्लीस्थित नेसनल रेस्टुरेन्ट एसोसिएसन अफ इन्डियाका अध्यक्ष सागर दरयानीले भने, “एकाधिकार खराब हो, तर दुई कम्पनीको दबदबा भएको बजार झन् निराशाजनक छ। एउटाले जे गर्छ, अर्कोले पनि त्यही गर्छ।”
दरयानीका अनुसार रेस्टुरेन्टहरूलाई लामो समयदेखि यी दुई प्रमुख प्लेटफर्मको विकल्प आवश्यक परेको छ।
भारतको खाना डेलिभरी बजारमा प्रवेश गर्न खोज्ने फ्लिपकार्ट पहिलो ठूलो लगानी क्षमता भएको कम्पनी भने होइन। सन् २०२० मा अमेजनले बेंगलुरुमा खाना अर्डर गर्ने सेवा सुरु गरेको थियो, तर दुई वर्षपछि बन्द गर्यो।
गुगलको एरियो एपले पनि अन्य सेवासँगै खाना अर्डर गर्ने सुविधा दिएको थियो, तर त्यो सफल हुन सकेन। उबरले पनि सन् २०२० मा भारतको बजार छाड्दै आफ्नो उबर ईट्स व्यवसाय जोमाटोलाई बेचेको थियो।
दरयानीका अनुसार फ्लिपकार्ट र यसअघि खाना डेलिभरीमा प्रवेश गरेका कम्पनीबीच एउटा महत्त्वपूर्ण भिन्नता छ। जोमाटो र स्विगीले खाना डेलिभरीबाट आफ्नो व्यवसाय सुरु गरेर पछि छिटो डेलिभरी सेवामा विस्तार गरेका थिए।
फ्लिपकार्टले भने यसको उल्टो रणनीति अपनाएको छ। उसले आफ्नो स्थापित ई-कमर्स व्यवसाय र विस्तार भइरहेको छिटो डेलिभरी सेवालाई खाना डेलिभरी बजारमा प्रवेश गर्ने आधार बनाएको छ।
दरयानीले टेकक्रन्चसँग भने, “फ्लिपकार्टको छिटो डेलिभरी व्यवसायबाट प्राप्त हुने फाइदा खाना डेलिभरीमा पनि उपयोग हुनेछ। त्यसैले यो सेवा कम खर्चिलो र बढी प्रभावकारी हुनेछ।”
नयाँ कम्पनी बजारमा आउँदा अनलाइनमार्फत खाना बिक्री गर्ने लागत घट्ने आशा रेस्टुरेन्टहरूले पनि गरेका छन्। डम्पलिङ चेन वाउ! मोमो फुड्सका सहसंस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतसमेत रहेका दरयानीका अनुसार फ्लिपकार्टले आधारभूत कमिसन करिब १० प्रतिशत राख्ने प्रस्ताव गरेको छ। यो जोमाटो र स्विगीलाई रेस्टुरेन्टहरूले सामान्यतया तिर्ने २० देखि २५ प्रतिशत कमिसनभन्दा कम हो।
तर कमिसन मात्र रेस्टुरेन्टको खर्च होइन। विज्ञापन, छुट र अन्य प्रचार खर्चसमेत जोड्दा स्थापित प्लेटफर्ममा रेस्टुरेन्टले एउटा अर्डरको मूल्यको ४० देखि ५० प्रतिशतसम्म खर्च गर्नुपर्ने अवस्था आउने दरयानीले टेकक्रन्चलाई बताए। उनका अनुसार फ्लिपकार्टले यस्तो कुल खर्च १५ देखि १६ प्रतिशतमा सीमित राख्ने अपेक्षा गरिएको छ। यसो भएमा रेस्टुरेन्टले प्रत्येक अर्डरबाट बढी आम्दानी राख्न सक्नेछन्।
यद्यपि, रेस्टुरेन्टलाई आफ्नो प्लेटफर्ममा आबद्ध गराउनु एउटा कुरा हो भने ग्राहकलाई आकर्षित गर्नु अर्को कुरा हो। बर्नस्टाइनको अनुमानअनुसार नयाँ कम्पनीले बढी प्रभावकारी सञ्चालनमार्फत प्रत्येक अर्डरमा ग्राहकको २० देखि ३० भारतीय रुपैयाँ (करिब २० देखि ३० अमेरिकी सेन्ट) मात्र बचत गराउन सक्छन्।
यस्तो बचतले ग्राहकलाई जोमाटो र स्विगीबाट अन्यत्र आकर्षित गर्न पर्याप्त नहुन सक्छ। ग्राहकलाई आफूसँगै राख्न यी दुई कम्पनीले थप छुट पनि दिन सक्छन्।
फ्लिपकार्टले लामो समयसम्म बेंगलुरुमा मात्र सेवा सीमित राख्ने योजना बनाएको छैन। दरयानीले टेकक्रन्चलाई बताएअनुसार कम्पनीले रेस्टुरेन्टहरूलाई अक्टोबरको अन्त्यसम्ममा सार्वजनिक रूपमा खाना डेलिभरी सेवा सुरु गर्ने र यस वर्षको अन्त्यसम्ममा पाँच वा छ सहरमा विस्तार गर्ने अपेक्षा रहेको जानकारी दिएको छ।
फ्लिपकार्टले खाना डेलिभरीमा विस्तार गरिरहेका बेला कम्पनीको लामो समयदेखि प्रतीक्षा गरिएको सेयर बजारमा सूचीकृत हुने योजना भने अनिश्चित छ। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कल्याण कृष्णमूर्तिले हालै प्रारम्भिक सार्वजनिक निष्कासन (आईपीओ) को समयसीमा बताउन अस्वीकार गरेका थिए। यसबीच कम्पनीले ग्राहकलाई आफ्नो एपमा बारम्बार फर्काउन सक्ने नयाँ व्यवसायमा विस्तार गरिरहेको छ।
भारतको ई-कमर्स बजारमा प्रतिस्पर्धा बढिरहेका बेला फ्लिपकार्टको विस्तार भएको हो। केही मिनेटमै किराना सामान पुर्याउने उद्देश्यले सुरु भएका छिटो डेलिभरी प्लेटफर्मले अहिले नयाँ आइफोन र अन्य गैर-आवश्यक वस्तु पनि बिक्री गर्न थालेका छन्। यसले ती प्लेटफर्मलाई फ्लिपकार्ट र अमेजनसँग थप प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धामा ल्याएको छ।
फ्लिपकार्टले यस विषयमा प्रतिक्रिया दिन गरिएको अनुरोधको जवाफ दिएन।
प्रकाशित: ६ कार्तिक २०८३, शुक्रबार
