काठमाडौं ।
पृथ्वीबाट लाखौं किलोमिटर टाढा एउटा नयाँ पृथ्वी पत्ता लागेको छ। वैज्ञानिकहरूले अर्को पृथ्वी जस्तो पिण्ड पत्ता लगाएका छन् जहाँ जीवन सम्भव हुन सक्छ। यो चट्टानी ग्रह हो। यस्ता ग्रहहरूलाई एक्सोप्लानेट भनिन्छ।
यो नयाँ ग्रह पृथ्वीबाट २५ प्रकाश-वर्ष टाढा अवस्थित रहेको भनिन्छ। यो ग्रह यसको ताराबाट हुने विकिरणको निरन्तर सम्पर्कमा रहेको भनिएको छ।
अन्तरिक्ष वैज्ञानिकहरूले टाढाको ब्रह्माण्डमा एउटा ग्रह पत्ता लगाएका छन् जहाँ जीवनको सम्भावनाको खोजी भइरहेको छ। स्पेस डट कमका अनुसार, यसको नाम जीजे ३३७८बी (GJ 3378b) हो। यो पृथ्वीबाट २५ प्रकाश-वर्ष टाढा छ। हाम्रो आकाशगंगा आफैंमा १ लाख प्रकाश-वर्षमा फैलिएको हुनाले यसको दूरी धेरै टाढा छैन। त्यसैले, यसलाई नजिकैको ग्रह मानिन्छ।
जीजे ३३७८बी नामक यो ग्रहले क्यामेलोपार्डालिस नक्षत्रमा रहेको एउटा हलुका रातो बामपुड्के ताराको परिक्रमा गर्छ। यो सन् २०२४ मा फ्रान्सेली खगोलविद्हरूले मौना केआ मा रहेको क्यानाडा-फ्रान्स-हवाई टेलिस्कोप प्रयोग गरेर पत्ता लगाएका थिए। यद्यपि, अमेरिकी खगोलविद्हरूले यसको प्रारम्भिक खोजहरूमा सुधार गरेका छन्, र यो ग्रह सम्भवतः पृथ्वी जस्तै छ भन्ने पत्ता लगाएका छन्।
“यो रोमाञ्चक छ,” इरभिनस्थित क्यालिफोर्निया विश्वविद्यालयका पल रोबर्टसनले एक विज्ञप्तिमा भने, “यो हाम्रो नजिकको ब्रह्माण्डीय छिमेकीहरू मध्ये एक हो। पच्चीस प्रकाश वर्ष लामो बाटो जस्तो सुनिन्छ, तर आकाशगंगा लगभग १,००,००० प्रकाश वर्ष चौडा छ, त्यसैले त्यस हिसाबले यो हाम्रो छिमेकी हो।”
यो एक्सोप्लानेटको द्रव्यमान पृथ्वीको भन्दा २.३ गुणा बढी छ र २१ दिनमा यसले आफ्नो ताराको परिक्रमा गर्छ। यो ताराको बसोबासयोग्य क्षेत्र भित्र अवस्थित छ। ब्रह्माण्डमा अन्यत्र जीवनको सम्भावित संकेतहरूको खोजीमा यो बढ्दो महत्त्वको छ, किनकि यो पृथ्वीको धेरै नजिक अवस्थित छ।
जीजे ३३७८बी ग्रह आफ्नो ताराको अगाडिबाट गुज्रँदा अदृश्य हुन्छ, जसले यसको प्रकाशलाई हाम्रो दृश्यबाट रोक्छ। यो त्यसबेला पत्ता लागेको थियो, जतिबेला यसको गुरुत्वाकर्षणले यसको अभिभावक तारालाई आफूतिर तानेको थियो। यो तानातानको कारणले तारा सो द्रव्यमान केन्द्रको वरिपरि डगमगाउँछ जुन ग्रहसँग उसले साझा गरेको छ। यो डगमगाउने क्रमलाई ताराको प्रकाशमा हुने “डपलर शिफ्ट” द्वारा पत्ता लगाइन्छ, जुन ताराले उत्सर्जित प्रकाशको तरंगदैर्ध्य वा यसको स्पेक्ट्राबाट मापन गर्न सकिन्छ।
सन् २०२४ मा पत्ता लाग्दा, यसको द्रव्यमान पृथ्वीको भन्दा ५.२६ गुणा ठूलो मापन गरिएको थियो, जसले गर्दा यसलाई “मिनी-नेप्च्यून” को श्रेणी अर्थात ठूलो, प्रायः ग्यासमा आधारित ग्रह भएको अनुमान गरिएको थियो।
यद्यपि, दुई फरक टेलिस्कोपहरू प्रयोग गरेर ग्रहलाई पुन: अवलोकन गरेपछि, रोबर्टसनको टोलीले यसको वास्तविक द्रव्यमान पृथ्वीको भन्दा २.३ गुणा बढी भएको देखाउन सफल भयो। यसको अर्थ यो वास्तवमा चट्टानी “सुपर-अर्थ” को नजिक छ। यो ग्रहले भविष्यमा एलियन ग्रहहरूमा जीवनको खोजीमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
प्रकाशित: २८ असार २०८३, आईतवार
