इसरोको शीर्ष मिसनलाई असर, १०० भन्दा बढी वैज्ञानिकहरूले जागिर छोडे, भारतीय सरकारले परिवर्तन गर्यो नियम

काठमाडौं ।

भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संस्था इसरोका आगामी प्रमुख अभियानहरूबाट वैज्ञानिकहरूको निरन्तर राजीनामा पछि, केन्द्रीय सरकारले एउटा ठूलो कदम चालेको छ।

एक रिपोर्टका अनुसार, भारतीय अन्तरिक्ष विभाग (डीओएस) ले एक नयाँ आन्तरिक मेमो जारी गरेको छ, जस अन्तर्गत गगनयान र अन्य महत्त्वपूर्ण अभियानहरूमा संलग्न वैज्ञानिकहरूको राजीनामा वा स्वैच्छिक अवकाश अनुरोधहरू अब सामान्य प्रक्रिया मार्फत स्वीकार गरिने छैन। सरकारको उद्देश्य राष्ट्रिय महत्वका परियोजनाहरू अचानक प्रभावित नहुने कुरा सुनिश्चित गर्नु हो।

टीओआईको रिपोर्ट अनुसार, हालैका महिनाहरूमा धेरै प्रमुख इसरो केन्द्रहरूबाट जागिर छोड्ने वैज्ञानिकहरूको संख्यामा वृद्धि भएको छ। विभागले राजीनामाको संख्या आधिकारिक रूपमा खुलासा नगरे पनि, रिपोर्टले स्रोतहरूलाई उद्धृत गर्दै दाबी गरेको छ कि यो संख्या १०० देखि १२० को बीचमा हुन सक्छ।

यी मध्ये, लगभग ८० वैज्ञानिकहरू युआर राव भूउपग्रह केन्द्र (युआरएसससी) बाट र लगभग २० विक्रम साराभाई अन्तरिक्ष केन्द्र (भीएसएससी) बाट रहेका बताइएको छ।

रिपोर्टका अनुसार, राजीनामा दिने केही वैज्ञानिकहरूमा इसरोका प्रमुख अभियानहरूमा प्रमुख भूमिका खेल्नेहरूसमेत समावेश छन्। स्रोतहरूको दाबी छ कि एलभीएम ३ (LVM-3) परियोजनाका परियोजना निर्देशक भिक्टर जोसेफले पनि राजीनामा दिएका छन्।

यसबाहेक, स्पाडेक्स (SpaDeX) मिसनका परियोजना निर्देशक र चन्द्रयान-३ मिसनमा काम गर्ने एक युवा वैज्ञानिकले पनि संस्था छोडेको रिपोर्ट गरिएको छ।

यो बढ्दो संख्यालाई ध्यानमा राख्दै, भारतको अन्तरिक्ष विभागले जुलाई १४ मा एक नयाँ मेमो जारी गर्यो। रिपोर्टका अनुसार, यसमा भनिएको छ कि गगनयान र अन्य महत्त्वपूर्ण राष्ट्रिय परियोजनाहरूसँग सम्बन्धित समूह ‘ए’ का वैज्ञानिकहरू र प्राविधिक कर्मचारीहरूबाट आउने राजीनामा वा स्वैच्छिक अवकाशको लागि अनुरोधहरू अब नियमित प्रक्रिया अन्तर्गत स्वीकार गरिने छैन।

त्यस्ता सबै अवस्थामा, सम्बन्धित केन्द्र निर्देशकले अन्तिम निर्णय लिनुको सट्टा आफ्नो सिफारिस सहितको फाइल विभागलाई पठाउनुपर्नेछ।

अहिलेसम्म, विभिन्न इसरो केन्द्रका निर्देशकहरूलाई समूह ‘ए’ वैज्ञानिकहरू र इन्जिनियरहरूको राजीनामा वा स्वैच्छिक अवकाश स्वीकार गर्ने अधिकार दिइएको थियो। अब, गगनयान र अन्य महत्त्वपूर्ण मिसनहरूमा संलग्न वैज्ञानिकहरूको लागि यो अधिकार फिर्ता लिइएको छ।

इसरो अध्यक्ष भी. नारायणनले पनि वैज्ञानिकहरूको राजीनामा पुष्टि गरे। टीओआईसँग कुरा गर्दै उनले भने कि कुनै पनि संस्थामा आउने जाने विषय सामान्य हो। यद्यपि, उनले स्पष्ट पारे कि नयाँ नियमहरू केवल कर्मचारीहरूलाई प्रतिबन्ध लगाउनको लागि मात्र नभई, राष्ट्रिय महत्वका परियोजनाहरू अप्रत्याशित रूपमा प्रभावित नहुने कुरा सुनिश्चित गर्नको लागि हो।

रिपोर्टमा भनिएअनुसार, आधिकारिक तथ्याङ्क अनुसार, २०१२ र २०२४ को बीचमा लगभग ७०० कर्मचारीहरूले संस्था छोडेका छन्। इसरोको २०२५-२६ को वार्षिक प्रतिवेदन अनुसार, लगभग १,०५० वैज्ञानिक, प्राविधिक र प्रशासनिक पदहरूको लागि भर्ती अन्तिम चरणमा छ।