काठमाडौं ।
एक अमेरिकी न्यायाधीशले बिहीबार पेन्टागनले एन्थ्रोपिकलाई कालोसूचीमा राख्ने निर्णयलाई अहिलेका लागि अस्थायी रूपमा रोकेका छन्। यसले क्लाउड एआई बनाउने कम्पनी र सेनाबीचको उच्चस्तरीय विवादमा नयाँ मोड ल्याएको छ।
क्यालिफोर्नियाको संघीय अदालतमा दायर गरिएको एन्थ्रोपिकको मुद्दामा रक्षा सचिव पीट हेगसेथले आफ्नो अधिकार नाघ्दै कम्पनीलाई राष्ट्रिय सुरक्षा आपूर्ति-श्रृंखला जोखिमको रूपमा चिन्हित गरेको आरोप लगाइएको छ।
यस्तो दर्जा सरकारले सैन्य प्रणालीलाई शत्रुबाट घुसपैठ वा तोडफोडको जोखिममा पार्न सक्ने कम्पनीहरूलाई दिन सक्छ।
रोयटर्सका अनुसार एन्थ्रोपिकले एआई सुरक्षाबारे आफ्ना धारणा व्यक्त गरेकै कारण सरकारबाट प्रतिशोध भएको भन्दै संविधानको पहिलो संशोधनअन्तर्गतको अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको अधिकार उल्लंघन भएको दावी गरेको छ। साथै, कम्पनीले उक्त निर्णयलाई चुनौती दिने अवसर नदिइएको भन्दै पाँचौं संशोधनअन्तर्गतको उचित प्रक्रिया सम्बन्धी अधिकार पनि उल्लंघन भएको जनाएको छ।
पूर्व डेमोक्र्याटिक राष्ट्रपति जो बाइडेनद्वारा नियुक्त भएकी अमेरिकी जिल्ला न्यायाधीश रीटा लिनले ४३ पृष्ठको निर्णयमा कम्पनीसँग सहमति जनाइन्, तर प्रशासनलाई अपिल गर्ने अवसर दिन सात दिनपछि मात्र यो निर्णय लागू हुने बताइन्।
हेगसेथको यो अभूतपूर्व कदम एन्थ्रोपिकले अमेरिकी निगरानी वा स्वचालित हतियारमा आफ्नो एआई च्याटबोट क्लाउड प्रयोग गर्न दिन अस्वीकार गरेपछि आएको थियो, जसका कारण कम्पनी केही सैन्य ठेक्काबाट वञ्चित भएको थियो। एन्थ्रोपिकका अधिकारीहरूले यसले कम्पनीलाई अर्बौं डलरको व्यापारिक नोक्सानी र प्रतिष्ठामा क्षति पुर्याउन सक्ने बताएका छन्।
एन्थ्रोपिकका अनुसार एआई मोडेलहरू स्वचालित हतियारमा सुरक्षित रूपमा प्रयोग गर्न पर्याप्त भरपर्दो छैनन् र यसले घरेलु निगरानीलाई अधिकार उल्लंघनका रूपमा हेर्छ। तर पेन्टागनले निजी कम्पनीहरूले सैन्य कारबाहीलाई सीमित गर्न नपाउने बताएको छ।
बिहीबारको निर्णयमा लिनले प्रशासनको कदम राष्ट्रिय सुरक्षाको दावी गरिएको उद्देश्यभन्दा बाहिर गई एन्थ्रोपिकलाई दण्ड दिनतर्फ केन्द्रित देखिएको उल्लेख गरिन्।
“रेकर्डले देखाउँछ कि प्रेसमा सरकारको ठेक्का सम्बन्धी धारणा आलोचना गरेकै कारण एन्थ्रोपिकलाई सजाय दिइएको हो,” लिनले लेखेकी छन्। “सरकारको ठेक्का सम्बन्धी धारणा सार्वजनिक रूपमा उठाएकोमा एन्थ्रोपिकलाई दण्ड दिनु पहिलो संशोधनविरुद्धको अवैध प्रतिशोध हो,” न्यायाधीशले थपिन्। एन्थ्रोपिककी प्रवक्ता डेनियल कोहेनले यस निर्णयप्रति सन्तोष व्यक्त गरिन्।
“यो मुद्दा एन्थ्रोपिक, हाम्रो ग्राहक र साझेदारहरूको संरक्षणका लागि आवश्यक भए पनि, हाम्रो ध्यान सुरक्षित र भरपर्दो एआईमार्फत सबै अमेरिकीलाई लाभ पुग्ने गरी सरकारसँग सहकार्य गर्नमै रहनेछ,” कोहेनले विज्ञप्तिमा भनिन्।
एन्थ्रोपिकलाई आपूर्ति-श्रृंखला जोखिमको रूपमा सार्वजनिक रूपमा चिन्हित गरिएको यो पहिलो पटक हो, जुन विदेशी तोडफोडबाट सैन्य प्रणाली जोगाउन बनाइएको अस्पष्ट सरकारी खरिद कानुनअन्तर्गत गरिएको थियो। मार्च ९ मा दायर गरिएको एन्थ्रोपिकको मुद्दामा उक्त निर्णय गैरकानुनी, तथ्यविहीन र विगतमा क्लाउडप्रति सेनाले गरेको प्रशंसासँग असंगत रहेको दावी गरिएको छ।
न्याय मन्त्रालयले भने अदालतमा दिएको निवेदनमा एन्थ्रोपिकले प्रतिबन्ध हटाउन अस्वीकार गरेकाले पेन्टागनलाई क्लाउड कसरी प्रयोग गर्ने भन्नेमा अनिश्चितता पैदा गर्न सक्छ र सञ्चालनका क्रममा सैन्य प्रणाली निष्क्रिय हुने जोखिम बढाउन सक्छ भनेर प्रतिवाद गरेको छ।
प्रकाशित: १३ चैत्र २०८२, शुक्रबार
