काठमाडौं ।
एआईको माग बढेसँगै ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले नयाँ पुस्ताको आणविक ऊर्जामा बृहत् लगानी गरेका छन्। ऊर्जा धेरै खपत गर्ने एआई डाटा सेन्टरहरूका लागि बिजुली आपूर्ति बढाउन खोज्दै यी कम्पनीहरूले आणविक क्षेत्रमा लगानी मात्र नभई आम्दानीको स्पष्ट बाटो समेत दिने सम्झौताहरू गरेका छन्।
अमेरिकाका केही कम्पनीहरूले परम्परागत आणविक प्लान्टभन्दा साना, उन्नत र विस्तार गर्न सकिने नयाँ मोड्युलर रिएक्टर विकास गरिरहेका छन्। तर वित्तीय सीमितता र नयाँ प्रविधिसम्बन्धी जोखिमका कारण अझै कुनै पनि परियोजनाले व्यावसायिक रूपमा बिजुली उत्पादन सुरु गरेका छैनन्।
तर एआईको बढ्दो मागका कारण डाटा सेन्टर सञ्चालन गर्न आवश्यक ऊर्जाको प्रतिस्पर्धाले यस क्षेत्रमा नयाँ उत्साह थपेको छ।
जनवरीमा मेटाले अधिकतम ६९० मेगावाट क्षमता दिने दुई वटा टेरापावर युनिट विकासका लागि सहयोग गर्ने सहमति गरेको थियो। उसले ओहायोमा १.२ गिगावाट क्षमताको आणविक प्रविधि क्याम्पस निर्माण गर्न ओक्लोसँग पनि सम्झौता गरेको छ।
रोयटर्सका अनुसार अमेजनले एक्स-एनर्जीसँग मिलेर २०३९ सम्म अमेरिकामा ५ गिगावाटभन्दा बढी साना मोड्युलर रिएक्टर सञ्चालनमा ल्याउने योजना बनाएको छ। त्यस्तै अल्फाबेटको गुगलले काइरोस पावरसँग सम्झौता गर्दै २०३० सम्म पहिलो सानो मोड्युलर रिएक्टर सञ्चालनमा ल्याउने लक्ष्य राखेको छ।
यी सम्झौतामार्फत प्रविधि कम्पनीहरूले परम्परागत रूपमा कडाइका साथ नियमन गरिने युटिलिटी दरमा निर्भर रहेको क्षेत्रमा आफ्नो बलियो वित्तीय क्षमता ल्याएका छन् फिच सोलुसन्स अन्तर्गतको बीएमआईका वरिष्ठ विश्लेषक शिओली डोङले बताइन्। उनका अनुसार यसले निर्माणका लागि आवश्यक ऋण दिन बैंकहरूलाई चाहिने आम्दानीको निश्चितता प्रदान गर्छ।
अमेरिकामा यस वर्ष बिजुलीको खपत १ प्रतिशत र अर्को वर्ष ३ प्रतिशतले बढ्ने अनुमान गरिएको छ जसको मुख्य कारण डाटा सेन्टरहरूको माग हो।
यस अवस्थाका बीच साना मोड्युलर रिएक्टरहरू आर्थिक रूपमा सजिलै सम्भव हुने विकल्पका रूपमा अघि आएका छन् किनकि तिनीहरूको सानो आकार र छोटो निर्माण समयले प्रारम्भिक लगानीको जोखिम घटाउँछ। गाबेली फण्ड्सका टिम विन्टरले न्युस्केल र ओक्लोजस्ता कम्पनीहरूलाई नजिकबाट निगरानी गरिरहेको बताएका छन्।
उनले उद्योगलाई लागत बढ्ने र ढिलाइ हुने जोखिम लिन तयार “कसै” को आवश्यकता रहेको बताए, र ठूला टेक कम्पनीहरू कति हदसम्म यस्तो जोखिम लिन तयार हुन्छन् भन्ने कुराले यस क्षेत्रलाई कति फाइदा पुग्छ भन्ने निर्धारण गर्ने बताए।
ओक्लोकी प्रवक्ता बोनिटा चेस्टरका अनुसार एआईको मागले ग्राहकहरूलाई दीर्घकालीन सम्झौतामा प्रवेश गर्न प्रेरित गरिरहेको छ, जसले परियोजना विकासलाई सहयोग गर्छ। मेटासँगको सम्झौतामा पनि आणविक इन्धन सुनिश्चित गर्न र ओहायो परियोजनाको पहिलो चरण अघि बढाउन सहयोग समावेश छ।
दीर्घकालीन बिजुली खरिदकर्ताको सम्भावनाले संस्थागत लगानीकर्ताहरूको ध्यान पनि यस क्षेत्रमा आकर्षित गर्न थालेको छ, जुन पहिले मुख्यतः सरकारी सहयोग र भेन्चर क्यापिटलमा निर्भर थियो।
रोडियम ग्रुपकी टेस कार्टरका अनुसार बैंकहरू पनि यस क्षेत्रमा सम्झौता गर्न उत्साहित देखिन थालेका छन्, जुन ठूलो परिवर्तन हुन सक्छ, यद्यपि अहिलेसम्म यस्तो गतिविधि व्यापक रूपमा देखिएको छैन।
तर विश्लेषकहरूले “उन्नत आणविक” भनेर वर्णन गर्ने यो क्षेत्र अझै धेरै चुनौतीको सामना गरिरहेको छ। उच्च निर्माण लागत र प्रविधिसम्बन्धी जोखिमका कारण संस्थागत लगानीकर्ताहरूले रुचि देखाए पनि ठूलो स्तरमा लगानी गर्न सकेका छैनन्।
हालैको न्युक्लियर स्केलिङ इनिशियटिभको प्रतिवेदनअनुसार दक्ष जनशक्तिको अभाव र विद्युतीय प्राविधिक तथा पाइप फिट्टरजस्ता कामदारका लागि अन्य उद्योगसँगको प्रतिस्पर्धा पनि समस्या बन्न सक्छ।
ओक्लोकी चेस्टरका अनुसार व्यावसायीकरण र ठूलो स्तरमा विस्तारका लागि अनुमति प्रक्रिया, इन्धन आपूर्ति, निर्माण र वित्त व्यवस्थापनमा सफल कार्यान्वयन आवश्यक छ त्यसैले माग मात्र पर्याप्त हुँदैन।
प्रकाशित: २८ चैत्र २०८२, शनिबार
