काठमाडौं ।
आकाशगंगाको केन्द्रबाट आएको एउटा रेडियो संकेतले अल्बर्ट आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षता सिद्धान्त परीक्षण गर्ने अवसर दिन सक्ने वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार आकाशगंगाको केन्द्रमा तीव्र गतिमा घुम्ने प्राचीन ताराको अति घना केन्द्र अर्थात् पल्सारको संकेत फेला परेको हुन सक्छ। यस्तो दुर्लभ खोजले आइन्स्टाइनको सामान्य सापेक्षता सिद्धान्तका पूर्वानुमान जाँच्न सहयोग गर्न सक्छ।
लाइभसाइन्सका अनुसार पल्सार न्युट्रोन ताराको एउटा प्रकार हो जसलाई “ब्रह्माण्डीको लाइटहाउस” पनि भनिन्छ। यी ताराले प्रत्येक घुमाइसँगै रेडियो तरंगको किरण उत्सर्जन गर्छन्, जसका किरणहरू कहिलेकाहीँ पृथ्वीतर्फ देखिन्छन्।
शंका गरिएको उक्त पल्सारले प्रत्येक ८.१९ मिलिसेकेन्डमा आफ्नो अक्षमा एक फन्को लगाउने गर्छ र यो स्याजिटेरियस ए नजिक रहेको छ। स्याजिटेरियस ए आकाशगंगाको केन्द्रमा रहेको करिब ४० लाख सूर्य बराबर पिण्ड भएको विशाल ब्ल्याक होल हो।
अनुसन्धानकर्ताहरूले आफ्नो निष्कर्ष सोमबार द एस्ट्रोफिजिकल जर्नलमा प्रकाशित गरेका छन्। अध्ययनको नेतृत्व सेती इन्स्टिच्युटकी पोस्टडक्टरल अनुसन्धानकर्ता करेन पेरेजले गरेकी हुन् जसले अनुसन्धानका बेला कोलम्बिया विश्वविद्यालयमा विद्यावारिधि अध्ययन गरिरहेकी थिइन्।
पेरेजका अनुसार आगामी अवलोकनहरूले यस पल्सार उम्मेदवारबारे थप जानकारी दिन सक्नेछन्। विशेषगरी यसलाई सामान्य सापेक्षता सिद्धान्त परीक्षणका लागि प्रयोग गर्ने आशा गरिएको छ।
सामान्य सापेक्षता सिद्धान्त अनुसार गुरुत्वाकर्षण कुनै साधारण बल नभई स्पेस–टाइमको वक्रतासँग सम्बन्धित गुण हो। आकाशगंगाको केन्द्र नजिकको पल्सारले सुपरम्यासिभ ब्ल्याक होल वरपरको समय–स्थानको अत्यन्त सटीक मापन गर्न मद्दत गर्न सक्छ।
पल्सार अत्यन्त छिटो घुम्ने भएकाले वरपरका विशाल वस्तुहरूको सूक्ष्म गुरुत्वाकर्षण प्रभावप्रति संवेदनशील हुन्छ। अध्ययनका सह-लेखक स्लाभ्को बोग्दानोभका अनुसार यदि पल्सारबाट आउने प्रकाश तरंगहरू अत्यन्त विशाल वस्तु नजिकबाट गुज्रिए भने समय–स्थानको वक्रताका कारण ती विचलित हुन सक्छन् र समय ढिलाइ अनुभव गर्न सक्छन्, जुन आइन्स्टाइनको सिद्धान्तले पूर्वानुमान गरेको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले उक्त संकेत ब्रेकथ्रु लिसन कार्यक्रममार्फत पत्ता लगाएका हुन्। यो कार्यक्रम पृथ्वी बाहिरका सभ्यताका संकेत खोज्ने उद्देश्यले सञ्चालन हुँदै आएको छ।
नयाँ निष्कर्ष ब्रेकथ्रु लिसन ग्यालेक्टिक सेन्टर सर्भेबाट आएको हो जसले आकाशगंगाको केन्द्रबाट आउने संकेतहरूको खोजी गरेको थियो।
कार्यक्रमले सबै डाटा सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध गराएको छ जसले विश्वभरका अनुसन्धानकर्तालाई स्वतन्त्र विश्लेषण र थप अध्ययन गर्न अवसर दिनेछ।
तर वैज्ञानिकहरूले अझै थप अनुसन्धान आवश्यक रहेको बताएका छन्, किनकि उक्त रेडियो संकेत साँच्चिकै पल्सार हो वा कुनै अन्य दुर्लभ रेडियो स्रोतबाट आएको हो भन्ने पुष्टि हुन बाँकी छ।
प्रकाशित: २ फाल्गुन २०८२, शनिबार
