काठमाडौं ।
बेलायती सरकारले बालबालिकाको सामाजिक सञ्जाल र मोबाइल फोन प्रयोगबारे राष्ट्रव्यापी परामर्श प्रक्रिया सुरु गरेको छ। अत्यधिक स्क्रिन समयका कारण बालबालिकाको मानसिक स्वास्थ्य, शैक्षिक प्रदर्शन र सामाजिक विकासमा नकारात्मक असर परिरहेको भन्दै सरकारले डिजिटल प्रयोग नियमनतर्फ कडा कदम चालेको हो।
यो कदमले बालबालिकाका लागि सुरक्षित र सन्तुलित डिजिटल वातावरण निर्माण गर्ने बेलायतको नीतिमा नयाँ चरणको सुरुआत भएको सङ्केत गरेको छ।
अभिभावक, शिक्षक, विद्यालय प्रशासन तथा सांसदहरूबाट सामाजिक सञ्जाल र स्मार्टफोनको बढ्दो प्रभाव नियन्त्रण गर्न दबाब बढ्दै गएको सन्दर्भमा सरकार अघि बढेको हो।
सरकारका अनुसार यो परामर्शमार्फत अभिभावक, बालबालिका, शिक्षाविद् तथा नागरिक समाजका प्रतिनिधिबाट सुझाव सङ्कलन गरिनेछ। यसले बालबालिकाले प्रविधिसँग स्वस्थ र जिम्मेवार सम्बन्ध विकास गर्न सक्ने उपायहरू पहिचान गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
परामर्शसँगै सरकारले विद्यालयहरूमा मोबाइल फोन प्रयोगमाथि तत्काल कडाइ गर्ने निर्णय पनि घोषणा गरेको छ। विद्यालय निरीक्षण निकाय अफ्स्टेडलाई अब प्रत्येक विद्यालय निरीक्षणका क्रममा मोबाइल फोन प्रतिबन्ध प्रभावकारी रूपमा लागू भएको छ कि छैन भन्ने अनिवार्य रूपमा जाँच गर्न निर्देशन दिइएको छ। विद्यालयहरूलाई ‘पूर्वनिर्धारित रूपमा फोन निषेध’ क्षेत्र बनाउने नीति लागू गरिनेछ।
सरकारी तथ्याङ्कअनुसार विद्यमान नियमहरू हुँदाहुँदै पनि कक्षाकोठामा मोबाइल फोनको अवैध प्रयोग व्यापक रहेको देखिएको छ। माध्यमिक तहका ५८ प्रतिशत विद्यार्थीले केही कक्षामा अनुमति बिना मोबाइल प्रयोग हुने गरेको बताएका छन्। माथिल्लो कक्षाका विद्यार्थीहरूमा यो प्रतिशत ६५ सम्म पुगेको छ।
परामर्श प्रक्रियामा विभिन्न सम्भावित नियामक उपायहरूबारे छलफल गरिनेछ। तीमध्ये डिजिटल सहमतिका लागि न्यूनतम उमेर सीमा बढाउने, सामाजिक सञ्जालमा उमेर प्रमाणीकरण प्रणाली बलियो बनाउने, अत्यधिक मोबाइल प्रयोग रोक्न फोन कर्फ्यु लागू गर्ने तथा ‘अनन्त स्क्रोलिङ’ र ‘स्ट्रिक’ जस्ता लत लाग्ने डिजाइन सुविधामा प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्तावहरू समावेश छन्।
यसैगरी सरकारले ५ देखि १६ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकाका अभिभावकका लागि प्रमाणमा आधारित स्क्रिन–टाइम सम्बन्धी मार्गदर्शन पनि सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ। पाँच वर्षमुनिका बालबालिकाका अभिभावकका लागि छुट्टै मार्गदर्शन आगामी अप्रिलमा सार्वजनिक गरिनेछ। यी निर्देशिकाहरूले घरमा डिजिटल उपकरणको प्रयोग सन्तुलित रूपमा व्यवस्थापन गर्न परिवारलाई सहयोग गर्ने उद्देश्य राखेका छन्।
विद्यालयसम्बन्धी अद्यावधिक मार्गदर्शनले कक्षा चलिरहेको समयमा मात्र होइन, विश्राम समय र कक्षाबीचको समयमा समेत विद्यार्थीलाई मोबाइल फोन प्रयोग गर्न नदिने कुरा स्पष्ट पार्नेछ।
बेलायती सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार बालबालिकाको अनलाइन सुरक्षाबारे कडा कदम चाल्न सबै प्रमुख राजनीतिक दलका सांसदहरूबाट दबाब बढ्दै गएको छ। केही सांसदहरूले १६ वर्षमुनिका बालबालिकालाई सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा पूर्ण प्रतिबन्ध लगाउने प्रस्तावसमेत समर्थन गरेका छन्।
बेलायती सरकारले यस परामर्श प्रक्रियाबाट प्राप्त सुझावको आधारमा आगामी गर्मीयाममा आधिकारिक जवाफ सार्वजनिक गर्ने जनाएको छ। यो कदम डिजिटल युगमा बालबालिकाको समग्र कल्याण सुनिश्चित गर्ने दीर्घकालीन रणनीतिको हिस्सा हुने सरकारको भनाइ छ।-रासस/सिन्ह्वा
प्रकाशित: ७ माघ २०८२, बुधबार
